Nhiều người trẻ lựa chọn cắt giảm tối đa tinh bột để giảm cân cấp tốc theo chế độ ăn keto. Tuy nhiên, việc kiêng khem khắt khe kéo dài thường làm dấy lên lo ngại về nguy cơ thiếu hụt các vi chất dinh dưỡng thiết yếu.

Các bằng chứng hiện có cho thấy chế độ ăn keto dễ dẫn đến tình trạng nạp không đủ khoáng chất và vitamin tan trong nước, nhưng phần lớn dữ liệu đến từ người béo phì hoặc bệnh nhi điều trị động kinh, chưa có thử nghiệm dài hạn riêng trên thanh niên khỏe mạnh.

Bằng chứng từ thử nghiệm 12 tuần về khoáng chất và vitamin

Một thử nghiệm can thiệp kéo dài 12 tuần trên 35 người trưởng thành béo phì cho thấy chế độ ăn keto gây sụt giảm rõ rệt lượng vi chất nạp vào qua đường ăn uống [1]. Suốt thời gian can thiệp, lượng nạp magie, canxi, sắt, photpho và kali từ bữa ăn đều thấp hơn mức khuyến nghị [1]. Lượng nạp các vitamin tan trong nước cũng không đạt ngưỡng yêu cầu [1].

Dù nồng độ huyết thanh của phần lớn khoáng chất vẫn duy trì trong ngưỡng tham chiếu, nồng độ canxi huyết thanh giảm đáng kể từ 2,52 mmol/L xuống 2,36 mmol/L sau 12 tuần [1]. Các tác giả nhận định nguyên nhân có thể do người tham gia loại bỏ các loại đậu, giảm tiêu thụ sữa hoặc do ảnh hưởng từ tỷ lệ chất béo cao trong khẩu phần [1].

Dữ liệu về vitamin nhóm B và vi chất trong chế độ ăn keto điều trị

Một nghiên cứu quan sát cắt ngang trên 19 bệnh nhân (độ tuổi trung vị 62 tháng) áp dụng chế độ ăn keto điều trị động kinh ghi nhận tỷ lệ thiếu hụt vi chất trong khẩu phần ăn rất cao [2]. Ở thực đơn keto cổ điển, có tới 76,2% vi chất không đạt ngưỡng 75% nhu cầu khuyến nghị [2].

Cụ thể, lượng tiêu thụ vitamin B2, vitamin B12, vitamin D, natri, photpho, kẽm và selen ở nhóm ăn keto cổ điển thấp hơn đáng kể so với nhóm áp dụng chế độ Atkins sửa đổi [2]. Việc bổ sung công thức dinh dưỡng chuyên biệt giúp cải thiện đáng kể mức độ đáp ứng vi chất ở nhóm ăn Atkins sửa đổi [2]. Ngoài ra, nguy cơ chậm tăng trưởng chiều cao và thiếu hụt vi chất cũng là tác dụng ngoại ý được ghi nhận ở trẻ em can thiệp chế độ ăn này [3].

Nguy cơ thiếu vi chất nền tảng ở người trẻ tuổi

Người trẻ vốn là nhóm dân số dễ bị thiếu hụt vi chất ngay cả khi chưa áp dụng các chế độ ăn kiêng ngặt nghèo [4]. Báo cáo phân tích Khảo sát Dinh dưỡng và Chế độ ăn Quốc gia Anh chỉ ra 40% người ở độ tuổi 20 nạp lượng selen dưới mức khuyến nghị tối thiểu, 33% phụ nữ 20–29 tuổi thiếu sắt và 24,7% nạp không đủ kali [4].

Hơn 10% người trẻ từ 20–29 tuổi có khẩu phần thiếu hụt đồng thời 4 vi chất gồm vitamin A, sắt, magie và kẽm [4]. Lượng tiêu thụ rau củ và trái cây thấp được xem là một nguyên nhân làm sụt giảm nguồn kali cung cấp cho cơ thể [4]. Việc áp dụng thêm một chế độ ăn đơn điệu, hạn chế thực phẩm có thể làm tăng nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng ở người trưởng thành trẻ tuổi [5].

Tác động trên hệ vi sinh đường ruột qua nghiên cứu động vật

Một nghiên cứu kéo dài 7 tháng trên chuột trưởng thành trẻ (5 tháng tuổi) và chuột già (22 tháng tuổi) cho thấy chế độ ăn keto gây biến đổi cấu trúc hệ vi sinh đường ruột [6].

Dù ở độ tuổi nào, chuột theo chế độ ăn giàu béo và ít carb cũng có sự suy giảm vi khuẩn thuộc các ngành Actinobacteria và Patescibacteria, đồng thời gia tăng ngành Verrucomicrobia [6]. Những thay đổi cấu trúc này phản ánh việc thay đổi thành phần dinh dưỡng tác động trực tiếp đến hệ vi sinh đường ruột [6].

Những điều nghiên cứu hiện tại chưa làm rõ

Các dữ liệu lâm sàng hiện có về chế độ ăn keto chưa đưa ra kết luận về sự thiếu hụt chất xơ cụ thể ở thanh niên khỏe mạnh. Nghiên cứu thực nghiệm chủ yếu thực hiện trong thời gian ngắn (12 tuần) hoặc trên đối tượng lâm sàng đặc biệt như trẻ em điều trị động kinh kháng thuốc hay rối loạn chuyển hóa bẩm sinh [7], [2], [8].

Tác động lâu dài của việc tự ý áp dụng chế độ ăn keto đối với sự phát triển và tình trạng dinh dưỡng của thanh thiếu niên vẫn chưa được hiểu rõ hoàn toàn [7]. Hiện tượng nồng độ canxi huyết thanh giảm sau 12 tuần cũng cần thêm các nghiên cứu dài ngày hơn để xác định nguy cơ đối với sức khỏe xương [1].

Nhóm đối tượng cần thận trọng khi áp dụng

Trẻ em, thanh thiếu niên đang trong giai đoạn phát triển thể chất không nên tự ý áp dụng chế độ ăn keto để giảm cân [7]. Việc mất cân đối giữa lipid, carbohydrate và protein dễ gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự tăng trưởng và trạng thái vi chất [7].

Người có tiền sử sỏi thận cần cẩn trọng vì sỏi thận từng được ghi nhận là tác dụng ngoại ý trong quá trình can thiệp chế độ ăn keto [8]. Bất kỳ ai dự định áp dụng chế độ ăn hạn chế này dài ngày đều cần đánh giá lâm sàng kỹ lưỡng về nguy cơ tác dụng phụ [7].

Cách áp dụng an toàn và theo dõi dinh dưỡng

Người ăn keto cần lựa chọn thực phẩm cẩn thận để bù đắp các vi chất thường bị nạp thiếu như magie, kali, canxi và các vitamin nhóm B [1]. Việc bổ sung vi chất dự phòng nên được cân nhắc kỹ trước khi bắt đầu chế độ ăn keto [7].

Người áp dụng chế độ ăn kiêng nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xét nghiệm định kỳ chỉ số máu và lập kế hoạch bổ sung phù hợp. Không nên kéo dài chế độ ăn thiếu cân bằng nếu chưa có sự giám sát chuyên môn.

Chế độ ăn keto tiềm ẩn nguy cơ thiếu hụt nhiều khoáng chất và vitamin tan trong nước khi cắt giảm các nhóm thực phẩm lớn. Thay vì loại bỏ hoàn toàn các nhóm thức ăn dài ngày, việc duy trì một chế độ dinh dưỡng đa dạng kết hợp theo dõi y tế là cách tiếp cận bền vững và an toàn cho người trẻ.