Quế hỗ trợ cải thiện tình trạng buồng trứng đa nang ra sao?

Nhiều phụ nữ đối mặt với tình trạng kinh nguyệt thất thường, tăng cân khó kiểm soát hoặc chậm có con do hội chứng buồng trứng đa nang. Bên cạnh việc dùng thuốc, nhiều chị em truyền tai nhau thói quen uống trà quế hoặc dùng viên uống chiết xuất từ quế để điều hòa nội tiết.

Bằng chứng khoa học cho thấy việc bổ sung quế có triển vọng cải thiện tình trạng chuyển hóa, tăng độ nhạy insulin, giảm đường huyết và cải thiện mỡ máu ở người mắc hội chứng buồng trứng đa nang ^[1]. Tuy nhiên, tác động lên cân nặng và chức năng buồng trứng vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu để khẳng định cơ chế chính xác ^[1].

Rối loạn chuyển hóa và gốc rễ kháng insulin trong buồng trứng đa nang

Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) là một trong những rối loạn nội tiết và chuyển hóa phổ biến nhất ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản ^[1]. Tỷ lệ mắc hội chứng này ước tính dao động từ 6% đến 26% ^[2]. Tình trạng này đi kèm với chu kỳ kinh nguyệt không đều, không rụng trứng mạn tính và cường androgen (dư thừa nội tiết tố nam trong máu) ^[2]. Người bệnh thường đối mặt với nhiều biến chứng sức khỏe như béo phì, kháng insulin, vô sinh, tiểu đường và xơ vữa động mạch ^[2].

Kháng insulin đóng vai trò trung tâm trong cơ chế gây bệnh của PCOS ^[3]. Độc lập với yếu tố béo phì, ít nhất một nửa số phụ nữ mắc PCOS có tình trạng kháng insulin ^[4]. Tình trạng tăng insulin máu xuất hiện ở 30% phụ nữ gầy và 75% phụ nữ béo phì mắc hội chứng này ^[5]. Béo phì ở bệnh nhân PCOS, đặc biệt là xu hướng tích mỡ vùng bụng, làm trầm trọng thêm tình trạng kháng insulin sẵn có ^[6].

Ở người mắc PCOS, insulin vẫn gắn kết bình thường với thụ thể nhưng quá trình kích hoạt tín hiệu bên trong tế bào lại bị suy giảm, xảy ra chủ yếu ở mô cơ xương và mô mỡ ^[4]. Khi tế bào kháng lại tác động vận chuyển đường của insulin, tuyến tụy phải tăng tiết insulin bù trừ để duy trì mức đường huyết bình thường ^[4]. Khoảng 40% bệnh nhân PCOS có tình trạng rối loạn dung nạp đường, bao gồm giảm dung nạp glucose hoặc tiểu đường tuýp 2 ^[6]. Tính riêng nhóm phụ nữ béo phì mắc PCOS, ít nhất 20% bị rối loạn dung nạp glucose hoặc tiểu đường, cao hơn mức khoảng 5% ở nhóm phụ nữ khỏe mạnh cùng độ tuổi ^[4].

Lượng insulin trong máu tăng cao kích thích buồng trứng tăng sản xuất androgen, do tại buồng trứng, insulin hoạt động như một chất đồng kích thích tuyến sinh dục ^[5]. Sự dư thừa nội tiết tố nam này dẫn đến tình trạng không rụng trứng và gây vô sinh ^[7]. Ngoài ra, béo phì và kháng insulin còn làm tăng căng thẳng oxy hóa, gây tổn thương phân tử ở cấp độ tế bào ở phụ nữ mắc PCOS ^[2].

Quế tác động lên cơ chế bệnh sinh của PCOS như thế nào?

Trong y khoa, điều trị kháng insulin bằng thay đổi lối sống hoặc dùng thuốc trị tiểu đường đã trở thành hướng tiếp cận chính cho phụ nữ mắc PCOS ^[3]. Việc giảm cân, tập thể dục hoặc dùng thuốc làm tăng độ nhạy insulin như metformin giúp giảm nồng độ insulin và androgen trong máu, từ đó cải thiện chức năng rụng trứng ^[7]. Tuy nhiên, hiệu quả của metformin đôi khi còn khiêm tốn và lợi ích trong điều trị vô sinh vẫn có giới hạn ^[3]. Các phương pháp kích thích rụng trứng bằng thuốc nội tiết lại tiềm ẩn nguy cơ như hội chứng quá kích buồng trứng hoặc đa thai ^[6].

Chính vì vậy, xu hướng sử dụng các hợp chất thảo dược có ít tác dụng phụ hơn so với thuốc tây đang trở nên phổ biến nhằm phòng ngừa và giảm nhẹ biến chứng của bệnh ^[1]. Quế nổi bật nhờ đặc tính chống oxy hóa và kháng viêm, có liên quan đến việc giảm các biến chứng chuyển hóa từ các bệnh mạn tính không lây ^[1].

Khi đi vào cơ thể người bệnh PCOS, quế tác động vào hai mắt xích quan trọng là kháng insulin và căng thẳng oxy hóa ^[1]. Thảo dược này giúp tăng độ nhạy insulin và giảm lượng đường trong máu ^[1]. Đồng thời, quế nâng cao tổng khả năng chống oxy hóa của huyết thanh và làm giảm malondialdehyde - một chỉ dấu phản ánh tình trạng căng thẳng oxy hóa trong cơ thể ^[2]. Nhờ cải thiện nền tảng chuyển hóa và giảm tổn thương tế bào do oxy hóa, quế hỗ trợ giảm bớt các yếu tố nguy cơ liên quan đến PCOS ^[2].

Nghiên cứu khoa học nói gì về hiệu quả của quế?

Một thử nghiệm lâm sàng đối chứng ngẫu nhiên, mù đôi công bố năm 2017 đã đánh giá trực tiếp tác động của việc bổ sung quế lên tình trạng chống oxy hóa và mỡ máu ở phụ nữ mắc PCOS ^[2]. Nghiên cứu thực hiện trên 84 bệnh nhân PCOS bị thừa cân hoặc béo phì, có độ tuổi từ 20 đến 38 ^[2]. Những người tham gia được chia đều thành hai nhóm: nhóm dùng quế (42 người) và nhóm dùng giả dược (42 người) ^[2].

Trong suốt 8 tuần, nhóm can thiệp uống 3 viên nang quế mỗi ngày, mỗi viên chứa 500 mg quế (tổng liều 1.500 mg mỗi ngày), trong khi nhóm đối chứng uống giả dược ^[2]. Các nhà nghiên cứu thu thập mẫu máu lúc đói, số đo nhân trắc học và dữ liệu chế độ ăn uống vào thời điểm bắt đầu và kết thúc nghiên cứu ^[2]. Kết quả sau 8 tuần cho thấy quế làm tăng đáng kể tổng khả năng chống oxy hóa trong huyết thanh và giảm đáng kể nồng độ chất chỉ điểm oxy hóa malondialdehyde so với giả dược ^[2]. Về mỡ máu, bổ sung quế giúp cải thiện đáng kể mức cholesterol toàn phần, giảm cholesterol xấu (LDL) và tăng cholesterol tốt (HDL), nhưng không có tác động đáng kể lên mức chất béo trung tính (triglyceride) trong thử nghiệm này ^[2].

Một đánh giá hệ thống công bố năm 2021 đã tổng hợp các dữ liệu rộng hơn để xác định tác động tiềm năng của quế lên tình trạng chuyển hóa ở bệnh nhân PCOS ^[1]. Nhóm nghiên cứu đã tìm kiếm dữ liệu trên các cơ sở dữ liệu y khoa lớn từ khi bắt đầu có dữ liệu cho đến tháng 1 năm 2020 ^[1]. Trong số 266 nghiên cứu tìm thấy, có 9 nghiên cứu (bao gồm các thử nghiệm lâm sàng và nghiên cứu trên động vật) đủ điều kiện đưa vào phân tích ^[1].

Kết quả tổng hợp từ đánh giá hệ thống năm 2021 cho thấy việc bổ sung quế bằng đường uống giúp tăng độ nhạy insulin và tăng mức cholesterol tốt (HDL) ở bệnh nhân PCOS ^[1]. Đồng thời, quế làm giảm mức đường huyết, giảm cholesterol xấu (LDL) và giảm cả triglyceride ^[1]. Các nhà khoa học nhận định hiệu quả của quế trong việc cải thiện tình trạng chuyển hóa ở bệnh nhân PCOS là rất hứa hẹn ^[1].

Lợi ích thực tế và giới hạn của bằng chứng hiện tại

Từ các dữ liệu nghiên cứu, lợi ích rõ ràng nhất của quế đối với bệnh nhân PCOS nằm ở khả năng cải thiện bảng chỉ số mỡ máu, giảm đường huyết, tăng độ nhạy insulin và tăng cường năng lực chống oxy hóa của cơ thể ^[1]. Đây là những yếu tố nền tảng giúp bảo vệ người bệnh trước nguy cơ tiểu đường tuýp 2 và các rối loạn tim mạch thường đi kèm với hội chứng buồng trứng đa nang ^[7].

Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại vẫn có những giới hạn nhất định mà người dùng cần nhìn nhận thực tế ^[1]. Đánh giá hệ thống năm 2021 chỉ ra rằng kết quả về tác động của quế đối với cân nặng và chỉ số khối cơ thể (BMI) là không nhất quán giữa các nghiên cứu ^[1]. Do đó, chưa thể khẳng định uống quế sẽ giúp giảm cân ở phụ nữ mắc PCOS ^[1].

Bên cạnh đó, dù có những kết quả bước đầu cải thiện về mặt chức năng buồng trứng và giảm căng thẳng oxy hóa, các nhà khoa học nhấn mạnh vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn để khám phá cơ chế chính xác ^[1]. Để quan sát được những thay đổi lâm sàng rõ rệt, giới chuyên môn cần thực hiện thêm các thử nghiệm quy mô lớn hơn ^[1].

Những hiểu lầm thường gặp khi dùng quế trị buồng trứng đa nang

Hiểu lầm phổ biến nhất là coi quế như một loại "thần dược" có thể thay thế hoàn toàn thuốc điều trị hoặc giúp chữa khỏi dứt điểm hội chứng buồng trứng đa nang. Thực tế, PCOS là một rối loạn nội tiết và chuyển hóa phức tạp chưa rõ cơ chế nguyên nhân gốc rễ, khiến ngay cả các phương pháp điều trị y khoa hiện tại cũng chủ yếu hướng tới kiểm soát triệu chứng và hiếm có liệu pháp nào cải thiện được toàn bộ các bất thường nội tiết ^[6]. Quế chỉ đóng vai trò là chất bổ sung hỗ trợ cải thiện các chỉ số chuyển hóa và giảm yếu tố nguy cơ ^[2].

Hiểu lầm thứ hai là dùng quế để giảm cân cấp tốc. Như dữ liệu tổng hợp năm 2021 đã chỉ ra, tác động của quế lên trọng lượng cơ thể và chỉ số BMI là không đồng nhất ^[1]. Việc kiểm soát cân nặng ở bệnh nhân PCOS vẫn phải dựa vào nền tảng cốt lõi là chế độ ăn kiêng và tập luyện thể dục ^[7].

Hiểu lầm thứ ba là nghĩ rằng chỉ cần uống nước quế pha loãng tùy hứng là đạt hiệu quả như nghiên cứu. Trong thử nghiệm lâm sàng năm 2017, người bệnh được dùng liều chuẩn hóa dưới dạng viên nang chứa bột quế với tổng liều 1.500 mg mỗi ngày liên tục trong 8 tuần ^[2]. Việc dùng quá ít trong bữa ăn hàng ngày có thể không đủ liều lượng tạo ra thay đổi sinh hóa, trong khi tự ý dùng quá liều lại tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe.

Ai nên thận trọng khi sử dụng quế?

Dù các hợp chất thảo dược được ưa chuộng vì có ít tác dụng phụ hơn so với thuốc điều trị, người bệnh PCOS không nên tự ý bổ sung quế liều cao khi chưa có tư vấn y tế ^[1]. Đặc biệt, những bệnh nhân đang sử dụng các thuốc điều trị tiểu đường hoặc thuốc làm tăng độ nhạy insulin như metformin cần hết sức thận trọng ^[3]. Vì quế có tác dụng làm giảm đường huyết và tăng độ nhạy insulin, việc dùng chung với thuốc điều trị có thể dẫn đến tương tác cộng gộp làm hạ đường huyết quá mức ^[1].

Phụ nữ mắc PCOS đang trong quá trình điều trị vô sinh bằng các thuốc kích thích rụng trứng như clomiphene citrate hoặc gonadotropin cũng cần hỏi ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi dùng thực phẩm chức năng chứa quế ^[7]. Ngoài ra, do kháng insulin trong PCOS làm tăng nguy cơ biến chứng thai kỳ, phụ nữ đang mang thai hoặc nghi ngờ có thai không nên tự ý dùng quế ở liều dược lý như trong các thử nghiệm lâm sàng ^[3].

Người có tiền sử bệnh lý gan, thận hoặc dị ứng với các thành phần của vỏ quế cũng cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu bất kỳ liệu trình bổ sung nào. Việc theo dõi định kỳ các chỉ số đường huyết, insulin và mỡ máu tại cơ sở y tế là bước cần thiết để đảm bảo an toàn ^[2].

Áp dụng thực tế: Dùng quế sao cho hợp lý và an toàn?

Đối với người muốn bổ sung quế dạng viên nang để hỗ trợ kiểm soát các yếu tố nguy cơ của PCOS, liều lượng được ghi nhận có hiệu quả và an toàn trong thử nghiệm lâm sàng là 1.500 mg mỗi ngày, chia làm 3 lần (mỗi lần 1 viên 500 mg), duy trì trong khoảng 8 tuần ^[2]. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để lựa chọn sản phẩm chuẩn hóa và phù hợp với thể trạng cá nhân.

Trong đời sống ẩm thực hàng ngày, chị em có thể đưa quế vào chế độ ăn như một loại gia vị lành mạnh. Bạn có thể rắc một lượng nhỏ bột quế vào cháo yến mạch buổi sáng, sữa chua không đường, sinh tố hoặc dùng quế thanh để hãm trà ấm uống sau bữa ăn. Cách dùng qua thực phẩm này giúp tạo hương vị tự nhiên, hạn chế nhu cầu sử dụng đường tinh luyện trong món ăn.

Điều quan trọng nhất là cần đặt việc sử dụng quế trong một kế hoạch thay đổi lối sống toàn diện ^[3]. Nghiên cứu đã chứng minh việc giảm cân thông qua chương trình ăn kiêng hợp lý và tập thể dục đều đặn giúp tăng độ nhạy insulin và cải thiện chức năng rụng trứng một cách hiệu quả ^[7]. Quế sẽ phát huy vai trò hỗ trợ tốt nhất khi đi cùng một chế độ dinh dưỡng cân bằng, hạn chế tinh bột hấp thu nhanh và duy trì vận động thể chất mỗi ngày.

Hội chứng buồng trứng đa nang có mối liên hệ mật thiết với tình trạng kháng insulin và căng thẳng oxy hóa ^[2]. Bổ sung quế mang lại tín hiệu khả quan trong việc tăng độ nhạy insulin, giảm đường huyết, cải thiện mỡ máu và chống oxy hóa ở người bệnh ^[1]. Tuy nhiên, chị em cần kết hợp thảo dược này với lối sống vận động lành mạnh và luôn tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị để đảm bảo an toàn, hiệu quả lâu dài.