Trà ngải cứu uống vào buổi tối có giúp cải thiện giấc ngủ?

Sau một ngày dài làm việc căng thẳng, nhiều người thường tìm đến các loại trà thảo mộc tự nhiên với hy vọng tìm lại giấc ngủ trọn vẹn. Trong dân gian, ngải cứu không chỉ là loại rau quen thuộc trong gian bếp mà còn được dùng để giảm đau đầu, thư giãn tinh thần và trị chứng mất ngủ.

Liệu một tách trà ngải cứu ấm vào buổi tối có thực sự giúp chúng ta ngủ ngon hơn? Câu trả lời là có cơ sở khoa học nhất định: các hợp chất tự nhiên trong chi ngải cứu có khả năng tác động lên hệ thần kinh trung ương, mang lại hiệu ứng an thần nhẹ, giúp cơ thể dễ dàng thả lỏng trước giờ ngủ.

Cơ chế an thần của ngải cứu diễn ra thế nào?

Hệ thần kinh của con người luôn cần sự cân bằng giữa các tín hiệu kích thích và ức chế. Trong đó, chất dẫn truyền thần kinh ức chế chính trong não bộ là axit gamma-aminobutyric, thường được gọi tắt là GABA ^[1]. Khi GABA gắn vào các thụ thể chuyên biệt (đặc biệt là thụ thể GABAA), nó giúp làm dịu hoạt động quá mức của tế bào thần kinh, giảm bớt lo âu và đưa não bộ vào trạng thái nghỉ ngơi [2, 4].

Theo các bài tổng quan khoa học, chi ngải cứu (Artemisia) đã được ghi nhận chứa các hoạt chất có khả năng kích hoạt thụ thể GABAA, từ đó thúc đẩy giấc ngủ ^[2]. Khi thụ thể GABAA được kích thích, kênh ion clo (Cl-) mở ra cho dòng ion đi vào tế bào thần kinh, tạo nên hiệu ứng an thần tự nhiên ^[3]. Nhờ đó, việc dùng thảo mộc nhóm ngải cứu giúp làm chậm các xung nhịp thần kinh căng thẳng sau một ngày dài.

Nghiên cứu nói gì về chi ngải cứu và giấc ngủ?

Một nghiên cứu công bố năm 2015 đã tìm hiểu chi tiết tác động an thần của chiết xuất từ một loài ngải cứu (Artemisia capillaris) ^[3]. Thử nghiệm được tiến hành trên chuột ICR với các mức liều uống khác nhau (50, 100, 200, 300 hoặc 400 mg/kg), so sánh cùng nhóm đối chứng uống nước cất và nhóm dùng diazepam ^[3].

Kết quả cho thấy chuột được dùng chiết xuất ngải cứu giảm đáng kể hoạt động vận động tự do và suy giảm khả năng phối hợp thăng bằng so với đối chứng ^[3]. Trong thử nghiệm giấc ngủ gây bởi pentobarbital, chiết xuất ngải cứu giúp rút ngắn thời gian đi vào giấc ngủ và kéo dài tổng thời gian ngủ ^[3]. Hiệu quả này tương đương với hoạt chất đối chứng diazepam ^[3].

Đặc biệt, khi ghi điện não đồ (EEG) trên chuột cống, chiết xuất ngải cứu làm tăng sóng delta và làm giảm sóng alpha ^[3]. Sự biến đổi sóng não này phản ánh trạng thái thư giãn sâu hoặc an thần ^[3]. Khi thử nghiệm trên tế bào u nguyên bào thần kinh của người, chiết xuất làm tăng dòng ion Cl- theo nồng độ; hiệu ứng này lập tức bị chặn lại khi dùng bicuculline (chất đối kháng thụ thể GABAA), chứng minh cơ chế an thần bắt nguồn từ phức hợp thụ thể GABAA - kênh ion Cl- ^[3].

Tuy vậy, giới hạn lớn của nghiên cứu này là mới chỉ thực hiện trên mô hình động vật và tế bào ^[3]. Dữ liệu lâm sàng cụ thể trên người đối với việc uống trà ngải cứu thông thường vẫn cần được nghiên cứu mở rộng hơn để xác định liều lượng chuẩn xác.

Lợi ích thực tế và giới hạn của bằng chứng

Việc uống trà ngải cứu vào buổi tối mang lại cảm giác ấm áp, thư giãn cơ bắp nhờ sự kết hợp giữa nhiệt độ ấm của nước và các hoạt chất tự nhiên tác động lên hệ GABAergic [2, 4]. Đây là lựa chọn lành tính hơn so với việc lạm dụng các loại thuốc ngủ tổng hợp.

Dù vậy, người dùng cần hiểu rõ giới hạn: ngải cứu là thảo dược hỗ trợ tạo cảm giác buồn ngủ nhẹ, không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa cho các chứng mất ngủ mãn tính hoặc rối loạn lo âu nghiêm trọng. Chiết xuất nghiên cứu có hàm lượng hoạt chất cô đặc hơn nhiều so với một tách trà hãm tại nhà ^[3].

Những hiểu lầm thường gặp khi dùng trà ngải cứu

Nhiều người lầm tưởng rằng ngải cứu có tác dụng mạnh như thuốc ngủ liều cao, uống vào sẽ lập tức ngủ say li bì. Trên thực tế, thảo dược chỉ hỗ trợ thư giãn nhẹ nhàng và đưa cơ thể vào trạng thái sẵn sàng cho giấc ngủ tự nhiên ^[3].

Một hiểu lầm khác là càng uống nhiều trà ngải cứu đặc thì giấc ngủ càng sâu. Ngải cứu chứa nhiều tinh dầu và các hợp chất chuyển hóa mạnh; việc đun quá đặc hoặc uống liên tục với lượng lớn có thể gây kích ứng đường tiêu hóa, đắng miệng và tạo gánh nặng cho gan thận thay vì giúp an thần.

Ai nên thận trọng khi dùng trà ngải cứu?

Mặc dù là loại rau ăn quen thuộc, việc sử dụng ngải cứu như một loại trà dược liệu hằng ngày đòi hỏi sự chú ý ở một số nhóm đối tượng:

• Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú: Ngải cứu có tính kích thích co bóp nhẹ, tuyệt đối không tự ý uống trà ngải cứu đậm đặc vào buổi tối nếu không có hướng dẫn từ chuyên gia y tế.
• Người đang dùng thuốc an thần, thuốc chống co giật: Do hoạt chất trong ngải cứu tác động hiệp đồng lên thụ thể GABAA, việc kết hợp có thể làm tăng tác dụng an thần ngoài ý muốn ^[3].
• Người có tiền sử dị ứng với các loài thực vật họ Cúc (Asteraceae).
• Người có bệnh lý nền mạn tính hoặc chức năng gan kém: Cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi đưa thảo mộc này vào thói quen mỗi ngày.

Hướng dẫn sử dụng an toàn và hiệu quả

Để tách trà ngải cứu phát huy tối đa công dụng thư giãn buổi tối, bạn có thể áp dụng theo các bước đơn giản sau:

• Lượng dùng: Dùng một nắm nhỏ ngải cứu khô (khoảng 3-5g) hoặc một nắm lá tươi rửa sạch. Không nên pha quá đặc để tránh vị đắng gắt gây cồn cào ruột.
• Cách pha: Tráng nhanh lá ngải cứu qua nước sôi, sau đó hãm với khoảng 200-250ml nước sôi trong 7-10 phút. Uống khi trà còn ấm.
• Thời điểm: Uống trước khi đi ngủ khoảng 45-60 phút. Khoảng thời gian này vừa đủ để cơ thể hấp thu hoạt chất thư giãn, đồng thời giúp bạn có thời gian đi vệ sinh trước khi ngủ, tránh việc thức giấc giữa đêm ^[3].
• Kết hợp lối sống: Tắt bớt đèn sáng xanh từ điện thoại, giữ phòng ngủ thông thoáng để tối ưu hóa hiệu quả an thần từ thảo mộc.

Nhìn chung, trà ngải cứu là thức uống buổi tối lành tính, hỗ trợ thả lỏng tinh thần và giảm bớt căng thẳng trước khi lên giường [2, 4]. Hãy lắng nghe phản ứng của cơ thể, duy trì lối sống điều độ và chủ động thăm khám y tế nếu chứng mất ngủ kéo dài.