Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.296 bài, trang 264 trên 1.465
Nhiều người có thói quen đun nụ áo tím uống hàng ngày để thanh nhiệt, mát gan. Tuy nhiên, việc dùng thảo mộc này kéo dài là sai lầm, tiềm ẩn nguy cơ kích ứng niêm mạc gây buồn nôn, tê lưỡi và nguy cơ tích tụ độc tính cho cơ thể.
Về mặt chiết xuất hóa học, dung môi cồn ethanol giúp hòa tan và lưu giữ các hợp chất terpenoid, coumarin và tinh dầu bay hơi trong nụ đinh tốt hơn nước đun sắc thông thường. Dẫu vậy, việc sử dụng dạng ngâm cồn cần kiểm soát chặt chẽ liều lượng để tránh tác hại của cồn đối với gan và dạ dày.
Việc tự ý dùng nọc xoài chung với thuốc tây tiềm ẩn rủi ro lớn do thảo dược có thể can thiệp hệ enzyme gan Cytochrome P450, làm biến động nồng độ thuốc. Tương tác này đặc biệt nguy hiểm với người dùng thuốc chống đông máu, thuốc huyết áp hoặc các thuốc có khoảng điều trị hẹp.
Cây nọc xoài được y học dân gian sử dụng trị viêm khớp, đau sốt, nhưng khoa học hiện đại chỉ mới ghi nhận hoạt tính giảm đau, chống phù nề ở quy mô phòng thí nghiệm trên chuột. Hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người, người bệnh không tự ý dùng thay thuốc.
Nhiều người tin rằng ăn mộc nhĩ giúp bổ máu vì hàm lượng sắt cao. Tuy nhiên, sắt trong mộc nhĩ là sắt không heme có sinh khả dụng thấp, khó hấp thu vào cơ thể. Việc chỉ dựa vào mộc nhĩ để bổ máu là quan niệm thiếu cơ sở khoa học.
Cây nở ngày đất được dân gian đồn thổi như thảo dược trị đau nhức và viêm nhiễm, nhưng các bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng lại ở mức thử nghiệm động vật. Bốn nhóm người gồm phụ nữ mang thai, người suy thận, huyết áp thấp và người đang dùng thuốc tiểu đường cần cẩn trọng tối đa để tránh rủi ro sức khỏe.
Chiết xuất từ hoa mai vàng (nụ đinh vàng) bước đầu cho thấy khả năng kháng viêm và chống oxy hóa tích cực trên mô hình tế bào chuột thực nghiệm. Tuy nhiên, giới chuyên gia khuyến cáo đây mới là nghiên cứu tiền lâm sàng, người dân không nên tự ý dùng thảo mộc để thay thế thuốc chữa bệnh.
Không thể dùng lá nhội thay thế Metronidazol để chữa viêm phụ khoa vì chưa có bằng chứng khoa học chứng minh hiệu quả. Tự ý bỏ kháng sinh chuyển sang thảo dược truyền miệng khiến vi khuẩn kỵ khí bùng phát, làm tăng nguy cơ tái phát dai dẳng và dẫn đến nhiều biến chứng nhiễm trùng nguy hiểm.
Nấm sò giàu dinh dưỡng nhưng có thể gây phản ứng bất lợi ở một số người. Ba nhóm đối tượng gồm người dị ứng bào tử hô hấp, người mắc hội chứng ruột kích thích kém hấp thu đường trehalose và bệnh nhân thận cần kiêng kali nên hạn chế sử dụng loại thực phẩm này để bảo đảm an toàn.
Nhiều người có thói quen hái nụ áo tím tươi giã nát đắp lên vết thương hở nhằm cầm máu và chống viêm. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học mới chỉ ghi nhận hoạt tính kháng khuẩn, phục hồi mô từ dịch chiết tinh khiết trong phòng thí nghiệm; việc tự ý đắp lá tươi tiềm ẩn nguy cơ bội nhiễm và nhiễm trùng nghiêm trọng.
Chiết xuất cây nắp ấm cho thấy khả năng ức chế mạnh men chuyển hóa đường trong thử nghiệm ống nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả và độ an toàn của loài cây này trên người bệnh đái tháo đường.
Nàng nàng lá to chứa nhiều hợp chất diterpenoid và flavonoid có hoạt tính chống viêm trong phòng thí nghiệm, đồng thời làm giảm viêm mô khớp cổ chân trên chuột bị tăng axit uric máu. Tuy nhiên, thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người nên không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Nhiều lời đồn cho rằng nọc xoài giúp hạ đường huyết và chữa tiểu đường, nhưng chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác thực điều này. Dữ liệu thực nghiệm trên chuột cho thấy một số thảo mộc có thể giảm glucose máu nhưng kém hơn thuốc chuẩn, người bệnh tuyệt đối không tự ý thay thế phác đồ điều trị.
Nhiều người tin rằng uống trà nụ hoa tam thất có thể làm teo u mỡ dưới da mà không cần phẫu thuật. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy các nghiên cứu hiện tại chỉ ghi nhận tác dụng điều hòa mỡ máu trên tế bào và chuột, hoàn toàn không có khả năng làm tan khối u mỡ.
Tác dụng kháng khuẩn của lá nọc xoài trên tụ cầu vàng và vi khuẩn đường ruột hiện chỉ là lời đồn dân gian, chưa có nghiên cứu khoa học thực nghiệm chuẩn hóa nào chứng minh hay xác định nồng độ ức chế. Người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc trị bệnh.
Nấm linh chi chứa nhiều hoạt chất sinh học có thể gây tương tác dược lý khi dùng chung với thuốc tây, đặc biệt là nguy cơ hạ đường huyết quá mức khi kết hợp cùng thuốc trị tiểu đường hoặc làm thay đổi hiệu quả của thuốc chống đông và phác đồ hóa trị. Người bệnh cần hiểu rõ cơ chế và tham khảo ý kiến bác sĩ.
Nấm linh chi được xem là dược liệu bồi bổ quý, nhưng không an toàn cho mọi đối tượng. Người bị rối loạn đông máu, người chuẩn bị phẫu thuật, người có huyết áp thấp và phụ nữ mang thai cần thận trọng hoặc tránh dùng để phòng ngừa nguy cơ chảy máu, tương tác thuốc và các biến cố do thiếu dữ liệu an toàn.
Các thử nghiệm trên động vật và tế bào ghi nhận chiết xuất cây nở ngày đất (*Gomphrena celosioides*) có khả năng giảm phù nề, ức chế enzyme gây viêm COX-2 và giảm đau hiệu quả. Dù vậy, thảo dược này hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh không nên tự ý dùng thay thuốc đặc trị.
Nhiều lời đồn thổi cho rằng cây nắp ấm giúp hạ đường huyết và trị dứt đái tháo đường. Dù vậy, các bằng chứng khoa học thực tế hiện nay không ghi nhận dữ liệu tin cậy nào về hiệu quả hạ đường huyết của cây nắp ấm trên người, khoảng cách tới điều trị lâm sàng vẫn còn rất xa.
Nấm súp lơ chứa hàm lượng beta-(1,3)-D-glucan cao tới khoảng 40%, được chứng minh có khả năng kích thích bạch cầu và điều hòa phản ứng miễn dịch trên mô hình tế bào và chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng trên người để xác nhận khả năng phòng ngừa hoặc điều trị bệnh thực tế.
