Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.106 bài, trang 299 trên 1.456
Nhiều người truyền tai nhau uống mật ong để "tráng" dạ dày, giảm cảm giác ợ chua, nóng rát do trào ngược. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy đây phần lớn là giả thuyết cơ học; mật ong tự nhiên trôi rất nhanh qua thực quản và chưa có thử nghiệm lâm sàng độc lập quy mô lớn nào chứng minh hiệu quả điều trị của riêng nó.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất từ cây mặt quỷ có đặc tính kháng viêm mạnh mẽ, trong khi các loài cùng chi giúp chống oxy hóa và cải thiện men gan trên động vật. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thuốc điều trị.
Bôi mật gấu lên da để làm tan bầm tím là thói quen dân gian nguy hiểm. Chưa có bằng chứng khoa học chứng minh hiệu quả này, trong khi nghiên cứu cho thấy dịch mật từ gấu nuôi thường nhiễm các vi khuẩn như Enterococcus, Streptococcus và E. coli, dễ dẫn đến viêm mô tế bào, áp xe dưới da.
Cây mắm biển chứa nhiều hoạt chất sinh học quý có tác dụng chống oxy hóa, kháng khuẩn và ức chế tế bào ung thư trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các dữ liệu này mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm in vitro và trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả điều trị trên người.
Lá mặt quỷ thường được dân gian dùng đắp mụn nhọt, nhưng nghiên cứu khoa học hiện chỉ ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa và kháng khuẩn của dịch chiết lá trên ống nghiệm. Chưa có bằng chứng lâm sàng nào chứng minh lá mặt quỷ chữa khỏi mụn nhọt do tụ cầu vàng ở người.
Nhiều người tiểu đường thay thế đường cát bằng mật ong vì tin rằng an toàn. Tuy nhiên, mật ong chứa khoảng 80% carbohydrate và nghiên cứu cho thấy tiêu thụ mật ong liều cao có thể làm tăng chỉ số HbA1c, khiến việc kiểm soát đường huyết xấu đi dù chỉ số GI thấp hơn đường cát.
Ủ mềm quả mắc coọc dại trước khi ăn là cách làm hoàn toàn đúng dưới góc độ ẩm thực và dinh dưỡng thực tế. Quá trình chín nẫu tự nhiên giúp trái bớt chát, gia tăng vị ngọt và dễ tiêu hóa hơn, dù hàm lượng chất chống oxy hóa và một số khoáng chất có xu hướng sụt giảm.
Tự ý phối hợp cây mặt quỷ với thuốc hạ huyết áp hoặc thuốc lợi tiểu tiềm ẩn nguy cơ rối loạn kali máu và mất nước nghiêm trọng. Nghiên cứu khoa học nhấn mạnh việc thay đổi thể tích dịch và điện giải đòi hỏi sự kiểm soát y khoa chặt chẽ để tránh biến chứng tim mạch nguy hiểm.
Nhiều người tìm mua quả mắc coọc dại vì tin vào khả năng chống oxy hóa vượt trội. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay cho thấy hàm lượng polyphenol và hoạt tính dọn gốc tự do của loại quả này mới chỉ được ghi nhận trong phòng thí nghiệm, chưa có bằng chứng lâm sàng trên cơ thể người.
Phụ nữ mang thai không nên ăn nhiều món ướp lá mắc mật do hiện chưa có nghiên cứu khoa học xác nhận tính an toàn của alkaloid carbazole và tinh dầu liều cao đối với thai kỳ hay cơ tử cung. Mẹ bầu chỉ nên dùng lượng vừa phải như gia vị tạo hương và tránh lạm dụng.
Chiết xuất lá mạy chỉ chăm ghi nhận khả năng quét gốc tự do và hàm lượng polyphenol cao trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu khoa học hiện nay mới dừng ở mức cận lâm sàng ống nghiệm, chưa có thử nghiệm xác nhận hiệu quả cũng như độ an toàn trên cơ thể người.
Cây mỏ quạ chứa nhiều hoạt chất sinh học có tác dụng chống viêm trong thí nghiệm nhưng chưa từng được thử nghiệm an toàn trên người. Phụ nữ mang thai, người chuẩn bị phẫu thuật và bệnh nhân suy thận cần tránh dùng dược liệu này để phòng ngừa nguy cơ gây độc tế bào và biến chứng nguy hiểm.
Lời đồn uống nước cây mặt quỷ giúp tiêu khối u là sai sự thật về mặt y khoa. Các nghiên cứu hiện nay mới dừng lại ở mức thử nghiệm độc tế bào trong ống nghiệm hoặc trên chuột, chưa có bất kỳ bằng chứng lâm sàng nào chứng minh nước sắc thảo dược này làm tiêu u ở người.
Cây mỏ quạ thường được truyền tai như vị thuốc quý giúp giải độc, hạ men gan và trị bách bệnh về gan. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay về khả năng bảo vệ gan của dược liệu này mới dừng lại ở mức chiết xuất trên động vật và mô tế bào, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận trên người.
Mạy chỉ chăm (*Viburnum odoratissimum*) và cây *Viburnum opulus* (Cramp Bark) thuộc cùng chi nhưng khác biệt hoàn toàn về hoạt chất và công dụng. Trong khi *V. opulus* giàu flavonoid giúp kháng viêm và giảm co thắt, mạy chỉ chăm chứa diterpene vibsane với hoạt tính độc tế bào, chưa có bằng chứng giúp giảm đau tử cung.
Quan niệm dân gian coi cây mặt quỷ và các loài chi Nhàu là bài thuốc "thanh nhiệt giải độc" thực chất bắt nguồn từ hoạt tính chống oxy hóa và kháng viêm của các hợp chất tự nhiên. Nghiên cứu thực nghiệm xác nhận thảo dược này giàu polyphenol giúp bảo vệ tế bào, nhưng người dùng không nên tự ý uống thay thế thuốc điều trị.
Nghiên cứu lâm sàng cho thấy chiết xuất mật nhân giúp cải thiện nồng độ testosterone toàn phần ở nam giới suy giảm sinh dục và người lớn tuổi. Tuy nhiên, tác động lên testosterone tự do chưa thực sự nhất quán. Thảo dược này chỉ mang tính hỗ trợ phục hồi nội tiết tố, không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Hiện nay chưa có bất kỳ bằng chứng khoa học nào xác nhận độ an toàn của dược liệu mận rừng trên cơ thể người. Do nguy cơ tiềm ẩn từ độc tính và sự thiếu hụt nghiên cứu lâm sàng, phụ nữ mang thai, phụ nữ cho con bú, trẻ nhỏ, người mắc hội chứng ruột kích thích và người bệnh tiêu hóa nặng cần chống chỉ định sử dụng loại thảo mộc này.
Lá mắm được dân gian dùng để đắp vết thương ngoài da, song khoa học hiện mới chỉ ghi nhận dịch chiết của cây có khả năng ức chế vi khuẩn trong phòng thí nghiệm. Việc tự ý đắp lá tươi không mang lại hiệu quả kháng khuẩn cao như mong đợi mà còn tiềm ẩn nguy cơ viêm da tiếp xúc và nhiễm trùng.
Quả mận gai chứa hàm lượng dồi dào polyphenol và anthocyanin với khả năng dọn gốc tự do mạnh mẽ. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay chủ yếu dừng lại ở thử nghiệm ống nghiệm và mô hình động vật, chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định tác dụng chữa bệnh.
