Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.176 bài, trang 302 trên 1.459
Mộc hương từ lâu đã được xem là "khắc tinh" của chứng đau dạ dày trong dân gian. Dù khoa học xác nhận các hợp chất sesquiterpene lactone trong rễ cây có tác dụng kháng viêm và bảo vệ niêm mạc, hầu hết bằng chứng hiện nay mới dừng ở mức tiền lâm sàng trên động vật chứ chưa thể thay thế thuốc điều trị ở người.
Nhiều người tin rằng rễ mật nhân ngâm rượu giúp bồi bổ sinh lực nam giới vượt trội, nhưng giới khoa học chỉ ra rễ thô ngâm rượu tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc ethanol, lẫn tạp chất và khó kiểm soát hàm lượng hoạt chất eurycomanone so với dạng cao chiết chuẩn hóa.
Nhiều người dùng thảo dược như cây mặt quỷ để hỗ trợ tiêu hóa hoặc giải độc, nhưng lo ngại nguy cơ hại gan và tiêu chảy kéo dài. Hiện chưa có dữ liệu thử nghiệm lâm sàng xác lập hiệu quả hay độ an toàn của cây mặt quỷ, việc dùng thảo dược không kiểm soát luôn tiềm ẩn rủi ro tiêu hóa và độc tính gan.
Quả mắc coọc dại thường được người dân vùng cao dùng để chữa ho và hạ sốt. Dù các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ghi nhận hoạt tính làm giãn cơ khí quản và an thần nhẹ, khoa học hiện đại vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh loại quả này có khả năng hạ sốt như lời đồn.
Uống rượu mật rắn, mật trăn không mang lại hiệu quả bồi bổ như lời đồn mà tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng. Dữ liệu y khoa ghi nhận việc nuốt mật rắn có thể gây tổn thương gan cấp tính, suy thận khởi phát muộn dẫn đến tử vong, đồng thời gia tăng nguy cơ nhiễm ký sinh trùng tấn công mô gan.
Cây mắm biển có khả năng hút và tích lũy hàm lượng cao kim loại nặng độc hại như chì, cadimi từ bùn ngập mặn ô nhiễm. Việc người dân tự ý thu hái lá hoặc rễ mắm tự nhiên về sắc làm thuốc tiềm ẩn rủi ro ngộ độc mạn tính, tổn thương nghiêm trọng đến gan và thận.
Cây mặt quỷ thuộc cùng chi Morinda (họ Cà phê - Rubiaceae) với cây nhàu và ba kích. Các loài cây này đều sở hữu nhóm hoạt chất anthraquinone đặc trưng, đem lại nhiều tiềm năng sinh học giá trị nhưng vẫn đòi hỏi sự cẩn trọng khi sử dụng để tránh nguy cơ tác dụng phụ.
Dầu hạt mẫu đơn tử ban giàu acid alpha-linolenic (ALA) vượt trội hơn nhiều loại dầu thực vật thông thường. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay mới dừng lại ở phân tích thành phần hóa học và sinh học phân tử thực vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả hạ mỡ máu trên người.
Tinh dầu lá mắc mật thể hiện hoạt tính kháng khuẩn và kháng nấm rõ rệt trong các thử nghiệm ống nghiệm nhờ chứa các hợp chất tự nhiên như myristicin, terpinolene. Dù vậy, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc trị bệnh.
Chiết xuất mật bò (ox bile) chứa muối mật tự nhiên giúp hỗ trợ tiêu hóa chất béo và vi chất tan trong dầu ở người suy giảm bài tiết mật nghiêm trọng. Tuy nhiên, người đã cắt túi mật không nên tự ý sử dụng nếu không có chỉ định y khoa, do nguy cơ làm bùng phát tiêu chảy xuất tiết nặng.
Nhiều người truyền tai nhau uống mật ong để "tráng" dạ dày, giảm cảm giác ợ chua, nóng rát do trào ngược. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy đây phần lớn là giả thuyết cơ học; mật ong tự nhiên trôi rất nhanh qua thực quản và chưa có thử nghiệm lâm sàng độc lập quy mô lớn nào chứng minh hiệu quả điều trị của riêng nó.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất từ cây mặt quỷ có đặc tính kháng viêm mạnh mẽ, trong khi các loài cùng chi giúp chống oxy hóa và cải thiện men gan trên động vật. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thuốc điều trị.
Bôi mật gấu lên da để làm tan bầm tím là thói quen dân gian nguy hiểm. Chưa có bằng chứng khoa học chứng minh hiệu quả này, trong khi nghiên cứu cho thấy dịch mật từ gấu nuôi thường nhiễm các vi khuẩn như Enterococcus, Streptococcus và E. coli, dễ dẫn đến viêm mô tế bào, áp xe dưới da.
Cây mắm biển chứa nhiều hoạt chất sinh học quý có tác dụng chống oxy hóa, kháng khuẩn và ức chế tế bào ung thư trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các dữ liệu này mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm in vitro và trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả điều trị trên người.
Lá mặt quỷ thường được dân gian dùng đắp mụn nhọt, nhưng nghiên cứu khoa học hiện chỉ ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa và kháng khuẩn của dịch chiết lá trên ống nghiệm. Chưa có bằng chứng lâm sàng nào chứng minh lá mặt quỷ chữa khỏi mụn nhọt do tụ cầu vàng ở người.
Nhiều người tiểu đường thay thế đường cát bằng mật ong vì tin rằng an toàn. Tuy nhiên, mật ong chứa khoảng 80% carbohydrate và nghiên cứu cho thấy tiêu thụ mật ong liều cao có thể làm tăng chỉ số HbA1c, khiến việc kiểm soát đường huyết xấu đi dù chỉ số GI thấp hơn đường cát.
Ủ mềm quả mắc coọc dại trước khi ăn là cách làm hoàn toàn đúng dưới góc độ ẩm thực và dinh dưỡng thực tế. Quá trình chín nẫu tự nhiên giúp trái bớt chát, gia tăng vị ngọt và dễ tiêu hóa hơn, dù hàm lượng chất chống oxy hóa và một số khoáng chất có xu hướng sụt giảm.
Tự ý phối hợp cây mặt quỷ với thuốc hạ huyết áp hoặc thuốc lợi tiểu tiềm ẩn nguy cơ rối loạn kali máu và mất nước nghiêm trọng. Nghiên cứu khoa học nhấn mạnh việc thay đổi thể tích dịch và điện giải đòi hỏi sự kiểm soát y khoa chặt chẽ để tránh biến chứng tim mạch nguy hiểm.
Nhiều người tìm mua quả mắc coọc dại vì tin vào khả năng chống oxy hóa vượt trội. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay cho thấy hàm lượng polyphenol và hoạt tính dọn gốc tự do của loại quả này mới chỉ được ghi nhận trong phòng thí nghiệm, chưa có bằng chứng lâm sàng trên cơ thể người.
Phụ nữ mang thai không nên ăn nhiều món ướp lá mắc mật do hiện chưa có nghiên cứu khoa học xác nhận tính an toàn của alkaloid carbazole và tinh dầu liều cao đối với thai kỳ hay cơ tử cung. Mẹ bầu chỉ nên dùng lượng vừa phải như gia vị tạo hương và tránh lạm dụng.
