Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.481 bài, trang 365 trên 1.475
Quan niệm ăn lươn giúp vết mổ nhanh liền là kinh nghiệm dân gian phổ biến. Bằng chứng trực tiếp hiện chỉ ghi nhận trên động vật với dạng thuốc mỡ bôi ngoài da, chưa có thử nghiệm lâm sàng đối đầu chứng minh ăn thịt lươn vượt trội hơn các nguồn protein nạc khác.
Uống nước lá lành ngạnh nam để giải độc gan là kinh nghiệm dân gian được nhiều người truyền tai nhau. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện có trên cây lành ngạnh nam mới chỉ dừng lại ở phân tích gen, chống oxy hóa hóa học và tế bào ung thư, hoàn toàn chưa có bằng chứng thực nghiệm nào chứng minh tác dụng giải độc hay bảo vệ gan.
Dịch chiết lý chua đen giàu chất chống oxy hóa nhưng không an toàn cho tất cả mọi người. Người đang dùng thuốc điều trị huyết áp và người có hệ tiêu hóa nhạy cảm cần đặc biệt thận trọng với các chế phẩm liều cao để tránh nguy cơ hạ huyết áp quá mức và rối loạn đường ruột.
Thịt lươn chứa nhiều histidine dễ bị vi khuẩn chuyển hóa thành độc tố histamine nguy hiểm khi lươn chết trước chế biến. Độc tố này rất bền nhiệt, không bị phân hủy dù nấu chín kỹ. Để tránh ngộ độc, người nội trợ cần nắm rõ 3 sai lầm phổ biến khi chọn mua, rã đông và bảo quản lươn.
Hiện chưa có dữ liệu khoa học thực nghiệm chuyên biệt về độc tính cấp và bán trường diễn của chiết xuất lưu kí nô trên gan thận trong các tài liệu kiểm chứng. Người dùng không nên tự ý dùng kéo dài; người có bệnh nền gan, thận hoặc phụ nữ mang thai cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
Uống nước sắc lá lõi thọ trị đau nhức là thông tin chưa có căn cứ khoa học xác thực. Các nghiên cứu hiện tại về cây lõi thọ mới chỉ ghi nhận phân tích hóa thực vật và thử nghiệm bảo vệ gan thận trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả giảm đau ở người.
Dầu mầm lúa mì giàu vitamin E, phytosterol và policosanol, được đồn đoán giúp hạ mỡ máu nhanh chóng. Dù nghiên cứu cho thấy tiềm năng cải thiện nhẹ cholesterol và triglyceride, dữ liệu lâm sàng trên người vẫn còn rất hạn chế. Sản phẩm này chỉ có tính chất hỗ trợ dinh dưỡng, hoàn toàn không thể thay thế thuốc điều trị mỡ máu.
Uống lô hội khi đang dùng thuốc tây tiềm ẩn nhiều tương tác nguy hiểm, đặc biệt là nguy cơ hạ kali máu nghiêm trọng. Nhựa mủ chứa anthraquinone trong lô hội có thể làm tăng độc tính của thuốc trợ tim digoxin, cộng gộp tác dụng phụ với thuốc lợi tiểu, thuốc tiểu đường và gây xuất huyết khi dùng cùng thuốc gây mê.
Người bệnh gút không cần kiêng tuyệt đối thịt lươn nhưng chỉ nên ăn lượng vừa phải. Do thuộc nhóm thủy hải sản chứa purin chuyển hóa thành axit uric, lươn cần được kiểm soát khẩu phần để giữ tổng purin dưới 400 mg mỗi ngày, tránh nguy cơ bùng phát cơn viêm khớp cấp.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo hái cây lăn tăn giã đắp vết thương ngoài da để cầm máu, nhưng khoa học hiện đại chưa từng xác nhận phương pháp này. Việc đắp lá thô chưa qua vô trùng tiềm ẩn rủi ro nhiễm khuẩn nặng hoại tử mô, dù dịch chiết tinh chế của cây từng ghi nhận hoạt tính bảo vệ tế bào trong ống nghiệm.
Cám lúa mì là giải pháp tự nhiên giúp kích thích nhu động ruột và tăng khối lượng phân, nhưng hiệu quả phụ thuộc chặt chẽ vào cấu trúc hạt cám và lượng nước uống kèm. Nếu dùng dạng xay quá mịn hoặc uống thiếu nước, người dùng có nguy cơ bị đầy hơi và làm phân khô cứng hơn.
Quả và vỏ cây lõi thọ (*Gmelina arborea*) có thành phần hóa học khác biệt: quả tác động chính lên enzym chuyển hóa DPP-4 liên quan đến tiểu đường, trong khi vỏ cây giàu saponin, ức chế viêm COX-1 và bảo vệ gan thận nhưng cần xử lý nhiệt cẩn thận.
Lưu kí nô cùng các thảo dược thuộc chi *Hypericum* có thể gây tương tác thuốc nguy hiểm qua hệ enzyme gan Cytochrome P450. Hoạt chất trong dược liệu kích hoạt cảm ứng enzyme CYP3A4, CYP2C và P-glycoprotein, làm sụt giảm nghiêm trọng nồng độ nhiều thuốc điều trị thiết yếu như thuốc ung thư, tim mạch, chống thải ghép và ngừa thai.
Lô cam thạch trong Đông y và Calamine hiện đại đều trị ngứa, làm dịu da nhưng khác xa về độ tinh khiết. Lô cam thạch là khối quặng đa khoáng tự nhiên chứa tạp chất, trong khi Calamine hiện đại sử dụng kẽm oxit tinh chế chuẩn dược dụng, an toàn hơn cho da.
Nhiều lời đồn cho rằng cây lăn tăn có thể hạ men gan và trị dứt bệnh gan. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa trên tế bào và mô hình chuột chiếu xạ, chưa từng có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa bệnh gan trên người.
Người bị sỏi thận oxalate không nên ăn lá giang thường xuyên do các món lá chua có nguy cơ chứa axit hữu cơ và oxalate, làm tăng bài tiết oxalate qua nước tiểu. Chưa có nghiên cứu trực tiếp trên lá giang, vì vậy người bệnh chỉ nên dùng lượng vừa phải và tham khảo ý kiến bác sĩ.
Ăn quả lý chua đen tươi với lượng vừa phải trong bữa ăn hàng ngày được xem là an toàn và cung cấp nhiều chất chống oxy hóa tự nhiên cho phụ nữ mang thai. Tuy nhiên, các dạng tinh dầu hạt hay chiết xuất đậm đặc hiện hoàn toàn thiếu dữ liệu an toàn lâm sàng trên thai kỳ, do đó thai phụ không nên tùy tiện sử dụng.
Cây lăn tăn có hoạt tính hạ đường huyết và ức chế enzym DPP-IV trên chuột thực nghiệm, nhưng chưa có dữ liệu ức chế enzym alpha-glucosidase hay thử nghiệm lâm sàng trên người. Người bệnh không nên tự ý dùng thảo dược này để thay thế phác đồ điều trị đái tháo đường của bác sĩ.
Cây lăn tăn mọc hoang thường được truyền miệng nấu nước uống mát gan, bổ tinh trùng. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo thảo dược này chưa có dữ liệu độc tính trường diễn trên người, hiệu quả mới thử nghiệm hạn chế trên động vật và nguy cơ cao nhiễm nấm bệnh, vi khuẩn từ môi trường mọc hoang ẩm thấp.
Nhiều người bị đầy trướng bụng sau khi ăn bánh mì thường nghĩ mình không dung nạp gluten. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học mù đôi gần đây chỉ ra phần lớn trường hợp thực chất phản ứng với fructan – một loại đường lên men thuộc nhóm FODMAP có nhiều trong lúa mì.
