Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.521 bài, trang 387 trên 1.477
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy ké hoa vàng giàu hợp chất phenolic có hoạt tính chống oxy hóa và dọn gốc tự do mạnh mẽ. Tuy nhiên, bằng chứng bảo vệ gan trực tiếp mới dừng ở mức thử nghiệm hóa học và tiền lâm sàng, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Bệnh nhân đái tháo đường nên hạn chế tối đa củ kiệu chua ngọt truyền thống vì lượng đường tinh luyện thẩm thấu từ dịch ngâm có thể khiến đường huyết sau ăn tăng vọt, lấn át các hoạt tính sinh học có lợi tự nhiên của loài thực vật chi Hành này.
Lá kinh giới giàu tinh dầu quý như carvone và limonene, rất nhạy cảm với nhiệt độ cao. Để giữ trọn các hoạt chất thơm kháng khuẩn, ăn sống hoặc thả vào món ăn khi vừa tắt bếp là giải pháp tốt nhất, trong khi nấu chín kỹ sẽ khiến phần lớn tinh dầu bay hơi theo hơi nước.
Kinh giới lá rách được dân gian truyền tai là vị thuốc giải cảm, kích thích toát mồ hôi và hạ sốt thần tốc. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy thảo dược này chỉ hỗ trợ hạ nhiệt gián tiếp qua cơ chế kháng viêm, ức chế chất trung gian gây sốt và enzym virus, hoàn toàn không kích thích tuyến mồ hôi trực tiếp.
Kiều mạch đắng có khả năng hỗ trợ làm chậm hấp thu carbohydrate và giảm mức tăng đường huyết sau ăn nhờ chứa chất xơ hòa tan, D-chiro-inositol và các hợp chất flavonoid. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người hiện nay chủ yếu là các thử nghiệm ngắn hạn, chưa thể khẳng định tác dụng thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Người đang dùng thuốc chống đông máu warfarin không nên sử dụng khởi tử (câu kỷ tử). Các báo cáo y khoa ghi nhận việc dùng trà, nước ép hoặc rượu ngâm khởi tử gây ức chế chuyển hóa thuốc, khiến chỉ số đông máu INR tăng vọt và làm tăng nguy cơ xuất huyết đe dọa tính mạng.
Kinh giới thường (*Elsholtzia ciliata*) và kinh giới núi (*Elsholtzia blanda*) là hai loài khác nhau thuộc chi *Elsholtzia*. Kinh giới thường là rau ăn quen thuộc, tinh dầu chứa các hoạt chất như thymoquinone, ketone hoặc carvone có tác dụng kháng khuẩn, giãn cơ trơn và xua côn trùng trong phòng thí nghiệm. Ngược lại, kinh giới núi chưa có đủ bằng chứng nghiên cứu đối chứng.
Nước sắc kinh giới đất thường được truyền miệng để trị viêm da nhờ đặc tính kháng khuẩn tự nhiên, nhưng chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả này. Ngược lại, hàm lượng tinh dầu đậm đặc trong nước sắc có thể phá vỡ hàng rào bảo vệ da, gây viêm da tiếp xúc kích ứng và khiến tổn thương viêm trầm trọng hơn.
Nhai đắp lá kim vàng khi bị rắn cắn là quan niệm sai lầm nghiêm trọng khiến vết thương nhiễm trùng hoại tử nặng, che lấp triệu chứng nguy kịch và làm mất "thời gian vàng" cấp cứu huyết thanh kháng nọc tại bệnh viện.
Nấu chín hoàn toàn là phương pháp duy nhất giúp tiêu diệt triệt để ấu trùng sán lá ruột (*Fasciolopsis buski*) bám trên rau kèo nèo. Món gỏi sống hay ngâm giấm chua không thể làm chết nang trùng ký sinh và dễ gây chát do tanin. Xử lý nhiệt đúng cách sẽ vừa loại trừ mầm bệnh, vừa giữ được độ giòn ngon.
Kèo nèo là loại rau thủy sinh quen thuộc nhưng có đặc tính sinh học hấp thụ và tích lũy mạnh các kim loại nặng như chì, cadimi và thủy ngân từ bùn nước ô nhiễm. Việc thu hái từ nguồn nước tù đọng hay mương rãnh thải tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc mạn tính và nhiễm ký sinh trùng nếu không được lựa chọn kỹ.
Chiết xuất củ kiệu cho thấy khả năng làm giảm cholesterol, triglyceride và mỡ nội tạng trong các nghiên cứu tiền lâm sàng trên động vật. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trực tiếp trên người, do đó người bệnh tuyệt đối không dùng củ kiệu để thay thế thuốc hạ mỡ máu.
Phụ nữ mang thai và cho con bú tuyệt đối không nên dùng kim tuyến thảo. Do hoàn toàn thiếu hụt các nghiên cứu khoa học xác nhận độ an toàn trên người, loại thảo dược này tiềm ẩn nguy cơ kích thích co bóp tử cung, gây hại cho phôi thai và làm tăng nguy cơ sảy thai.
Chiết xuất rau kèo nèo thường được truyền tai có khả năng hạ đường huyết và trị bệnh đái tháo đường. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy hoàn toàn chưa có nghiên cứu tiền lâm sàng hay thử nghiệm in vitro nào xác nhận công dụng này của cây kèo nèo.
Uống trà kiến cò hằng ngày để thanh nhiệt là quan niệm sai lầm và thiếu căn cứ khoa học. Cây kiến cò chứa nhiều hoạt chất sinh học mạnh nhưng chưa từng được thử nghiệm lâm sàng chứng minh an toàn khi dùng lâu dài, thậm chí chiết xuất rễ cây còn làm tăng nguy cơ khối u đại tràng trong nghiên cứu thực nghiệm.
Ăn sống hay nấu chín kim thất tai là băn khoăn của nhiều người khi sử dụng thảo dược này. Bằng chứng khoa học cho thấy nấu chín an toàn hơn cho hệ tiêu hóa và tế bào gan nhờ tránh được nguy cơ nhiễm khuẩn và giảm thiểu rủi ro từ pyrrolizidine alkaloid nội sinh, trong khi các hoạt chất hỗ trợ vẫn được giữ lại trong dịch chiết nước.
Kiều mạch đắng chứa dồi dào chất chống oxy hóa rutin giúp hỗ trợ thư giãn thành mạch, song dữ liệu hiện nay chủ yếu dựa trên thử nghiệm động vật. Người bệnh không thể dùng loại hạt này thay thế thuốc tăng huyết áp, bởi việc tự ý bỏ thuốc tiềm ẩn nguy cơ biến chứng tim mạch nghiêm trọng.
Actinidin trong kiwi là enzym phân giải chất đạm mạnh mẽ, hoạt động bền bỉ trong môi trường tiêu hóa để hỗ trợ dạ dày bớt đầy ải. Tuy nhiên, chính đặc tính kháng tiêu hóa này lại biến actinidin thành dị nguyên chính kích thích miễn dịch sinh kháng thể IgE, gây ngứa rát miệng hoặc dị ứng nặng ở người mẫn cảm.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy hoạt chất chiết xuất từ cây kiến cò có khả năng gây độc tế bào ung thư trong ống nghiệm và ức chế khối u trên chuột. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người; người bệnh tuyệt đối không dùng nước sắc cây kiến cò để thay thế phác đồ điều trị ung thư.
Kiến gai đen từ lâu được lưu truyền trong dân gian như một vị thuốc bồi bổ, giảm mệt mỏi và tăng cường thể lực. Tuy nhiên, các dữ liệu khoa học hiện đại mới dừng ở mức xác định giá trị dinh dưỡng, bộ gen và kiểm định chất lượng, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh polysaccharide từ loài này giúp phục hồi sau vận động.
