Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.551 bài, trang 401 trên 1.478
Cây khô mộc hiện chưa có dữ liệu lâm sàng chứng minh tính an toàn trên người. Ba nhóm đối tượng gồm phụ nữ mang thai, người suy giảm chức năng gan thận và trẻ nhỏ cần tuyệt đối tránh sử dụng loại cây này để phòng ngừa nguy cơ ngộ độc, quá tải chuyển hóa và biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe.
Người muốn giảm cân không cần cắt bỏ hoàn toàn khoai tây khỏi bữa ăn hằng ngày. Khoai tây luộc sở hữu chỉ số no kỷ lục giúp kiểm soát cơn thèm ăn hiệu quả, trong khi nguy cơ tăng cân thực chất đến từ cách chế biến nhiều dầu mỡ như chiên ngập dầu hoặc nghiền trộn bơ sữa.
Men gan cao là dấu hiệu cho thấy tế bào gan đang bị viêm hoặc tổn thương do nhiều nguyên nhân khác nhau. Dù một số nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận hoạt chất từ thảo dược như kháo lông (Centipeda minima) có tiềm năng giảm tổn thương gan trên động vật, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng hay bỏ thuốc điều trị chuẩn.
Nhiều người tin ăn khoai lang luộc để nguội giúp tăng tinh bột kháng để giảm cân nhanh và no lâu hơn. Dù quá trình làm nguội có thể tạo ra tinh bột kháng loại 3, các nghiên cứu cho thấy hiệu quả trên khoai lang không cao như đồn thổi và không giúp tăng độ no thực tế.
Nhiều lời đồn dân gian ca ngợi kháo lông có thể trị dứt điểm đau nhức xương khớp. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy chiết xuất từ chi thực vật này mới chỉ ghi nhận hoạt tính kháng viêm trong phòng thí nghiệm và trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh khả năng chữa khỏi bệnh khớp ở người.
Rau khoai lang chứa hàm lượng polyphenol và chất chống oxy hóa vượt trội so với củ, giúp bảo vệ tế bào và hệ tim mạch. Để giảm bớt vị chát của tannin mà không làm hao hụt dưỡng chất, người nội trợ nên hấp hoặc xào nhanh thay vì luộc ngập nước quá lâu.
Nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận nụ hoa khoản đông có khả năng giảm tần số ho, kích thích bài tiết đờm và kháng viêm đường thở trên chuột. Dẫu vậy, thảo dược này vẫn thiếu các thử nghiệm lâm sàng chuẩn xác trên người và tiềm ẩn nguy cơ dược lý cần được bác sĩ tư vấn kỹ.
Khoản đông hoa là vị thuốc trị ho quen thuộc nhưng chứa độc chất senkirkine thuộc nhóm alkaloid pyrrolizidine. Nhóm hóa chất tự nhiên này có nguy cơ gây tắc tĩnh mạch gan, phá hủy mô gan dẫn đến xơ gan, khiến các cơ quan quản lý y tế quốc tế liên tục đưa ra khuyến cáo thận trọng.
Tinh bột kháng loại 3 từ củ khoai riềng đóng vai trò như một prebiotic tự nhiên cho đường ruột. Nghiên cứu cho thấy loại tinh bột này bền vững qua tiêu hóa, giúp thúc đẩy lợi khuẩn Bifidobacterium, ức chế vi khuẩn gây hại và gia tăng sản sinh các axit béo chuỗi ngắn có lợi.
Khô mộc (huyết nhung) chứa dồi dào polyphenol, flavonoid và lignan với khả năng dọn gốc tự do mạnh mẽ trong ống nghiệm. Dù vậy, các bằng chứng hiện nay mới dừng lại ở cấp độ tế bào và thử nghiệm trên động vật, chưa có nghiên cứu lâm sàng xác nhận hiệu quả cũng như độ an toàn toàn diện trên cơ thể người.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất thực vật giàu polyphenol và lignan có khả năng chống oxy hóa và giảm tiết cytokine gây viêm. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh cây khô mộc chữa khỏi bệnh viêm trên người, người dân không nên tự ý dùng lá đun sắc.
Khoai lang thường thân thiện hơn với người tiểu đường nhờ chỉ số đường huyết thấp khi luộc và giàu chất xơ hỗ trợ độ nhạy insulin. Tuy nhiên, khoai tây vẫn có thể sử dụng an toàn nếu được chế biến đúng cách và kết hợp hài hòa trong bữa ăn hỗn hợp thay vì kiêng khem tuyệt đối.
Nhiều người kiêng khoai tây vì sợ béo, nhưng nghiên cứu lâm sàng cho thấy khoai tây luộc đứng đầu bảng về chỉ số tạo cảm giác no, vượt xa bánh mì trắng và cơm. Ăn khoai tây luộc đúng cách không gây tăng cân mà còn giúp hạn chế calo nạp vào hiệu quả.
Cảm giác ngứa rát họng khi ăn khoai sọ xuất phát từ tác động kép: các tinh thể canxi oxalat hình kim sắc nhọn cắm vào niêm mạc, đồng thời mang theo các protein dị nguyên profilin kích hoạt phản ứng miễn dịch. Việc nấu chín kỹ và phân biệt rõ với cây ráy độc là chìa khóa để phòng tránh ngứa họng và ngộ độc.
Gọt sạch vỏ xanh hay khoét mầm khoai tây không thể loại bỏ nguy cơ ngộ độc. Nghiên cứu cho thấy độc tố solanine và chaconine khuếch tán vào tận ruột củ cao gấp 2-5 lần ngưỡng an toàn và nhiệt độ nấu nướng thông thường không thể phân hủy chất độc này.
Chỉ số đường huyết của khoai lang thay đổi rõ rệt tùy thuộc vào cách nấu. Khi nướng, tinh bột chuyển hóa thành đường maltose khiến chỉ số đường huyết tăng vọt lên mức rất cao, trong khi phương pháp luộc giúp duy trì ở mức thấp, an toàn hơn cho người tiền tiểu đường.
Nấu chín khoai tây rồi để nguội kích hoạt quá trình thoái hóa tinh bột, làm tăng lượng tinh bột kháng type 3 tự nhiên. Lượng tinh bột kháng này giúp làm chậm quá trình hấp thu carbohydrate, hỗ trợ giảm đỉnh đường huyết sau ăn ở đa số người dùng và mang lại lợi ích cho sức khỏe đường ruột.
Chất nhầy trong khoai sọ chủ yếu gồm polysaccharide và protein, mang đặc tính kháng khuẩn tự nhiên trong ống nghiệm. Dữ liệu can thiệp lâm sàng trên người tiền đái tháo đường cho thấy khoai sọ liên quan đến sự gia tăng của chi vi khuẩn có lợi Butyricimonas, nhưng tác động điều hòa tổng thể hệ vi sinh vẫn còn phụ thuộc rất lớn vào cơ địa từng cá nhân.
Khoản đông hoa là vị thuốc trị ho, hen phế quản lâu đời nhưng bị giới chức y tế châu Âu siết chặt thời gian sử dụng. Lý do bắt nguồn từ các pyrrolizidine alkaloid có độc tính tích lũy đối với gan, buộc các cơ quan quản lý phải áp dụng ngưỡng phơi nhiễm khắt khe.
Vỏ khoai lang chứa nhiều chất xơ giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, nhưng cũng là nơi tích tụ thuốc trừ sâu và kim loại nặng cao gấp nhiều lần phần thịt. Nếu không rõ nguồn đất canh tác, gọt sạch vỏ trước khi ăn là biện pháp an toàn nhất để tránh phơi nhiễm chất độc.
