Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.551 bài, trang 400 trên 1.478
Khoai lang là thực phẩm bổ dưỡng nhưng chứa lượng oxalate tự nhiên cần lưu ý. Với người có tiền sử hoặc nguy cơ bị sỏi thận calci oxalate, việc kiểm soát khẩu phần khoai lang, chú ý phương pháp luộc và phối hợp dinh dưỡng hợp lý là giải pháp cần thiết nhằm hạn chế hình thành sỏi tiết niệu.
Các nghiên cứu thực nghiệm bước đầu cho thấy chiết xuất từ rễ cây khôi nước có khả năng bảo vệ tế bào gan trước độc tính của paracetamol ở động vật. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện mới dừng lại ở ống nghiệm và chuột thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Các phân tích định lượng phòng thí nghiệm cho thấy không có loại khoai lang nào vượt trội toàn diện về mọi hoạt chất. Khoai lang tím dẫn đầu về hàm lượng anthocyanin và polyphenol tổng số, trong khi khoai lang vàng và cam chiếm ưu thế tuyệt đối về carotenoid và beta-carotene; khoai lang trắng chứa ít sắc tố hơn nhưng vẫn giàu axit phenolic.
Hợp chất phorbol ester thuộc nhóm diterpene tự nhiên có trong một số loài thực vật như khôi nước tiềm ẩn độc tính tế bào mạnh và nguy cơ kích ứng niêm mạc ruột. Các thử nghiệm in vitro cho thấy nhóm chất này gây rối loạn miễn dịch và phá hủy tế bào ở nồng độ rất thấp, đòi hỏi sự thận trọng cao độ khi dùng.
Khoai sọ an toàn cho trẻ từ 6 tháng tuổi nhờ hạt tinh bột mịn đạt độ tiêu hóa tới 99%, nhưng bắt buộc phải nấu chín nhừ để loại bỏ oxalat gây ngứa và kích ứng đường ruột. Cha mẹ nên bắt đầu bằng lượng nhỏ để theo dõi dung nạp của trẻ.
Chiết xuất khoản đông hoa không chứa PA là bước tiến kỹ thuật nhằm loại bỏ độc tố gây hại gan. Tuy nhiên, tính an toàn thực tế vẫn phụ thuộc vào độ nhạy của quy trình kiểm định N-oxide và việc thiếu dữ liệu lâm sàng dài hạn trên người, đòi hỏi người dùng phải hết sức cẩn trọng.
Nhiều người tin rằng việc luộc kỹ hoặc chiên xào nhiệt độ cao có thể loại bỏ hoàn toàn độc tố solanine trong khoai tây đã mọc mầm hoặc xanh vỏ. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy các glycoalkaloid này có độ bền nhiệt rất cao, nhiệt độ nấu nướng thông thường khó phân hủy triệt để độc tố nguy hiểm.
Lời đồn uống nước keo lá me giúp hạ đường huyết và trị dứt đái tháo đường hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh. Tự ý nấu uống liều cao còn tiềm ẩn rủi ro kích ứng đường tiêu hóa và ngộ độc do chứa lượng lớn saponin chưa được kiểm chứng an toàn.
Cả khoai sọ và khoai tây đều có thể hỗ trợ kiểm soát thể trọng nếu dùng đúng cách. Khoai tây có chỉ số đường huyết trung gian và giàu tinh bột kháng giúp tăng hormone no, trong khi củ khoai sọ chứa tinh bột dồi dào, rất dễ tiêu hóa nhưng lại có chỉ số đường huyết cao hơn.
Củ khoai trời (hoàng dược tử) thường bị lầm tưởng là cây cỏ lành tính, nhưng các nghiên cứu độc chất học đã chứng minh củ chứa hợp chất diosbulbin B gây tổn thương gan nặng nề. Chất này phá hủy tế bào gan qua stress oxy hóa và có thể dẫn tới hoại tử tế bào gan nguy hiểm.
Uống nước củ khúc khắc thường được truyền tai giúp thanh lọc cơ thể và bảo vệ gan. Tuy nhiên, khoa học hiện nay chưa có bằng chứng khẳng định loại củ này giúp "thải độc" như lời đồn. Hoạt tính chống oxy hóa mới chỉ dừng ở mức nghiên cứu hóa học, người dân không nên lạm dụng thay thế nước lọc.
Khôi tía và khôi trắng đều thuộc chi thực vật chứa nhiều polyphenol có lợi cho tiêu hóa, trong đó khôi tía được chuộng hơn nhờ hàm lượng hoạt chất đậm đà. Người bệnh dạ dày có thể dùng hỗ trợ nhưng cần chú ý liều lượng vừa phải và thăm khám chuyên khoa.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước lá khôi để chữa viêm loét dạ dày và diệt vi khuẩn HP. Dù các chiết xuất thảo mộc cho thấy tiềm năng kháng viêm và kháng khuẩn trên mô hình ống nghiệm và động vật, hiện vẫn thiếu thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn khẳng định hiệu quả điều trị thực tế trên người.
Nhiều lời đồn cho rằng uống nước ép khoai tây sống giúp chữa khỏi viêm loét dạ dày, nhưng hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận điều này. Bằng chứng mới dừng lại ở mô hình tế bào và chuột, trong khi nước củ sống còn tiềm ẩn rủi ro ngộ độc độc tố tự nhiên solanine.
Chiên khoai tây ở nhiệt độ cao sinh ra lượng lớn acrylamide, chất có khả năng gây ung thư hình thành từ phản ứng Maillard giữa đường khử và asparagine. Lượng hóa chất này tăng vọt theo nhiệt độ và thời gian chiên, song người nội trợ có thể chủ động giảm thiểu bằng cách sơ chế và bảo quản khoai đúng cách.
Nhiều người tin rằng khoai mỡ giúp tăng nội tiết tố nữ, bổ sung progesterone tự nhiên cho cơ thể. Thực tế, hợp chất diosgenin trong khoai mỡ chỉ là nguyên liệu tổng hợp hormone trong phòng thí nghiệm; cơ thể người hoàn toàn không thể tự chuyển hóa hoạt chất này thành progesterone sinh học.
Vỏ cây kháo lông và các loài cùng chi chứa nhiều hợp chất tự nhiên như dẫn xuất butanolide, tinh dầu và các hoạt chất kháng khuẩn. Tuy nhiên, phần lớn các bằng chứng dược lý hiện nay mới dừng ở thử nghiệm trong ống nghiệm, người dùng tuyệt đối không nên tự ý dùng thay thế thuốc chữa bệnh.
Không thanh thực chất là khoáng vật azurite chứa muối đồng cacbonat bazơ. Mặc dù đồng là nguyên tố vi lượng cần thiết cho cơ thể, việc tự ý dùng khoáng vật này tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc kim loại nặng do nồng độ đồng vô cơ quá cao, gây hại cho tế bào và các cơ quan nội tạng.
Nghiên cứu cho thấy khoai sọ có chỉ số đường huyết ước tính (eGI) ở mức 63,1, thuộc nhóm trung bình và chứa dưới 1% đường tự do. Do đó, người bệnh đái tháo đường hoàn toàn có thể ăn khoai sọ để thay thế tinh bột tinh chế, miễn là kiểm soát khẩu phần vừa phải và chế biến đúng cách.
Nhiều người tin rằng thảo dược như khô mộc hoàn toàn lành tính khi dùng chung với thuốc tây, nhưng các hợp chất tự nhiên có thể tác động trực tiếp lên hệ enzyme cytochrome P450 ở gan. Sự tương tác này tiềm ẩn nguy cơ làm tăng độc tính hoặc suy giảm hiệu quả điều trị của các loại thuốc chuyển hóa qua gan.
