Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.486 bài, trang 475 trên 1.475
Chức năng thận suy giảm ở người cao tuổi làm chậm quá trình đào thải digoxin chiết xuất từ dương địa hoàng, dẫn đến nguy cơ tích lũy độc chất nguy hiểm. Nắm vững 4 lưu ý về liều dùng, tương tác thuốc, triệu chứng ngộ độc và xét nghiệm giúp người bệnh dùng thuốc trợ tim an toàn.
Tin đồn uống rượu pha huyết dơi giúp bổ thận tráng dương hoàn toàn không có cơ sở khoa học chứng minh. Trái lại, việc tiếp xúc và sử dụng máu hay thịt dơi sống khiến người dùng đối mặt với nguy cơ lây truyền mầm bệnh truyền nhiễm nguy hiểm từ động vật hoang dã.
Rễ dương đào thường được đồn thổi là bài thuốc hỗ trợ chữa nhiều bệnh, nhưng bằng chứng khoa học trên người còn rất hạn chế. Bốn nhóm nguy cơ cao gồm người bệnh gan, người suy thận, người dị ứng họ Actinidiaceae và phụ nữ mang thai tuyệt đối không nên tự ý sử dụng để tránh tổn thương cơ quan nội tạng.
Phối hợp dương địa hoàng và thuốc lợi tiểu làm tăng nguy cơ loạn nhịp tim nguy hiểm do thuốc lợi tiểu gây hạ kali máu. Tình trạng thiếu hụt kali và magiê làm tăng độ nhạy cảm của cơ tim, ức chế bài tiết digoxin qua thận, đẩy nồng độ thuốc lên mức ngộ độc.
Hiện chưa có nghiên cứu chứng minh tương tác giữa dạ minh sa và thuốc nhãn khoa hiện đại. Tuy nhiên, việc tự ý bỏ thuốc nhỏ mắt đặc hiệu để dùng dược liệu thô tiềm ẩn nguy cơ tương tác dược động học bất lợi, nhiễm trùng và mù lòa vĩnh viễn do nhãn áp không được kiểm soát.
Dướng nhỏ (*Broussonetia kazinoki*) và dướng thông thường (*Broussonetia papyrifera*) là hai loài thảo dược thuộc cùng một chi nhưng có sự khác biệt rõ rệt về thành phần flavonoid và hoạt tính chống oxy hóa. Hiểu đúng đặc tính hóa thực vật của từng loài giúp người dùng tránh nhầm lẫn tai hại trong trị liệu và phòng ngừa độc tính tế bào tiềm ẩn.
Nhiều nghiên cứu ghi nhận hoạt chất cucurbitacin và dịch chiết rễ cây dó hẹp có khả năng ức chế tế bào ung thư trong ống nghiệm và trên mô hình chuột. Dù vậy, đây mới chỉ là bằng chứng tiền lâm sàng sơ khai, hoàn toàn chưa có thử nghiệm trên người và không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Nhiều lời đồn cho rằng quả dướng (chử thực tử) là thần dược bổ thận, sáng mắt. Dù vậy, khoa học hiện nay chỉ mới ghi nhận loại quả này chứa chất chống oxy hóa, axit béo và một số alkaloid có độc tính tế bào trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm chứng minh công dụng trên người.
Dù một số nghiên cứu trên động vật ghi nhận chiết xuất lá cây dạ hương có tiềm năng giảm đau ngoại vi và hỗ trợ hồi phục mô, nhưng hiện vẫn chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh tác dụng chống viêm hay độ an toàn của loài cây này.
Hoa dạ hương tỏa hương rất nồng về đêm, chứa các hợp chất hữu cơ bay hơi và hoạt chất sinh học đậm đặc. Khi để trong phòng kín, các phân tử này tích tụ nhanh chóng gây kích ứng đường hô hấp, dẫn đến tình trạng co thắt phế quản nhẹ, thiếu oxy não, đau đầu và khó thở.
Hoa và lá cây dạ hoa mang thành phần hoạt chất và đặc tính sinh học khác biệt: chiết xuất lá thể hiện khả năng chống oxy hóa mạnh, ức chế enzyme phân giải đường và kháng khuẩn *Aeromonas salmonicida*, trong khi chiết xuất hoa nổi bật ở hoạt tính kháng khuẩn *Pseudomonas aeruginosa* và độc tính tế bào ung thư gan trong phòng thí nghiệm.
Dạ cẩm là thảo dược quen thuộc trị đau dạ dày, nhưng không phải ai cũng dùng được. Người tỳ vị hư hàn, huyết áp thấp, cùng bệnh nhân suy giảm chức năng gan hoặc thận cần hết sức thận trọng để tránh rối loạn tiêu hóa và nguy cơ quá tải chuyển hóa nội tạng.
Người đái tháo đường hoàn toàn có thể ăn dưa hấu. Dù dưa hấu có chỉ số đường huyết (GI) cao, nhưng lượng carbohydrate trong một khẩu phần thực tế rất thấp khiến tải lượng đường huyết (GL) ở mức thấp. Ăn dưa hấu tươi với lượng vừa phải sẽ không làm vọt đường huyết sau bữa ăn.
Dạ minh sa và thạch quyết minh là hai vị thuốc y học cổ truyền hoàn toàn khác nhau về nguồn gốc tự nhiên, thành phần và mức độ an toàn. Trong khi thạch quyết minh là lớp vỏ khoáng của ốc biển giàu nguyên tố vi lượng, dạ minh sa lại là chất bài tiết của loài dơi tiềm ẩn nhiều nguy cơ nhiễm khuẩn.
Các thử nghiệm in vitro ghi nhận dịch chiết dạ hương có khả năng ức chế vi nấm *Candida*, nhưng dữ liệu lâm sàng trên da người hoàn toàn chưa có. Việc tự ý đắp lá dạ hương tiềm ẩn nguy cơ viêm da tiếp xúc và tổn thương mô do độc chất tự nhiên.
Lá dạ hoa chứa nhóm chất iridoid glycoside có đặc tính kháng viêm, giảm phù nề và điều biến miễn dịch vượt trội trong các nghiên cứu tiền lâm sàng. Dù vậy, thảo dược này hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người, bệnh nhân đau khớp hay thần kinh tọa không nên tự ý dùng thay thuốc điều trị y khoa.
Người bệnh thận mạn cần thận trọng với chế độ ăn uống vì chức năng bài tiết kali suy giảm dễ gây biến chứng tăng kali máu đe dọa tính mạng. Việc tiêu thụ dưa bở và các thực phẩm tươi giải nhiệt cần được kiểm soát chặt chẽ theo hướng dẫn y khoa.
Hiện chưa có dữ liệu đối đầu trực tiếp khẳng định bộ phận nào của cây dướng nhỏ chứa lượng hoạt chất chống oxy hóa cao nhất. Trong khi lá dướng nhỏ được xác định chứa 1830,7 mg RE/100 g flavonoid và 1167,9 mg GAE/100 g polyphenol tổng số, thì vỏ rễ và rễ lại tích tụ nhiều hợp chất flavan đặc hiệu có hoạt tính sinh học mạnh.
Chiết xuất từ lá và hoa dạ hoa có khả năng ức chế các enzyme tiêu hóa đường, hỗ trợ hạ glucose máu. Tuy nhiên, việc tự ý dùng chung thảo dược này với thuốc điều trị tiểu đường có thể gây tương tác cộng dồn, làm tăng nguy cơ tụt đường huyết quá mức nguy hiểm cho người bệnh.
Uống nước sắc cành lá cây dướng nhỏ để hạ đường huyết là quan niệm chưa có căn cứ lâm sàng. Các hoạt tính ức chế enzyme tiêu hóa đường và cải thiện nhạy cảm insulin của dướng nhỏ mới chỉ được ghi nhận trên tế bào hoặc ống nghiệm thông qua các chất tinh khiết, người bệnh tuyệt đối không dùng thay thuốc điều trị.
