Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.486 bài, trang 481 trên 1.475
Dù dây nôi (*Cissus adnata*) thể hiện một số hoạt tính giảm đau, kháng khuẩn trên động vật thí nghiệm, hiện hoàn toàn chưa có dữ liệu nghiên cứu về độc tính sinh sản của cây này. Phụ nữ mang thai và đang cho con bú được khuyến cáo tuyệt đối tránh dùng để ngăn ngừa nguy cơ tổn hại thai nhi.
Nhiều người có thói quen nấu nước dây xanh uống hằng ngày để thanh nhiệt, nhưng liệu loại cây này có gây độc cho gan và thận? Các dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm trên mô hình chuột bước đầu cho thấy chiết xuất lá dây xanh có độ an toàn tế bào tốt và thậm chí hỗ trợ giảm tổn thương gan thận do hóa chất, song vẫn cần thận trọng khi dùng kéo dài.
Thịt dê có hàm lượng mỡ bão hòa và tác động làm tăng mỡ máu thấp hơn thịt bò, giúp bảo vệ sức khỏe tim mạch tốt hơn. Dù vậy, cả hai đều là nguồn đạm động vật giá trị, việc lựa chọn phần nạc và chế biến lành mạnh mới là chìa khóa duy trì mỡ máu ổn định.
Chiết xuất từ chi Clematis (dây ông lão) thể hiện hoạt tính giảm đau, kháng viêm và giảm tổn thương sụn trên mô hình động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, y học hiện vẫn chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng chất lượng cao trên người để khẳng định hiệu quả điều trị đau xương khớp an toàn.
Dây tơ mành (Hiptage benghalensis) là dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền châu Á. Các phân tích phòng thí nghiệm bước đầu ghi nhận loài cây này chứa lượng lớn axit ricinoleic trong hạt và chiết xuất vỏ rễ thể hiện hoạt tính sinh học rõ rệt, mở ra tiềm năng nghiên cứu dược liệu sâu rộng.
Dã chi ma trắng chứa nhiều hoạt chất có khả năng kháng khuẩn, kháng viêm trong các thử nghiệm tế bào và ống nghiệm. Tuy nhiên, y học hiện đại vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người chứng minh loài cây này trị khỏi viêm phụ khoa; chị em không nên tự ý dùng thay thế phác đồ y khoa.
Tự ý hái lá dây đồng tiền giã nát đắp lên mụn nhọt là mẹo dân gian nguy hiểm. Các nghiên cứu cảnh báo việc đắp thảo dược thô chưa qua vô trùng rất dễ gây bội nhiễm vi sinh vật và kích ứng viêm da tiếp xúc tương tự như bỏng hóa chất, làm tổn thương mô sâu nghiêm trọng.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy dây đau xương chứa nhiều alkaloid và glycoside có khả năng ức chế các cytokine gây viêm như TNF-alpha, IL-1beta và điều hòa con đường truyền tín hiệu tế bào. Tuy nhiên, phần lớn bằng chứng hiện nay mới dừng ở mức tiền lâm sàng và người bệnh cần thận trọng khi sử dụng.
Chi Tetrastigma, tiêu biểu là dây quai bị (*Tetrastigma hemsleyanum*), chứa nguồn flavonoid dồi dào với nhiều tiềm năng chống oxy hóa, kháng viêm và ức chế virus trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn còn thiếu hụt, người dân không nên xem thảo dược này là thuốc chữa bách bệnh.
Nhiều lời đồn thổi xem dây thuốc cá (Millettia pachyloba) như phương thuốc thần kỳ tiêu diệt ung thư. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học đến nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính độc tế bào của một số hợp chất trong phòng thí nghiệm (in vitro), chưa từng thử nghiệm lâm sàng trên người bệnh.
Nhiều người có thói quen uống nước sắc dây khai để thanh nhiệt, nhưng dùng sai cách hay quá liều dễ gây kích ứng tiêu hóa khó chịu. Hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng cụ thể trên dây khai, người dân chỉ nên dùng lượng vừa phải và tham khảo ý kiến bác sĩ để tránh rủi ro.
Dây săng máu (Celastrus paniculatus) chứa các nhóm hoạt chất quý như alkaloid celastrine, paniculatine cùng các acid béo không bão hòa. Nghiên cứu thực nghiệm chứng minh chiết xuất loài cây này giúp chống stress oxy hóa, phục hồi enzyme catalase, ngăn độc tính thụ thể thần kinh và bảo vệ cấu trúc tế bào não bộ.
Dù dây hương chứa flavonoid và acid phenolic có khả năng kháng khuẩn trong phòng thí nghiệm, hiện chưa có bằng chứng khoa học chứng minh dược liệu này chữa khỏi viêm tiết niệu ở người. Thậm chí, độc tính từ alkaloid pyrrolizidine trong cây còn tiềm ẩn nguy cơ gây hại cho gan nếu tự ý sử dụng.
Lá dây xanh (sương sâm) có tác dụng hạ đường huyết mạnh trên thực nghiệm, nhưng việc tự ý dùng chung với thuốc tiểu đường tiềm ẩn nguy cơ hiệp đồng hạ đường huyết quá mức. Người bệnh cần hiểu rõ cơ chế và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất lá dây xanh có tác dụng giảm đường huyết và bảo vệ tế bào gan, thận trên chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng loại lá này thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Dây đau xương (*Tinospora sinensis*) và Guduchi (*Tinospora cordifolia*) là hai loài thảo dược khác nhau cùng thuộc chi *Tinospora*. Dù có hình thái tương đồng, chúng sở hữu các hoạt chất đặc trưng riêng biệt, trong đó Guduchi có khối lượng nghiên cứu dược lý vượt trội hơn, đòi hỏi việc nhận diện chính xác để tránh nhầm lẫn nguy hại.
Nhiều người có thói quen kết hợp thảo dược như dây toàn với thuốc tây nhằm tăng hiệu quả điều trị. Tuy nhiên, việc dùng chung các dược liệu chưa rõ cơ chế với thuốc chuyển hóa qua gan tiềm ẩn nguy cơ ức chế enzym Cytochrome P450, làm chậm đào thải thuốc và tích tụ độc tính nguy hiểm.
Dây thìa canh chứa acid gymnemic có khả năng phong tỏa tạm thời thụ thể ngọt ở lưỡi, làm mất vị ngọt và giảm sự hấp dẫn của đồ ăn nhiều đường trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, thảo dược này không làm thay đổi hormone thèm ăn hay tốc độ tiêu hóa, và bằng chứng hỗ trợ giảm cân dài hạn hiện vẫn rất khiêm tốn.
Nhiều người có thói quen uống dây thìa canh hằng ngày để ổn định đường huyết nhưng băn khoăn về nguy cơ tổn thương gan khi dùng kéo dài. Dù các thử nghiệm ghi nhận độ an toàn tương đối tốt, y văn thế giới đã ghi nhận ca tổn thương gan cấp tính do thảo dược này. Người bệnh nên kiểm tra men gan trước khi dùng và định kỳ sau 1 đến 3 tháng.
Uống dây đau xương không thể chữa khỏi dứt điểm bệnh đau nhức hay thoái hóa khớp. Các dữ liệu khoa học mới nhất cho thấy dược liệu này chỉ thể hiện tiềm năng hỗ trợ giảm viêm, chống oxy hóa trên động vật thí nghiệm, hoàn toàn không có khả năng tái tạo sụn khớp đã hư tổn ở người.
