Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.481 bài, trang 480 trên 1.475
Nhiều phụ huynh tin sữa dê an toàn cho trẻ dị ứng đạm sữa bò, nhưng các nghiên cứu lâm sàng chỉ ra tỷ lệ dị ứng chéo giữa hai loại sữa lên tới 60-92%. Việc tự ý đổi sang sữa dê tiềm ẩn rủi ro sốc phản vệ đe dọa tính mạng của trẻ.
Ăn tiết canh dê tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn và ký sinh trùng nghiêm trọng do máu sống chưa tiệt trùng. Dữ liệu khoa học cho thấy mầm bệnh Salmonella, vi khuẩn đường ruột sinh độc tố, tụ cầu, vi khuẩn Brucella và ký sinh trùng Toxoplasma gondii đều có thể lây truyền từ sản phẩm dê sống sang người, đe dọa trực tiếp tính mạng.
Quan niệm ăn ngọc dương giúp bổ thận tráng dương hoàn toàn không có cơ sở khoa học xác thực. Dưới góc nhìn nội tiết học, testosterone tự nhiên trong mô tinh hoàn dê bị phân hủy gần như toàn bộ tại gan qua đường tiêu hóa, khiến ngọc dương chỉ đơn thuần là món nội tạng giàu đạm và cholesterol.
Nghiên cứu tiền lâm sàng trên chuột cho thấy chiết xuất vỏ và rễ dó tròn giúp giảm mỡ máu, cải thiện men gan và phục hồi tế bào gan tổn thương. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng thử nghiệm trên người hay dữ liệu riêng về hạt dó tròn, người bệnh không nên tự ý dùng thay thuốc.
Cao xương dê chứa hàm lượng đạm đậm đặc cùng nhiều axit amin và khoáng chất, nhưng không thể phục hồi sụn khớp bị thoái hóa. Về mặt sinh học, cơ thể chỉ hấp thu đạm dưới dạng các phân tử nhỏ để phân bổ toàn thân, không đưa trực tiếp dưỡng chất đến khớp như nhiều người lầm tưởng.
Nước sắc cây dó tròn ghi nhận tiềm năng hạ đường huyết và lipid máu trên mô hình động vật, tế bào. Tuy nhiên, việc tự ý sắc uống thay thế hoàn toàn nước lọc hằng ngày tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe, đòi hỏi người dùng phải hiểu đúng dạng dùng và kiểm soát liều lượng thận trọng.
Dây đau xương được dân gian ca tụng là bài thuốc quý trị bệnh xương khớp. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính kháng viêm và giảm đau trên động vật thực nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng quy mô trên người và không thể thay thế phác đồ điều trị thoái hóa khớp.
Nhiều người dùng cây dó tròn để sắc nước uống trị bệnh nhưng chưa rõ ngưỡng độc tính. Bằng chứng khoa học tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất loài chi này dung nạp tốt ở mức vừa phải, nhưng liều cấp tính từ 4.000 đến 5.000 mg/kg trên chuột bắt đầu gây bất thường và tử vong.
Mùi ngái nồng đặc trưng của thịt dê bắt nguồn từ các axit béo chuỗi nhánh dạng tự do tích tụ trong mô mỡ. Hiểu rõ cơ chế phân bố của các phân tử này giúp người nội trợ dễ dàng loại bỏ mùi khó chịu qua việc lọc mỡ thừa và sơ chế đúng cách mà không làm thất thoát vi chất quý giá.
Dã quỳ được truyền miệng là bài thuốc quý trị đau nhức xương khớp, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính kháng viêm ở cấp độ tế bào và mô hình chuột. Đáng lưu ý, chiết xuất từ loài cây này tiềm ẩn độc tính gây hại gan và thận khi dùng kéo dài.
Chiết xuất lá thường xuân chứa các saponin như hederacoside C và alpha-hederin thường được biết đến với tác dụng hỗ trợ hô hấp. Tuy nhiên, các nghiên cứu sinh học cho thấy alpha-hederin thực tế kích thích co thắt cơ trơn dạ dày qua cơ chế không phụ thuộc cholinergic, chứ chưa có bằng chứng xác nhận việc kích thích thụ thể beta-2 làm loãng đờm.
Cây dó hẹp chứa nhiều hoạt chất sinh học tiềm năng như triterpenoid và phenolic, có khả năng kháng viêm và giảm tổn thương gan trên mô hình tế bào và động vật gặm nhấm. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Tự ý uống dây thần thông (Tinospora cordifolia) kéo dài để tăng đề kháng hay thanh lọc cơ thể có thể gây viêm gan cấp và tổn thương gan nghiêm trọng. Y văn ghi nhận nhiều ca bệnh tăng men gan vọt, suy gan do thảo dược kích hoạt phản ứng tự miễn hoặc do nhầm lẫn với loài có độc.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo dùng dây đồng tiền đắp trị viêm da, ngứa ngáy. Tuy nhiên, khoa học hiện đại chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh hiệu quả này; các bằng chứng kháng viêm, kháng khuẩn hiện mới chỉ dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm và tế bào.
Tắm lá dã quỳ là mẹo dân gian phổ biến giúp giảm ngứa ngoài da. Thực nghiệm cho thấy dịch chiết dã quỳ có khả năng kháng tụ cầu khuẩn và ức chế phản ứng viêm, song không có tác dụng tiêu diệt ký sinh trùng cái ghẻ. Việc tự ý tắm nước lá có thể gây kích ứng và làm chậm trễ điều trị y khoa.
Dù dây nôi (*Cissus adnata*) thể hiện một số hoạt tính giảm đau, kháng khuẩn trên động vật thí nghiệm, hiện hoàn toàn chưa có dữ liệu nghiên cứu về độc tính sinh sản của cây này. Phụ nữ mang thai và đang cho con bú được khuyến cáo tuyệt đối tránh dùng để ngăn ngừa nguy cơ tổn hại thai nhi.
Nhiều người có thói quen nấu nước dây xanh uống hằng ngày để thanh nhiệt, nhưng liệu loại cây này có gây độc cho gan và thận? Các dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm trên mô hình chuột bước đầu cho thấy chiết xuất lá dây xanh có độ an toàn tế bào tốt và thậm chí hỗ trợ giảm tổn thương gan thận do hóa chất, song vẫn cần thận trọng khi dùng kéo dài.
Thịt dê có hàm lượng mỡ bão hòa và tác động làm tăng mỡ máu thấp hơn thịt bò, giúp bảo vệ sức khỏe tim mạch tốt hơn. Dù vậy, cả hai đều là nguồn đạm động vật giá trị, việc lựa chọn phần nạc và chế biến lành mạnh mới là chìa khóa duy trì mỡ máu ổn định.
Chiết xuất từ chi Clematis (dây ông lão) thể hiện hoạt tính giảm đau, kháng viêm và giảm tổn thương sụn trên mô hình động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, y học hiện vẫn chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng chất lượng cao trên người để khẳng định hiệu quả điều trị đau xương khớp an toàn.
Dây tơ mành (Hiptage benghalensis) là dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền châu Á. Các phân tích phòng thí nghiệm bước đầu ghi nhận loài cây này chứa lượng lớn axit ricinoleic trong hạt và chiết xuất vỏ rễ thể hiện hoạt tính sinh học rõ rệt, mở ra tiềm năng nghiên cứu dược liệu sâu rộng.
