Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.486 bài, trang 482 trên 1.475
Nước ép lá mảnh bát tươi được nhiều người ưa chuộng để thanh nhiệt và hỗ trợ giảm đường huyết. Tuy nhiên, do dược tính hạ đường huyết mạnh và tính hàn sâu, thức uống này tiềm ẩn rủi ro lớn cho người huyết áp thấp, người chuẩn bị phẫu thuật, người tiêu hóa kém và người đang dùng thuốc tiểu đường.
Nhiều người nghĩ thảo dược tự nhiên vô hại, song nghiên cứu thực nghiệm cảnh báo chiết xuất dây lửa ít gân có thể làm thay đổi men gan, ure máu và chỉ số hematocrit. Dược liệu này chưa có dữ liệu lâm sàng trên người, do đó phụ nữ mang thai, người suy gan, suy thận và người rối loạn huyết học không nên tự ý dùng.
Dây thần thông chứa nhiều hoạt chất sinh học có khả năng kích thích tế bào miễn dịch trong ống nghiệm và mô hình động vật. Tuy nhiên, các bằng chứng lâm sàng quy mô lớn chứng minh loại cây này giúp người khỏe mạnh ngăn ngừa nhiễm trùng vẫn còn rất hạn chế, người dùng không nên lạm dụng theo lời đồn thổi.
Dây táo (*Anamirta cocculus*) là loài thảo dược có độc tính tế bào mạnh và rất dễ bị nhầm lẫn với các loài cây khác trong tự nhiên. Hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh loại cây này an toàn cho người, do đó phụ nữ mang thai và trẻ em cần tuyệt đối tránh xa để bảo vệ tính mạng và sức khỏe.
Dây đau xương chứa các hoạt chất có khả năng làm giảm đường huyết trên mô hình động vật và ức chế enzym chuyển hóa thuốc tại gan. Khi dùng chung với thuốc điều trị đái tháo đường, người bệnh có thể đối mặt với nguy cơ hạ đường huyết quá mức và gia tăng gánh nặng lên chức năng gan.
Uống rượu dây đau xương hằng ngày không giúp chữa khớp mà còn tiềm ẩn nguy cơ tăng phản ứng viêm và tổn thương gan thận do tác hại của cồn. Thay vì lạm dụng rượu ngâm, người bệnh nên ưu tiên dạng sắc nước hoặc chiết xuất chuẩn liều dưới sự hướng dẫn của bác sĩ.
Chiết xuất từ lá dây xanh bước đầu cho thấy khả năng làm giảm tích tụ mỡ gan, chống lại stress oxy hóa và giảm viêm trong các mô hình thí nghiệm tiền lâm sàng. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để xác nhận hiệu quả điều trị thực tế.
Chiết xuất từ cây thuộc chi Rourea (họ Dây khế) bước đầu thể hiện tác dụng giảm đau và ức chế các chất gây viêm như TNF-alpha và IL-1beta trong các mô hình thực nghiệm trên chuột. Tuy nhiên, hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người, vì vậy người bệnh không nên tự ý sử dụng để chữa bệnh.
Dây quai bị được dân gian truyền tai nhau dùng đắp ngoài để trị sưng quai bị. Dù các nghiên cứu ghi nhận chiết xuất thực vật này chứa flavonoid và alkaloid có hoạt tính kháng viêm mạnh mẽ trên tế bào và chuột, chưa có bằng chứng lâm sàng nào chứng minh hiệu quả chữa bệnh quai bị trên người.
Dây săng máu (*Celastrus paniculatus*) chứa nhiều hoạt chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào thần kinh trên mô hình thực nghiệm. Dù vậy, khác với bạch quả đã có nghiên cứu lâm sàng, bằng chứng của dây săng máu hiện chỉ dừng lại ở động vật và chưa thể thay thế các liệu pháp điều trị y khoa chuẩn mực.
Dây đau xương là vị thuốc quen thuộc trị đau nhức xương khớp, nhưng một số hoạt tính sinh học có thể gây tương tác bất lợi. Bốn nhóm người gồm phụ nữ mang thai, người chuẩn bị phẫu thuật, bệnh nhân tiểu đường và người có vấn đề gan mật cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng.
Cả picrotoxin trong dây táo và thujone trong ngải cứu đều gây ức chế thụ thể GABA-A dẫn tới kích thích thần kinh và nguy cơ co giật. Tuy nhiên, thujone chuyển hóa rất nhanh thành chất ít độc, tác động có tính thuận nghịch, còn picrotoxin là độc tố đối kháng kinh điển mạnh hơn rất nhiều lần.
Rễ dây khai (*Coptosapelta flavescens*) chứa các hợp chất quinone và chất chống oxy hóa có tiềm năng kháng viêm thực nghiệm. Tuy nhiên, tác dụng ức chế ký sinh trùng sốt rét *Plasmodium* của dược liệu này hiện chưa có bằng chứng lâm sàng trên người, người dân không được tự ý dùng thay thế thuốc trị bệnh.
Nấu chín hay vò sống lá dây xanh (sương sâm) phụ thuộc vào mục tiêu bảo tồn dưỡng chất. Dù chưa có thử nghiệm đối đầu trực tiếp trên loài lá này, bằng chứng nhiệt động học thực vật cho thấy nhiệt độ cao kéo dài phân hủy polyphenol rõ rệt. Vò sống ở nhiệt độ phòng hoặc gia nhiệt nhẹ giúp bảo toàn hoạt chất tốt hơn đun sôi kỹ.
Dây thần thông và dây cóc là hai loài thảo dược thuộc chi *Tinospora* rất dễ bị nhầm lẫn do hình thái tương đồng. Dây cóc chứa hoạt chất furano-diterpenoid có nguy cơ gây độc trực tiếp cho gan, trong khi dây thần thông dù có tiềm năng bảo vệ gan nhưng vẫn có thể kích hoạt tổn thương gan đặc ứng ở người mẫn cảm.
Nước sắc dây hương (bò khai) chứa nhiều hợp chất tự nhiên nhưng tiềm ẩn rủi ro tụt huyết áp và nguy cơ độc tính phôi thai. Phụ nữ mang thai, người có huyết áp thấp và người đang dùng thuốc điều trị cần đặc biệt thận trọng, tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng để tránh ảnh hưởng xấu tới sức khỏe.
Dầu hạt săng máu (*Celastrus paniculatus*) được nhiều người kỳ vọng giúp tăng cường trí nhớ và bảo vệ não bộ. Dù các nghiên cứu trên chuột ghi nhận tác dụng chống oxy hóa và hỗ trợ nhận thức tích cực, dữ liệu lâm sàng trên người hiện vẫn vô cùng hạn chế, đòi hỏi người dùng phải hết sức cẩn trọng.
Dây thuốc cá tuyệt đối không phải là dược liệu giải độc gan như lời truyền miệng dân gian. Các nghiên cứu khoa học cho thấy các bộ phận của nhóm cây này chứa rotenoid có độc tính tế bào cao và khả năng diệt trừ côn trùng mạnh, việc uống vào có thể gây tổn thương gan, thận và ngộ độc nghiêm trọng.
Dây thần thông được biết đến với tiềm năng hỗ trợ hạ đường máu, nhưng việc tự ý dùng chung dược liệu này với thuốc hạ đường huyết có thể làm tăng sinh khả dụng của thuốc, cản trở đào thải và dẫn tới nguy cơ tụt đường huyết quá mức nguy hiểm.
Dù dây toàn (*Solanum lyratum*) chứa nhiều hợp chất alkaloid steroid có tiềm năng chống viêm và ức chế tế bào ung thư trong ống nghiệm, độc tính solanine tự nhiên trong thảo dược họ Cà này có thể gây rối loạn tiêu hóa và biến đổi chức năng cơ thể nếu tự ý sử dụng kéo dài hay dùng sai liều.
