Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.506 bài, trang 490 trên 1.476
Dây chè (*Vernonia andersoni*) thuộc họ Cúc và chè dây (*Ampelopsis cantoniensis*) thuộc họ Nho là hai loài thảo dược hoàn toàn khác nhau. Việc nhầm lẫn tên gọi dễ dẫn đến sử dụng sai mục đích, trong khi các hoạt tính sinh học từ chi *Vernonia* chủ yếu mới dừng lại ở nghiên cứu thực nghiệm tiền lâm sàng.
Lời đồn tơ hồng xanh trị khỏi bệnh gan lan truyền nhiều trong dân gian nhưng chưa có cơ sở thực tế. Hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh hiệu quả và độ an toàn của loài cây này, việc tự ý dùng có thể gây nguy hiểm cho gan.
Uống trà rễ dâu gai hằng ngày là thói quen dân gian chưa có đủ bằng chứng an toàn qua các nghiên cứu độc tính dài hạn trên người. Dù một số hoạt chất thể hiện tác dụng tế bào, việc tự ý dùng nước sắc rễ đậm đặc dài ngày có thể gây quá liều và làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho gan.
Dây bánh nem thường được dân gian truyền tai nhau dùng để chữa phong thấp và đau nhức xương khớp. Dù các chiết xuất từ chi thực vật này bước đầu cho thấy khả năng chống viêm và giảm đau trong phòng thí nghiệm, hiện vẫn chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào khẳng định hiệu quả điều trị đau khớp trên cơ thể người.
Dù được gắn mác trừ sâu sinh học thân thiện với môi trường, dây thuốc cá chứa hoạt chất rotenone có thể gây tổn thương tế bào và suy thoái thần kinh nghiêm trọng. Các bằng chứng độc học và dịch tễ cho thấy nguy cơ mắc bệnh Parkinson tăng vọt khi người làm nông phơi nhiễm đường hô hấp lâu dài với hoạt chất này.
Ngộ độc dây thuốc cá là tình trạng cấp cứu nguy kịch do độc chất rotenone ức chế chuỗi hô hấp tế bào. Hiện nay y học thế giới hoàn toàn chưa có thuốc giải đặc hiệu, tính mạng nạn nhân phụ thuộc hoàn toàn vào các biện pháp hồi sức hỗ trợ và đào thải độc chất kịp thời.
Dây ba chẽ là vị thuốc dân gian quen thuộc thường được người dân sắc nước uống để hỗ trợ tiêu hóa và trị bệnh ngoài da. Tuy nhiên, do chưa có các nghiên cứu lâm sàng chuẩn hóa về chiết xuất, người dùng cần tuân thủ liều lượng truyền thống vừa phải, tuyệt đối không lạm dụng để tránh nguy cơ kích ứng tiêu hóa và gây độc gan thận.
Dây bánh nem ngâm rượu thường được truyền tai chữa tê nhức khớp, nhưng nghiên cứu cho thấy dịch chiết thảo dược này chỉ an toàn và bảo vệ tế bào gan, thận ở nồng độ thấp, trong khi nồng độ cao gây giảm tới 40% khả năng sống của tế bào. Lạm dụng rượu thuốc tự ngâm có thể gây tổn thương tạng nghiêm trọng.
Dây bình bát được đồn thổi giúp trị dứt điểm tiểu đường, nhưng các nghiên cứu khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận khả năng hỗ trợ chuyển hóa glucose trên mô hình mô chuột trong phòng thí nghiệm. Hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để chứng minh thảo dược này thay thế được thuốc chữa bệnh.
Dây bá và tiêu lốt đều là dược liệu cay ấm hỗ trợ hô hấp, nhưng tiêu lốt thiên về làm ấm phế và giảm ho do lạnh, còn dây bá giúp hành khí và tống xuất đờm bít tắc. Do thiếu dữ liệu lâm sàng hiện đại, người bệnh chỉ nên dùng lượng vừa phải và tham khảo ý kiến bác sĩ.
Dây choại là loại rau quen thuộc nhưng chứa các chất kháng dinh dưỡng như oxalate và tanin. Những hợp chất này có thể kết tủa khoáng chất, gây ức chế enzyme tiêu hóa và tạo sỏi thận. Người có đường ruột nhạy cảm, thiếu vi chất hoặc có tiền sử sỏi thận cần nắm rõ lưu ý khi tiêu thụ.
Dù dây ba chẽ được truyền tai như bài thuốc quý trị đau nhức xương khớp, y học hiện đại khẳng định chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả này trên người. Các dữ liệu khoa học mới chỉ dừng lại ở việc phân lập hợp chất trong phòng thí nghiệm, người bệnh tuyệt đối không nên tự ý sử dụng.
Nhiều người có thói quen sắc dây mỏ quạ uống thay trà để thanh nhiệt, trị đau nhức mà không biết rằng phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người suy giảm chức năng thận không nên tự ý dùng do thiếu dữ liệu an toàn trên người.
Nhiều người thích ăn đọt choại sống vì độ giòn ngọt, nhưng môi trường đầm lầy trũng nước khiến loại rau dại này tiềm ẩn nguy cơ nhiễm ký sinh trùng và vi khuẩn nguy hại. Nấu chín đọt choại là biện pháp cần thiết để loại bỏ mầm bệnh, bảo vệ an toàn cho hệ tiêu hóa của gia đình.
Dây tơ hồng xanh được dân gian đồn đại có tác dụng hạ huyết áp, nhưng bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm sơ khởi trên mô mạch máu cô lập của chuột. Chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên người, vì vậy người bệnh không được tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Các nghiên cứu thực nghiệm xác nhận vỏ rễ dâu tằm (tang bạch bì) chứa các hoạt chất có khả năng giảm viêm đường hô hấp, ức chế chất gây viêm và dị ứng trên mô hình động vật. Tuy nhiên, dữ liệu lâm sàng trên người vẫn còn hạn chế và cần được sử dụng thận trọng.
Hiện chưa có nghiên cứu trực tiếp về tương tác giữa dây ba chẽ và thuốc trị viêm khớp. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy alkaloid thảo dược có thể ức chế enzym gan CYP450, làm biến đổi nồng độ thuốc kháng viêm tân dược và tăng nguy cơ gây độc cho cơ thể.
Tơ hồng xanh chứa các ancaloit aporphine mang tiềm năng sinh học như giãn mạch, ức chế ký sinh trùng, nhưng đồng thời có độc tính tế bào và nguy cơ gây hại gan thận ở liều cao. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý dùng kéo dài khi chưa có kiểm chứng lâm sàng.
Nhiều người lo ngại việc ăn cá đánh bắt bằng rễ dây thuốc cá có thể gây nhiễm độc rotenone. Nghiên cứu cho thấy rotenone là chất độc mạnh với cá và có thể tồn lưu trong mô thịt suốt thời gian dài bảo quản lạnh. Người tiêu dùng cần thận trọng với nguồn gốc thủy sản để tránh nguy cơ tồn dư độc chất.
Nghiên cứu cho thấy chiết xuất dâu gai có hoạt tính ức chế enzyme xanthine oxidase và giúp hạ axit uric trên chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học trên người vẫn chưa được xác lập, người bệnh không thể dùng dâu gai để thay thế các loại thuốc hạ urate máu chuẩn y khoa.
