Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.501 bài, trang 489 trên 1.476
Các hoạt chất như polyphenol, flavonoid và dẫn xuất terpene chiết xuất từ các loài thuộc chi Vernonia (dây chè, cúc bạc đầu) cho thấy tiềm năng chống oxy hóa và giảm phản ứng viêm rõ rệt trong ống nghiệm cũng như trên động vật thí nghiệm, song hiện chưa có bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người.
Nhiều người truyền tai nhau cách đắp dây cám ngoài da để giảm đau nhức xương khớp. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chỉ dừng lại ở các thử nghiệm trong ống nghiệm về ức chế enzyme gây viêm, trong khi chiết xuất cây này tiềm ẩn độc tính thần kinh và tế bào đáng kể.
Bình bát dây là rau ăn lành tính thuộc họ Bầu bí, trong khi bình bát nước là cây thân gỗ họ Na chứa nhiều độc chất ở hạt, vỏ và lá. Việc nhầm lẫn giữa hai loại này có thể gây kích ứng nặng và ngộ độc nguy hiểm cho sức khỏe.
Nhiều người truyền tai nhau cách giã nát lá dây bánh nem đắp lên vết rách da hay côn trùng cắn để cầm máu, tiêu sưng. Dù dịch chiết thảo dược này có hoạt tính sinh học trong phòng thí nghiệm, việc đắp lá tươi trực tiếp lại mang nguy cơ nhiễm trùng, hoại tử mô nghiêm trọng.
Nhiều người có thói quen ngâm rượu thân rễ cây ba chẽ trị đau nhức xương khớp và phong thấp. Tuy nhiên, việc tự ý ngâm chiết dược liệu bằng rượu uống kéo dài không rõ liều lượng tiềm ẩn nguy cơ gây độc gan, khi cồn ethanol kết hợp các hoạt chất tự do có thể làm tổn thương tế bào gan nghiêm trọng.
Dù dây bình bát là loại rau dân dã quen thuộc, dữ liệu an toàn trên người hiện còn rất hạn chế. Phụ nữ mang thai, người bị huyết áp thấp, người hay tụt đường huyết và bệnh nhân thận cần hết sức thận trọng, tránh tự ý dùng làm thuốc để phòng ngừa nguy cơ hạ áp đột ngột và tổn thương nội tạng.
Nhiều thai phụ tìm đến dây chè để giảm chứng đau dạ dày, ốm nghén vì tin rằng thảo mộc tự nhiên lành tính. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ không nên dùng dây chè do chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh tính an toàn, tiềm ẩn nguy cơ kích thích co bóp tử cung và gây hại cho thai nhi.
Dâm dương hoắc là vị thuốc bổ thận truyền thống, nhưng Dược điển chỉ định rõ 5 loài chuẩn và cảnh báo nhiều nguy cơ độc tính khi lạm dụng. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy dược liệu này có thể gây tổn hại tế bào gan, tim mạch và thần kinh, đòi hỏi việc sơ chế loại tạp chất và chỉ dùng lượng vừa phải theo chỉ dẫn y khoa.
Chìa vôi 4 cạnh (*Cissus quadrangularis*) và chìa vôi Việt Nam (*Cissus repens*) là hai loài hoàn toàn khác nhau. Các bằng chứng khoa học quốc tế về liền xương, chống béo phì hay ức chế tế bào ung thư đều thuộc về chìa vôi 4 cạnh, người dân tránh đánh đồng để không dùng sai dược liệu.
Hiện tại, tài liệu khoa học được cung cấp chưa có bất kỳ nghiên cứu nào đánh giá độc tính cấp tính hay bán trường diễn của dây gân (chi *Ventilago*). Các thử nghiệm an toàn hiện có chỉ tập trung trên các loài thực vật và hợp chất khác, do đó người dân tuyệt đối không nên tự ý sử dụng dược liệu chưa rõ tính an toàn này.
Chiết xuất dây chè (chi Vernonia) bước đầu thể hiện khả năng giảm viêm, chống oxy hóa và bảo vệ niêm mạc dạ dày trên động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn rất hạn chế, người bệnh không nên tự ý dùng thay thế phác đồ y khoa chính thống.
Nhiều người có thói quen hái lá dây mỏ quạ giã nát đắp lên mụn nhọt với hy vọng hút mủ, kháng viêm. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện tại chưa ghi nhận hiệu quả lâm sàng của loại cây này, trong khi nguy cơ viêm da tiếp xúc và bội nhiễm vi khuẩn từ việc đắp lá tươi là rất lớn.
Dây bánh nem được đồn thổi nhiều trong dân gian nhưng chưa có nghiên cứu chứng minh độ an toàn trên người. Ba nhóm đối tượng tuyệt đối không nên tự ý dùng gồm: phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người suy giảm chức năng gan thận để tránh nguy cơ nhiễm độc và tổn thương tạng.
Dây ba chẽ là vị thuốc dân gian quen thuộc nhưng chứa nhiều alkaloid chưa được chứng minh an toàn qua các nghiên cứu lâm sàng. Phụ nữ mang thai, người đang cho con bú, trẻ nhỏ và bệnh nhân suy gan tuyệt đối không nên tự ý sử dụng để tránh nguy cơ ngộ độc, sảy thai và tổn thương tạng.
Dây gân là vị thuốc quen thuộc trong y học dân gian thuộc chi thực vật chứa nhiều hoạt chất sinh học tiềm năng. Tuy nhiên, khoa học hiện đại chưa xác lập ngưỡng an toàn bằng con số cụ thể cho việc sắc uống mỗi ngày. Tự ý dùng liều cao, kéo dài tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc tích lũy gây hại nghiêm trọng cho gan và thận.
Dây chè (*Vernonia andersoni*) thuộc họ Cúc và chè dây (*Ampelopsis cantoniensis*) thuộc họ Nho là hai loài thảo dược hoàn toàn khác nhau. Việc nhầm lẫn tên gọi dễ dẫn đến sử dụng sai mục đích, trong khi các hoạt tính sinh học từ chi *Vernonia* chủ yếu mới dừng lại ở nghiên cứu thực nghiệm tiền lâm sàng.
Lời đồn tơ hồng xanh trị khỏi bệnh gan lan truyền nhiều trong dân gian nhưng chưa có cơ sở thực tế. Hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh hiệu quả và độ an toàn của loài cây này, việc tự ý dùng có thể gây nguy hiểm cho gan.
Uống trà rễ dâu gai hằng ngày là thói quen dân gian chưa có đủ bằng chứng an toàn qua các nghiên cứu độc tính dài hạn trên người. Dù một số hoạt chất thể hiện tác dụng tế bào, việc tự ý dùng nước sắc rễ đậm đặc dài ngày có thể gây quá liều và làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho gan.
Dây bánh nem thường được dân gian truyền tai nhau dùng để chữa phong thấp và đau nhức xương khớp. Dù các chiết xuất từ chi thực vật này bước đầu cho thấy khả năng chống viêm và giảm đau trong phòng thí nghiệm, hiện vẫn chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào khẳng định hiệu quả điều trị đau khớp trên cơ thể người.
Dù được gắn mác trừ sâu sinh học thân thiện với môi trường, dây thuốc cá chứa hoạt chất rotenone có thể gây tổn thương tế bào và suy thoái thần kinh nghiêm trọng. Các bằng chứng độc học và dịch tễ cho thấy nguy cơ mắc bệnh Parkinson tăng vọt khi người làm nông phơi nhiễm đường hô hấp lâu dài với hoạt chất này.
