Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.516 bài, trang 495 trên 1.476
Quả dây bá (*Scindapsus officinalis*) chứa các hoạt chất chống oxy hóa đặc trưng gồm flavonoid, terpene, alkaloid và nhóm este caffeoyl cyclobutantetraol mới lạ. Các nghiên cứu tiền lâm sàng bước đầu ghi nhận khả năng dập tắt gốc tự do in vitro và cải thiện chỉ số men chống oxy hóa trên động vật thí nghiệm.
Quả dâu núi (dâu dại hoa vàng) không chứa độc chất gây chết người như lời đồn đại dân gian. Dù không có độc tính nguy hiểm, loại quả hoang dại này có vị rất nhạt, xốp và có thể gây khó chịu đường tiêu hóa nếu ăn quá nhiều.
Vỏ du đỏ (Ulmus rubra) là thảo dược phổ biến, nhưng liệu dùng dược liệu này có gây kích ứng hay phản ứng chéo với phấn hoa cây rừng không? Nghiên cứu thực vật cho thấy cây họ Du thụ phấn và lai tạp tự nhiên mạnh mẽ, đòi hỏi người có cơ địa dị ứng phấn hoa, bệnh nhân tắc nghẽn tiêu hóa và người dùng nhiều thuốc phải hết sức cẩn trọng.
Tiếp xúc với duyên đơn chứa chì trong thai kỳ tiềm ẩn nguy cơ lớn cho thai nhi. Bằng chứng khoa học cho thấy chì dễ dàng vượt qua nhau thai, làm tăng tỷ lệ sinh non, vỡ ối sớm, kìm hãm cân nặng sơ sinh và làm gián đoạn quá trình kết nối mạng lưới thần kinh não bộ của trẻ.
Nước nấu từ lá dong khô thường được nhiều người truyền tai nhau uống sau Tết để "mát gan", giải rượu. Thực chất, cảm giác nhẹ nhõm đến từ việc cơ thể được bù đủ nước, trong khi chưa có bằng chứng khoa học khẳng định nước lá dong khô có thể trực tiếp làm thay đổi hoạt tính enzym hay phục hồi tổn thương gan ở người.
Geniposide trong dành dành núi mang tính hai mặt đối lập: vừa hỗ trợ chuyển hóa và giảm viêm ở liều lượng thích hợp, vừa có thể kích hoạt phản ứng hoại tử tế bào gan khi dùng quá liều hoặc kéo dài. Người dân cần hiểu rõ ranh giới an toàn để tránh nguy cơ ngộ độc gan.
Đắp lá dâu núi trị mụn nhọt là mẹo dân gian được nhiều người truyền tai nhau để hút mủ, tiêu viêm. Tuy nhiên, khoa học hiện chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả của phương pháp này, trong khi việc đắp lá tươi tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm da tiếp xúc và bội nhiễm vi khuẩn.
Dâu gai và dâu tằm cùng thuộc họ Dâu tằm (Moraceae) nhưng khác biệt rõ rệt về thành phần dược tính. Trong khi dâu gai nổi bật với các dẫn xuất phenolic như parishin và carotenoid, dâu tằm lại tập trung nguồn chất chống oxy hóa mạnh gồm anthocyanin, flavonoid, stilbenoid (oxyresveratrol) và các alkaloid tự nhiên mang nhiều tiềm năng sinh học.
Dâu rượu chứa nồng độ dồi dào các chất chống oxy hóa như cyanidin-3-glucoside và flavonoid myricetin trong quả, lá và vỏ cây qua các kiểm nghiệm phòng thí nghiệm. Dù vậy, hầu hết dữ liệu mới dừng ở mức tế bào và động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng trực tiếp trên người.
Uống nước sắc dâu gia xoan để giải độc gan là ngộ nhận chưa có bằng chứng trên người. Nghiên cứu khoa học mới ghi nhận khả năng bảo vệ gan trên chuột gây độc bằng hóa chất, đồng thời cảnh báo dùng liều cao có thể gây tổn thương thoái hóa mô gan và thận.
Dâm xanh chứa nhiều hợp chất có khả năng dập tắt gốc tự do trong ống nghiệm, nhưng đây chưa phải là bằng chứng cho thấy cây có lợi ích trên người. Việc thổi phồng dâm xanh thành thần dược chống oxy hóa tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe do thảo mộc này chưa có thử nghiệm lâm sàng và chứa các chất có độc tính tế bào.
Cây dâm hôi (*Micromelum falcatum*) là loài thực vật họ Cam chứa nhiều hoạt chất sinh học quý nhưng rất dễ bị nhầm lẫn với cây củ khỉ hoặc các cây bụi hoang dại khác. Tự ý thu hái thảo mộc tự nhiên theo cảm quan truyền miệng tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cấp tính nghiêm trọng do nhầm lẫn loài thực vật.
Nhiều bằng chứng lâm sàng cho thấy phytoestrogen chiết xuất từ dâm dương hoắc có khả năng ngăn chặn tình trạng mất xương, duy trì mật độ khoáng xương và giảm nguy cơ gãy xương ở phụ nữ sau mãn kinh. Dù vậy, thảo dược này cần được dùng đúng hàm lượng chuẩn hóa và kết hợp bổ sung canxi, vitamin D chứ không thể thay thế hoàn toàn phác đồ y khoa.
Nhiều nghiên cứu tế bào và động vật cho thấy dâu núi (Duchesnea indica) có khả năng ức chế các chất gây viêm và chặn đường truyền tín hiệu viêm. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện dừng ở mức tiền lâm sàng, chưa có bất kỳ thử nghiệm nào trên cơ thể người.
Nghiên cứu khoa học ghi nhận hoạt chất carbazole alkaloid trong cây dâu gia xoan có độc tính ức chế một số dòng tế bào ung thư trong ống nghiệm. Tuy nhiên, chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh loài cây này trị được bệnh ung thư.
Quả dành dành (chi tử) chứa các hoạt chất có thể ức chế hoặc cảm ứng hệ enzym gan CYP450, làm thay đổi quá trình chuyển hóa nhiều loại thuốc tây. Người đang dùng thuốc điều trị tiểu đường, huyết áp cần thận trọng vì nguy cơ tương tác thuốc làm biến đổi nồng độ điều trị hoặc tăng gánh nặng cho gan.
Người đang uống thuốc đái tháo đường cần thận trọng khi dùng dâm bụt vì thảo mộc này có hoạt tính kích thích tiết insulin và ức chế enzyme phân giải đường tương tự thuốc điều trị. Việc phối hợp tùy tiện có thể gây tương tác cộng hưởng, dẫn đến nguy cơ tụt đường huyết quá mức nguy hiểm cho tính mạng.
Chiết xuất cây dâm hôi (*Micromelum falcatum*) cho thấy tiềm năng kháng một số chủng vi khuẩn đa kháng thuốc trong phòng thí nghiệm. Dù vậy, dữ liệu hiện tại chỉ dừng ở mức nuôi cấy ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm trên người hay liều dùng y khoa an toàn.
Nghiên cứu thực nghiệm trên động vật cho thấy dịch chiết dâm xanh liều cao gây độc tính rõ rệt lên gan, thận và lách. Dù liều dưới 625 mg/kg được xem là an toàn trên chuột, việc lạm dụng nước sắc đặc kéo dài tiềm ẩn nguy cơ tổn thương cơ quan nội tạng.
Phụ nữ mang thai, phụ nữ cho con bú và người có thể trạng tỳ vị hư hàn cần tránh tuyệt đối việc uống dịch chiết lá dong tươi. Thói quen dân gian này tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc, rối loạn tiêu hóa do tính hàn mạnh, nguy cơ nhiễm khuẩn cao và hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh tính an toàn độc tính mạn trên người.
