Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.516 bài, trang 496 trên 1.476
Chiết xuất từ lá và hoa dâm bụt ghi nhận khả năng làm chậm hấp thu đường, ức chế enzyme tiêu hóa và kích thích tiết insulin trong các thí nghiệm trên tế bào và động vật. Dù vậy, dữ liệu lâm sàng trên người hiện vẫn còn trống, người bệnh tiểu đường không nên tự ý dùng thay thuốc điều trị.
Nuôi thú cưng không nên trồng dâm xanh (*Duranta erecta*). Báo cáo thú y ghi nhận lá và quả của loài cây này gây ngộ độc nặng cho chó mèo, dẫn đến viêm xuất huyết tiêu hóa nghiêm trọng, ngủ lơ mơ và co giật kiểu uốn ván đe dọa tính mạng. Chủ nuôi cần thận trọng loại bỏ để bảo vệ vật nuôi.
Các nghiên cứu dược lý bước đầu ghi nhận chiết xuất lá dâu gia xoan có hoạt tính giảm đau và kháng viêm trên mô hình động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng về tác dụng hạ sốt vẫn còn bỏ ngỏ và y học hoàn toàn chưa có đủ dữ liệu thử nghiệm trên người để chuẩn hóa liều dùng an toàn.
Vỏ du đỏ và rễ thục quỳ đều giàu chất nhầy giúp làm dịu niêm mạc tiêu hóa, nhưng bằng chứng mới cho thấy rễ thục quỳ nổi bật hơn trong việc củng cố hàng rào tế bào ruột và kích thích men lợi khuẩn, trong khi du đỏ vượt trội ở khả năng ổn định thể chất thực phẩm và bảo vệ lợi khuẩn.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo giã nát lá cây dâm xanh để đắp trị mụn nhọt, ngứa ngáy hay viêm da ngoài đời thực. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính sinh học trong phòng thí nghiệm và trên động vật, hoàn toàn thiếu vắng thử nghiệm lâm sàng điều trị da liễu trên người. Hành vi tự ý đắp lá tươi tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm da tiếp xúc kích ứng và bội nhiễm vi khuẩn nguy hiểm.
Cây dung lá táo được dân gian truyền tai nhau như bài thuốc chữa đau dạ dày, viêm loét đường tiêu hóa. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính kháng viêm trong ống nghiệm của chi thực vật này, hoàn toàn thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị.
Dâu dây (*Ampelopsis heterophylla*) và chè dây (*Ampelopsis cantoniensis*) là hai loài thực vật khác nhau cùng thuộc họ Nho. Dù cùng chi, chúng sở hữu cấu trúc hoạt chất và đặc tính sinh học riêng biệt, không nên dùng thay thế lẫn lộn cho nhau.
Cây dâm hôi được dân gian truyền tai nhau về công dụng trị đau nhức xương khớp, thấp khớp. Dù khoa học bước đầu ghi nhận một số hoạt chất coumarin trong cây có tính kháng viêm trên mô hình tế bào và cá sọc vằn, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận hiệu quả giảm đau an toàn.
Chiết xuất crocetin từ quả chi tử (dành dành) bước đầu cho thấy tác dụng giảm số lần thức giấc giữa đêm và cải thiện cảm giác tỉnh táo buổi sáng. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng còn rất hạn chế, hoàn toàn chưa đủ cơ sở để khẳng định dược liệu này có thể chữa khỏi bệnh mất ngủ.
Nhiều người tin rằng dâm dương hoắc giúp tăng mạnh testosterone, nhưng bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng lại ở các thí nghiệm trên động vật và tế bào. Trên người, dữ liệu lâm sàng về việc thảo dược này giúp nâng cao nồng độ nội tiết tố nam vẫn rất nghèo nàn và chưa thể kết luận chắc chắn.
Ampelopsin trong dâu dây được chứng minh có tác dụng chống oxy hóa và giảm xơ hóa gan trên mô hình chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện tại vẫn thiếu hụt các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người, người dân không nên xem loại thảo mộc này là thần dược thay thế thuốc điều trị bệnh gan.
Cao chiết và tinh bột củ nần bước đầu thể hiện khả năng ức chế vi sinh vật trong các thử nghiệm ống nghiệm và mô hình hydrogel sinh học. Dù vậy, củ nần tự nhiên chứa độc tố thần kinh mạnh, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng kháng khuẩn trên người và không thể tự ý dùng thay kháng sinh.
Icariin trong dâm dương hoắc có cơ chế ức chế men PDE5 tương tự tân dược hỗ trợ cương dương và giúp bảo vệ mô thể hang. Dù vậy, hiệu lực ức chế tự nhiên yếu hơn thuốc kê đơn rất nhiều, chủ yếu mới thử nghiệm trên động vật và chưa đủ bằng chứng lâm sàng khẳng định hiệu quả điều trị ở người.
Củ mài gừng chứa hàm lượng rất cao diosgenin – tiền chất dùng để sản xuất thuốc tránh thai và hormone trong công nghiệp dược phẩm. Tuy nhiên, cơ thể người không tự chuyển hóa thảo dược này thành hormone sinh học. Chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận tương tác, nhưng người đang dùng liệu pháp hormone hoặc thuốc tránh thai nên thận trọng để tránh nguy cơ ảnh hưởng hiệu quả điều trị.
Nước hạt dành dành tạo màu vàng tự nhiên cho xôi nhờ sắc tố crocin giàu tiềm năng chống viêm. Tuy nhiên, các nghiên cứu độc học cho thấy hoạt chất này và các thành phần đi kèm có ngưỡng an toàn nhất định, nếu dùng quá đặc hoặc quá liều có thể gây stress oxy hóa tế bào gan, thận và tổn thương di truyền.
Cây dâm hôi (Micromelum falcatum) chứa nhiều hợp chất tự nhiên thuộc nhóm coumarin, tiềm ẩn rủi ro lớn khi dùng chung với thuốc chống đông máu. Sự cộng hưởng này có thể gây rối loạn đông máu, dẫn đến biến chứng xuất huyết nghiêm trọng cần được kiểm soát y khoa chặt chẽ.
Quả dành dành núi tạo màu vàng tươi tự nhiên nhờ hợp chất crocin quý giá nhưng sắc tố này lại kém bền nhiệt và dễ biến sắc khi nấu lâu. Nắm vững kỹ thuật chiết tách bằng nước ấm và điều chỉnh thời điểm đun nấu sẽ giúp món ăn lên màu vàng óng, đẹp mắt và bảo toàn dưỡng chất.
Nhiều người tin rằng dịch chiết cây dâm xanh có thể tiêu diệt bọ gậy muỗi sốt xuất huyết. Thực tế nghiên cứu cho thấy loài cây này có khả năng diệt ấu trùng muỗi *Culex* và diệt trứng muỗi *Anopheles*, nhưng bằng chứng thực nghiệm diệt bọ gậy muỗi vằn *Aedes aegypti* vẫn còn rất hạn chế.
Kinh nghiệm dân gian dùng củ trâu trị đau nhức xương khớp bắt nguồn từ tập quán sử dụng chi củ nâu truyền thống. Dù các loài cùng chi cho thấy tiềm năng ức chế tín hiệu gây viêm trên mô hình tế bào, củ trâu hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả chữa viêm trên người.
Nhiều nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất hoa dâm bụt chứa dồi dào flavonoid, hỗ trợ kích hoạt enzyme chuyển hóa và giảm tích tụ mỡ trong tế bào cũng như trên động vật. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế trên người vẫn chưa được khẳng định chắc chắn do thiếu hụt các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn.
