Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.586 bài, trang 528 trên 1.480
Cỏ sữa lá nhỏ chứa các hoạt chất có khả năng hạ đường huyết và tương tác trực tiếp với thuốc đái tháo đường. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy thảo dược này làm kéo dài tác dụng của thuốc metformin hơn 24 giờ và tăng tiết insulin khi dùng chung với glibenclamide, làm tăng nguy cơ hạ đường huyết quá mức.
Cỏ bấc đèn (đăng tâm thảo) và râu ngô đều là thảo mộc quen thuộc thường được dùng để giải nhiệt mùa hè, hỗ trợ lợi tiểu. Tuy nhiên, hai vị thuốc này có hoạt chất và hướng sử dụng lâm sàng rất khác nhau: cỏ bấc đèn thiên về định tâm, hạ nhiệt bứt rứt, trong khi râu ngô chú trọng bài sỏi, trừ thấp nhiệt đường tiết niệu.
Chiết xuất từ lá cỏ lào chứa các hoạt chất có khả năng hỗ trợ đông máu và kháng khuẩn trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, việc giã nát lá tươi đắp trực tiếp lên vết rách da tiềm ẩn rủi ro nhiễm khuẩn nặng, uốn ván và hoại tử do tạp chất chưa qua xử lý.
Quan niệm xem dầu cọ là nguyên nhân chính gây xơ vữa động mạch là chưa chính xác theo các bằng chứng khoa học hiện nay. Dầu cọ chứa lượng lớn chất béo chưa bão hòa cùng vitamin chống oxy hóa; nguy cơ thực sự đối với mạch máu chỉ phát sinh khi dầu bị đun nấu nhiều lần dẫn đến oxy hóa độc hại.
Lời đồn dùng cây cỏ lạc đun nước uống để chữa dứt điểm bệnh viêm khớp là thông tin sai lệch, bắt nguồn từ sự nhầm lẫn với cây Sacha Inchi. Cỏ lạc cảnh quan không có tác dụng chữa bệnh khớp, việc tự ý thu hái sử dụng còn tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc hóa chất và tổn thương gan thận.
Dầu cọ công nghiệp chiết xuất từ loài cọ dầu châu Phi (*Elaeis guineensis*) chứa tỷ lệ acid béo bão hòa cao được kiểm soát bởi các cụm gen đặc thù. Trong khi đó, quả cọ xẻ (*Livistona saribus*) là loài thực vật khác biệt hoàn toàn, chưa đủ dữ liệu đối sánh trực tiếp về thành phần acid béo.
Không nên uống cỏ chân vịt Ấn thay trà mỗi ngày để "mát gan". Dù nghiên cứu cho thấy chiết xuất chuẩn hóa an toàn ở liều nhất định, việc tự ý dùng dược liệu thô kéo dài, không định lượng tiềm ẩn nguy cơ tích lũy độc tính, gây quá tải và tổn hại cho gan, thận.
Chất 3-MCPD hình thành khi tinh luyện dầu cọ ở nhiệt độ cao, tiềm ẩn nguy cơ gây độc thận và tinh hoàn theo cảnh báo khoa học. Tuy nhiên, mức độ nguy hại phụ thuộc vào quy trình xử lý tiền chất của nhà sản xuất và ngưỡng phơi nhiễm hàng ngày của cơ thể.
Cỏ mần trầu chứa nhiều polyphenol chống oxy hóa giúp giảm men gan và bảo vệ tế bào gan trong các nghiên cứu trên chuột cống. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý dùng nước cỏ thay thế thuốc điều trị bệnh gan.
Hạt cần tây và thân lá tươi cùng thuộc một loài cây nhưng khác biệt lớn về nồng độ dược chất. Hạt chứa lượng lớn flavone glycoside và phthalide giúp ức chế enzym tạo axit uric, giảm đau viêm và hạ áp. Trong khi đó, thân cần tây đóng vai trò rau ăn giàu chất xơ, hỗ trợ kháng viêm nhẹ.
Cỏ sữa lá nhỏ mọc bò, lành tính, chuyên dùng làm se niêm mạc và trị rối loạn tiêu hóa. Cỏ sữa lá lớn thân đứng, giàu flavonoid chống oxy hóa, kháng khuẩn mạnh nhưng có nguy cơ gây độc gan thận nếu lạm dụng liều cao dài ngày.
Cỏ lạc là cây phủ đất cảnh quan và làm thức ăn chăn nuôi, hoàn toàn không có dữ liệu an toàn y khoa trên phụ nữ mang thai. Bác sĩ khuyến cáo thai phụ tuyệt đối không tự ý hái cỏ lạc sắc nước uống vì tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc, dị tật phôi thai và đe dọa an toàn thai kỳ.
Nhiều phụ huynh dùng cỏ bấc đèn để rơ lưỡi trị tưa cho trẻ nhỏ theo kinh nghiệm dân gian. Tuy nhiên, thảo dược thô này thiếu bằng chứng kháng nấm ở trẻ, đồng thời tiềm ẩn rủi ro nhiễm khuẩn, nhiễm kim loại nặng asen, chì và gây tương tác thuốc nguy hiểm qua thận.
Nhiều người dùng thảo dược lợi tiểu với kỳ vọng làm tan sỏi thận, nhưng tăng bài niệu không đồng nghĩa với việc làm tan sỏi. Nếu lạm dụng mà không kiểm soát lượng dịch bù vào, người bệnh dễ đối mặt với nguy cơ mất nước, rối loạn điện giải và biến chứng nguy hiểm khi sỏi gây tắc nghẽn.
Người mỡ máu cao vẫn có thể ăn quả cọ ỏm nhưng cần giới hạn số lượng nghiêm ngặt. Dù chứa nhiều axit béo, cùi cọ giàu tocotrienol và axit oleic không làm tăng xấu chỉ số lipid máu nếu ăn chừng mực, tránh om quá nhiệt gây biến tính.
Nghiên cứu cho thấy cỏ chân vịt ấn chứa các hợp chất có khả năng ức chế enzym gây viêm COX-2 và phân tử NO trong ống nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người hiện vẫn chưa có, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc trị viêm da hay đau họng.
Nước ép cải củ không có khả năng "lọc sạch độc tố" như lời đồn thổi, nhưng hoạt chất tự nhiên sulforaphene và raphasatin trong loại củ này giúp hỗ trợ kích hoạt các enzyme chuyển hóa giải độc pha 2 tại gan. Bạn nên dùng đúng cách, tránh lạm dụng gây hại đường tiêu hóa.
Các nghiên cứu nuôi cấy tế bào cho thấy hoạt chất diterpene trong cẩm địa có khả năng kháng viêm và kích thích tế bào da, niêm mạc phát triển. Tuy nhiên, các bằng chứng này mới dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm và chưa được kiểm chứng lâm sàng trên người.
Chiết xuất từ lá cỏ lạc (*Arachis pintoi*) chứa hàm lượng polyphenol dồi dào, cho thấy khả năng chống oxy hóa mạnh trong thử nghiệm ống nghiệm. Dù vậy, hiện vẫn chưa có dữ liệu lâm sàng chứng minh hiệu quả chống viêm trên người, do đó người dân không nên tự ý hái lá đun nước uống trị bệnh.
Bà bầu không nên uống nước cỏ mần trầu để giải nhiệt. Thảo mộc tự nhiên này thiếu dữ liệu an toàn lâm sàng trên thai kỳ, tiềm ẩn nguy cơ kích thích co thắt tử cung, tăng nguy cơ dọa sảy hoặc sinh non nguy hiểm cho cả mẹ và thai nhi.
