Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.645 bài, trang 565 trên 1.483
Uống nước sắc cây nóng kéo dài tiềm ẩn nguy cơ quá tải và tổn thương gan thận nghiêm trọng do hiện tượng tích lũy hoạt chất. Các bằng chứng khoa học hiện nay còn khoảng trống lớn về độc tính bán trường diễn, khiến việc tự ý dùng thay nước lọc hàng ngày trở thành mối nguy hại khôn lường.
Nam sâm (chân chim, ngũ gia bì chân vịt) là dược liệu quen thuộc dùng bồi bổ và thanh nhiệt, nhưng không an toàn tuyệt đối. Chứa lượng lớn saponin triterpenoid và tinh dầu hoạt tính cao, thảo dược này tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng cho phụ nữ có thai, người huyết áp thấp, người suy giảm gan thận khi dùng liều cao kéo dài.
Nhiều người có thói quen hãm nước lá dung uống để giảm đau, ợ chua và chữa viêm loét dạ dày. Tuy nhiên, các bằng chứng y khoa hiện nay chưa đủ để khẳng định lá dung có thể thay thế thuốc chữa bệnh. Việc tự ý dùng thay phác đồ y tế tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Cây la (lu lu đực) chứa steroidal alkaloid và solanine gây kích ứng niêm mạc tiêu hóa, tổn thương gan thận và nguy cơ quái thai. Việc tự ý hái lá, quả đun nước uống tiềm ẩn độc tính khôn lường do không kiểm soát được hàm lượng độc chất.
Lá lụa cũng như nhiều loại thảo mộc tươi hoàn toàn có thể gây viêm da tiếp xúc kích ứng hoặc dị ứng ở người có cơ địa mẫn cảm. Việc chủ động thử nghiệm trên vùng da nhỏ trong 24 đến 48 giờ trước khi dùng là bước quan trọng giúp phòng ngừa ngứa rát và tổn thương da.
Chiết xuất vỏ cây dung (*Symplocos racemosa*) cho thấy khả năng kích thích rụng trứng và cải thiện tổn thương buồng trứng trong các nghiên cứu trên chuột mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS). Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn thiếu, người bệnh cần thận trọng và không tự ý dùng thay thuốc đặc trị.
Dịch chiết lá cây giá (*Excoecaria agallocha*) thể hiện hoạt tính kháng khuẩn mạnh đối với tụ cầu vàng và chống oxy hóa vượt trội trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng mới dừng lại ở mức in vitro và loài cây này chứa nhựa mủ có độc tính cao, người dân tuyệt đối không tự ý dùng.
Lá huyết dụ từ lâu được dân gian dùng để cầm máu, nhưng khoa học hiện đại mới chỉ xác định các hoạt chất sinh học, khả năng kháng khuẩn và độc tính tế bào in vitro. Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả đông máu, người dân không nên tự ý đắp lá tươi lên vết thương.
Nam sâm thực chất là cây chân chim, sở hữu các saponin triterpenoid có hoạt tính kháng viêm tế bào nhưng cấu trúc hoàn toàn khác biệt với ginsenoside của nhân sâm thật. Mọi tác dụng bồi bổ, tăng lực của loài thảo dược này mới dừng ở mức đồn thổi, chưa hề có bằng chứng lâm sàng xác nhận trên người.
Cây la được dân gian dùng chữa viêm khớp, nhưng khoa học hiện đại mới dừng ở thử nghiệm ức chế viêm trên tế bào và mô hình máy tính. Do hoàn toàn thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người và tiềm ẩn độc tính alkaloid steroid từ chi họ Cà, người bệnh tuyệt đối không tự ý sử dụng.
Uống nước ngũ bội tử hằng ngày để lọc gan là quan niệm sai lầm, tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe. Dược liệu này chứa lượng tannin rất cao, nếu dùng dài ngày có thể gây tích tụ độc tính, thoái hóa mô và tạo gánh nặng chuyển hóa lớn cho tế bào gan.
Mẹo dùng lá lụa trị ghẻ theo dân gian chỉ là hiểu lầm vì chưa có bằng chứng khoa học nào chứng minh loại lá này diệt được cái ghẻ. Việc tự ý đắp lá vườn nhà khiến bệnh kéo dài, dễ gây bội nhiễm vi khuẩn và biến chứng nguy hiểm.
Uống quá liều rễ khổ sâm (*Sophora flavescens*) có thể gây ngộ độc cấp tính do tác động của hoạt chất alkaloid lên hệ tiêu hóa và thần kinh trung ương. Bốn dấu hiệu điển hình cần nhận biết sớm gồm chóng mặt, buồn nôn, hồi hộp đánh trống ngực và mệt lả toàn thân.
Cây men (thạch hương nhu) được dân gian dùng trị cảm sốt, nhưng khoa học chứng minh tới đâu? Nghiên cứu thực nghiệm ghi nhận tinh dầu cây men có khả năng ức chế virus cúm A, giảm viêm phổi và hạ sốt, song vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và không thể thay thế phác đồ y khoa.
Uống thổ tam thất tự phát trị đau dạ dày tiềm ẩn nguy cơ tổn thương gan nặng do độc tính thực vật và nhầm lẫn dược liệu. Dù chiết xuất chi Gynura có hoạt tính kháng viêm trong ống nghiệm, bằng chứng ở người chưa rõ ràng, người bệnh không nên tùy tiện sử dụng.
Người bị đau dạ dày, viêm loét niêm mạc không nên ăn quả cóc chua. Hàm lượng acid hữu cơ cao trong cóc gây kích ứng trực tiếp đáy vết loét, kích thích tăng tiết dịch vị, làm bùng phát cơn đau rát thượng vị và cản trở niêm mạc phục hồi.
Nhiều người có thói quen đắp cây cứt ngựa tươi lên mụn nhọt để tiêu sưng, hút mủ. Tuy nhiên, các nghiên cứu mới chỉ ghi nhận hoạt tính phục hồi mô của chiết xuất chuẩn hóa trong phòng thí nghiệm. Việc tự ý đắp lá tươi tiềm ẩn nguy cơ viêm da tiếp xúc và bội nhiễm vi khuẩn nguy hiểm.
Uống nước ép lá bỏng chữa viêm họng là kinh nghiệm dân gian chưa có thử nghiệm lâm sàng xác thực trên người. Dù dịch chiết cây chứa flavonoid kháng viêm và kháng khuẩn trong phòng thí nghiệm, nước ép tươi thô không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa khi họng nhiễm trùng.
Đọt lá lụa non là loại rau rừng được ưa chuộng nhờ vị chát bùi và giàu chất chống oxy hóa tự nhiên. Tuy nhiên, hàm lượng tannin ngưng tụ cao trong chồi non có thể làm kết tủa protein, ức chế men tiêu hóa và gây đầy bụng, táo bón nếu tiêu thụ sai cách.
Nước đun cây cứt lợn từ lâu được lưu truyền giúp làm sạch gàu và giảm ngứa da đầu. Các nghiên cứu in vitro xác nhận tinh dầu loài cây này có khả năng kháng khuẩn, ức chế nấm sợi và nấm men. Tuy nhiên, bằng chứng trực tiếp trên nấm gây gàu *Malassezia* ở người vẫn còn thiếu.
