Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.039 bài, trang 57 trên 1.452
Nghiên cứu cho thấy dạng chiết xuất hiện đại (viên nén phân tán rắn, bột vi hóa) giúp hấp thu hoạt chất tanshinone của đan sâm tốt hơn gấp nhiều lần so với thuốc sắc truyền thống. Nước sắc chỉ giữ lại nhóm tan trong nước, để lại nhóm tan trong dầu khó hấp thu.
Nhiều người e ngại dùng dầu ô liu để chiên xào vì sợ điểm bốc khói thấp và biến chất độc hại. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học cho thấy nhờ mạng lưới polyphenol tự nhiên, dầu ô liu có độ ổn định nhiệt tốt ở mức nhiệt gia đình thông thường nếu sử dụng đúng cách.
Hạt ý dĩ được ca tụng rộng rãi về công dụng trị mụn và làm trắng sáng da, nhưng các dữ liệu khoa học thực tế mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm ức chế sắc tố trên tế bào u hắc tố chuột trong phòng thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng tin cậy trên người.
Đan bì là vị thuốc hoạt huyết quen thuộc, nhưng nghiên cứu cho thấy dược liệu này có khả năng ức chế kết tập tiểu cầu và cản trở đông máu. Phối hợp đan bì với thuốc chống đông như warfarin, DOACs hoặc aspirin có thể làm tăng vọt nguy cơ xuất huyết nguy hiểm mà người bệnh không hề hay biết.
Đinh công đằng là vị thuốc dân gian trị đau khớp, nhưng nếu dùng sai liều hoặc nhầm lẫn loài có thể gây ngộ độc cấp. Độc chất alkaloid Baogongteng A và C kích hoạt hội chứng cường phó giao cảm, làm tăng tiết dãi, vã mồ hôi, co thắt phế quản và gây tổn thương gan thận.
Bông điên điển muối chua là món ăn khoái khẩu mùa nước nổi nhưng quá trình lên men làm hao hụt vitamin và gia tăng đáng kể lượng natri. Việc tiêu thụ nhiều thực phẩm ngâm muối làm tăng nguy cơ giữ nước, tạo gánh nặng thành mạch và khởi phát tăng huyết áp, đặc biệt ở người có bệnh tim mạch.
Uống nước đinh lăng để trị mất ngủ là thói quen dân gian phổ biến, nhưng khoa học hiện đại mới chỉ ghi nhận tác dụng chống oxy hóa và bảo vệ thần kinh trên mô hình thực nghiệm động vật. Chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận đinh lăng chữa khỏi mất ngủ ở người, do đó người bệnh không nên tự ý lạm dụng thảo dược này.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy đinh hương chứa hoạt chất eugenol có khả năng kháng viêm và ức chế vi khuẩn Helicobacter pylori. Dù vậy, dữ liệu lâm sàng trên người còn rất ít, người bệnh không nên tự ý dùng thảo dược này để thay thế thuốc điều trị loét dạ dày.
Đinh lăng thường được gọi là "nhân sâm của người nghèo", nhưng khoa học chứng minh saponin trong đinh lăng khác biệt hoàn toàn với ginsenoside của nhân sâm thực thụ. Dù có tiềm năng chống oxy hóa và hỗ trợ đường huyết trên động vật, đinh lăng vẫn thiếu thử nghiệm lâm sàng đối chứng lớn trên người để khẳng định công dụng bồi bổ tương đương.
Ích trí nhân thường được dùng trong dân gian với liều 3-9g mỗi ngày, nhưng bằng chứng khoa học về ngưỡng an toàn cho gan thận ở người vẫn chưa đầy đủ. Thử nghiệm trên mô hình cá cho thấy hoạt chất không bộc lộ độc tính, song người dùng vẫn cần thận trọng, dùng lượng vừa phải và hỏi ý kiến bác sĩ.
Quả cây đa lông chín ăn được và chứa nhiều chất xơ, kali, magie cùng axit béo thiết yếu. Tuy nhiên, ăn quả sống hoặc chưa chín kỹ có thể gây kích ứng niêm mạc miệng, cồn cào ruột do mủ nhựa, hàm lượng oxalat và vị chát tự nhiên.
Uống đan sâm không giúp "bổ máu" hay kích thích tăng sinh hồng cầu như nhiều lời truyền miệng. Vị thuốc này có bản chất là hoạt huyết, chống huyết khối và hỗ trợ dòng máu lưu thông trơn tru. Hiểu nhầm giữa bổ máu và hoạt huyết có thể dẫn đến việc điều trị sai lệch và tăng nguy cơ biến chứng xuất huyết.
Đan sâm và tam thất đều là dược liệu hoạt huyết kinh điển nhưng khác biệt rõ rệt về hoạt chất và cơ chế sinh học: đan sâm tác động toàn diện lên hệ tuần hoàn, trong khi tam thất tập trung vào cơ trơn mạch máu và thụ thể chuyên biệt. Kết hợp đúng cách mang lại lợi ích hiệp đồng, nhưng dùng sai liều có thể gây rủi ro tim mạch.
Nhiều người tin kỹ thuật thủy phi mài với nước có thể khử sạch độc tính của đan sa. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học khẳng định phương pháp này chỉ loại bỏ tạp chất hòa tan bên ngoài, còn bản chất đan sa vẫn chứa thủy ngân sulfide có nguy cơ gây độc cho gan và thận nếu tích tụ.
Lá đinh lăng từ lâu được dân gian dùng để an thần, trị mất ngủ, nhưng khoa học hiện đại chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả này trên người. Các nghiên cứu mới chỉ chứng minh chiết xuất lá đinh lăng giàu saponin, polyphenol giúp chống oxy hóa và bảo vệ tế bào thần kinh trên mô hình thực nghiệm.
Tinh dầu đinh hương chứa hàm lượng eugenol rất cao, có thể gây ngộ độc gan cấp tính và biến chứng rối loạn đông máu nội mạch nguy hiểm ở trẻ nhỏ chỉ với một lượng nhỏ từ 5-10 mL. Phụ huynh cần thận trọng tuyệt đối khi bảo quản và sử dụng trong gia đình.
Đinh công là vị thuốc thường dùng trong điều trị đau nhức xương khớp và viêm khớp dạng thấp. Tuy nhiên, dược liệu này có thể gây tăng men gan, tăng nitơ urê máu và gây độc nghiêm trọng nếu dùng sai đường đưa thuốc. Người bệnh cần nắm rõ dạng bào chế, chỉ dùng đường uống với lượng vừa phải dưới sự giám sát của bác sĩ.
Quan niệm uống nước sắc đan sâm giúp tan cục máu đông là sai lầm. Dược liệu này chỉ chứa các hoạt chất hỗ trợ ức chế tiểu cầu kết tập để phòng ngừa hình thành huyết khối mới, hoàn toàn không thể làm tan cục máu đông đã có trong lòng mạch. Tự ý dùng sai cách còn gây nguy cơ xuất huyết.
Đan sâm có tác dụng hoạt huyết và làm thay đổi các chỉ số đông máu huyết tương, làm tăng nguy cơ chảy máu trong và sau mổ. Bệnh nhân cần ngưng dùng đan sâm ít nhất 2 tuần trước khi nhổ răng hoặc phẫu thuật để tủy xương tái tạo lứa tiểu cầu mới và hệ thống đông máu phục hồi hoàn toàn.
Phụ nữ mang thai không nên ăn trái ô môi do các bằng chứng dược lý trên động vật cho thấy hạt thảo dược cùng chi có hoạt tính sinh học tác động lên mô tử cung và gây nguy cơ ngăn chặn thai kỳ, tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe mẹ và bé.
