Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.096 bài, trang 92 trên 1.455
Vàng đằng (*Coscinium fenestratum*) và hoàng đằng (*Fibraurea tinctoria*) thường bị nhầm lẫn, nhưng có hàm lượng hoạt chất rất khác biệt. Vàng đằng chứa hàm lượng lớn berberin vượt trội so với palmatin, trong khi hoàng đằng lại giàu palmatin, jatrorrhizin và các hợp chất furanoditerpenoid đặc trưng.
Nhiều người tìm đến tử hà sa (nhau thai) để mong trẻ hóa làn da. Dù một số nghiên cứu ghi nhận chiết xuất nhau thai hỗ trợ chống oxy hóa và giữ ẩm da, việc tự ý uống chế phẩm thô tiềm ẩn rủi ro tiếp xúc estrogen ngoại sinh gây rối loạn nội tiết.
Nấm vân chi chứa các phức hợp polysaccharide peptide (PSK và PSP) có khả năng hỗ trợ kích hoạt tế bào miễn dịch và giảm tác dụng phụ của hóa xạ trị. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng khẳng định nấm vân chi chỉ đóng vai trò liệu pháp bổ trợ, không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Viễn chí từ lâu được y học cổ truyền dùng để tăng trí nhớ và an thần. Dù nhiều nghiên cứu trên động vật cho thấy các hoạt chất saponin trong rễ cây giúp bảo vệ neuron và cải thiện phản xạ ghi nhớ, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người hiện vẫn còn hạn chế.
Nhiều thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng cho thấy việt quất và hoạt chất anthocyanin hỗ trợ cải thiện vừa phải trí nhớ muộn, chức năng điều hành và tăng tưới máu não ở người cao tuổi. Tuy nhiên, loại quả này không thể thay thế điều trị y khoa hay chữa khỏi chứng sa sút trí tuệ.
Vỏ cây vàng anh là vị thuốc quý cho bệnh phụ khoa nhưng nguồn cung tự nhiên đang suy kiệt nghiêm trọng. Thực trạng pha trộn vỏ cây huyền diệp (hoàng nam) để trục lợi đang diễn ra tràn lan với hơn 80% mẫu thương phẩm bị làm giả, tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe cho người dùng.
Nhận định Voacanga africana an toàn hơn iboga truyền thống là sai lầm nghiêm trọng. Cả hai loài thảo dược này đều chứa nhóm alkaloid iboga có cấu trúc phân tử tương đồng, mang nguy cơ tương đương trong việc gây rối loạn nhịp tim nguy hiểm, kéo dài khoảng QTc và độc tính trên hệ thần kinh trung ương.
Bột vân mẫu (khoáng thạch mica) từng được y văn cổ ghi nhận với công năng an thần, cầm máu. Tuy nhiên, y học hiện đại hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả này trên người. Việc uống bột mica thô chưa qua khử độc còn tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc vi lượng kim loại nặng nguy hại.
Vuốt hổ được dân gian đồn thổi có khả năng trị dứt điểm phong thấp, đau nhức xương khớp. Tuy nhiên, khoa học xác nhận móng vuốt thú chỉ chứa chất sừng keratin trơ như móng tay người, hoàn toàn không có hoạt chất kháng viêm và không mang lại bất kỳ giá trị y học nào.
Vàng anh lá nhỏ (*Saraca asoca*) là dược liệu quý trong y học cổ truyền, nhưng chứa hoạt tính sinh học mạnh mẽ. Dược liệu này tiềm ẩn rủi ro đáng kể, cần hết sức thận trọng ở phụ nữ có thai, người có bệnh lý nhạy cảm estrogen, người đang dùng kháng sinh và người tiêu dùng trước nguy cơ mua phải hàng giả.
Tự ý dùng tử uyển cắt cơn ho kéo dài chưa rõ nguyên nhân là sai lầm nguy hiểm. Khoa học hiện đại chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả cắt ho mạn tính của thảo dược này, trong khi độc tính trên gan đã được ghi nhận trên mô hình động vật.
Cùng thuộc họ Sapotaceae nhưng hồng xiêm và viết xanh có sự khác biệt rất lớn về giá trị nghiên cứu y học lẫn ẩm thực. Trong khi hồng xiêm sở hữu nhiều bằng chứng tiền lâm sàng về chất chống oxy hóa, kháng khuẩn và chuyển hóa, thì viết xanh hầu như chưa có dữ liệu kiểm chứng độc lập.
Viễn chí là vị thuốc quý giúp an thần và dưỡng não, nhưng dạng thô chứa lượng lớn saponin gây ngứa họng và kích ứng dạ dày. Việc sao tẩm nhiệt giúp cắt ngắn chuỗi đường của saponin, triệt tiêu độc tính gây nôn mửa mà vẫn bảo tồn nguyên vẹn tác dụng bảo vệ thần kinh.
Nhiều lời đồn cho rằng vỏ cây vàng anh giúp giảm nhanh cơn đau bụng kinh nhờ tác động làm dịu tử cung theo kinh nghiệm Ayurveda. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay chỉ mới chứng minh hoạt tính chống oxy hóa, kháng khuẩn trong phòng thí nghiệm và trên động vật, chưa có bằng chứng lâm sàng xác thực tác dụng giảm đau kinh nguyệt ở người.
Tử châu hoa trần được đồn thổi có thể trị khỏi viêm dạ dày, song các dữ liệu y khoa hiện đại mới ghi nhận tác dụng kháng viêm, bảo vệ tế bào trước vi khuẩn HP trên mô hình tế bào và động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để chứng minh hiệu quả chữa bệnh.
Vuốt hùm (*Caesalpinia minax*) và móc mèo (*Caesalpinia bonducella* hay *Caesalpinia bonduc*) cùng thuộc họ Đậu, có gai móc tương tự nhau nên thường bị nhầm lẫn khi thu hái. Tuy nhiên, hai cây khác nhau về thành phần hoạt chất chính và đặc tính dược lý đã được nghiên cứu.
Nhiều người có thói quen tự ý sắc các loại thảo dược thuộc chi ván đậu để bồi bổ hoặc hỗ trợ trị bệnh mà không rõ liều lượng. Hiện tại, chưa có liều lượng chuẩn xác cố định trên người cho mọi phân loài ván đậu; người dùng chỉ nên dùng lượng vừa phải và tham khảo ý kiến thầy thuốc để tránh ngộ độc.
Vàng anh lá nhỏ được nhiều người sử dụng nhờ các hoạt tính sinh học tự nhiên. Tuy nhiên, nghiên cứu khoa học cho thấy chiết xuất từ dược liệu này tác động trực tiếp lên thụ thể estrogen 1 (ESR1), tiềm ẩn nguy cơ cạnh tranh thụ thể và làm giảm hiệu lực khi dùng chung với thuốc tránh thai hoặc liệu pháp hormone.
Phụ nữ mang thai không nên dùng cây vàng anh (*Saraca asoca*). Các bằng chứng tiền lâm sàng cho thấy vị thuốc này chứa phytoestrogen và hoạt chất tác động mạnh lên nội tiết cùng mô tử cung, tiềm ẩn nguy cơ kích thích trương lực tử cung dẫn tới dọa sảy thai và sảy thai ngoài ý muốn.
Quan niệm tự ý dùng rễ cây vác để giảm đau, kháng viêm một cách an toàn là chưa có căn cứ khoa học xác đáng. Dù cây vác chứa nhiều hoạt chất sinh học, dữ liệu nghiên cứu hiện nay chủ yếu ghi nhận độc tính gây độc tế bào trong ống nghiệm, hoàn toàn thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người.
