Cà phê sữa đá là thức uống quen thuộc nhưng chứa lượng đường sữa đặc rất cao, dễ phá vỡ mục tiêu của người ăn low-carb. Việc điều chỉnh nguyên liệu giúp duy trì thói quen mà không nạp quá nhiều carbohydrate vào cơ thể.

Các bằng chứng khoa học hiện tại chủ yếu là nghiên cứu quan sát về chất phụ gia trong cà phê, chưa có thử nghiệm lâm sàng riêng trên cà phê sữa đá low-carb. Việc thay thế đường bằng sữa tươi không đường hoặc chất tạo ngọt có thể giảm tổng lượng carbohydrate, nhưng các chất phụ gia này mang lại các kết quả sức khỏe khác nhau trên hệ chuyển hóa, thận và gan.

Cà phê và đường ảnh hưởng thế nào đến chế độ low-carb?

Thêm đường vào cà phê làm tăng lượng carbohydrate nạp vào, gây ảnh hưởng trực tiếp đến giới hạn dinh dưỡng của người ăn kiêng.

Một nghiên cứu quan sát kéo dài 12 tháng trên người bệnh đái tháo đường týp 2 và tăng huyết áp ghi nhận người tham gia uống 4-5 tách cà phê mỗi ngày với khoảng 2 g đường mỗi tách [1]. Mức này tương đương 10 g đường hoặc 10 g carbohydrate mỗi ngày, chiếm khoảng 8% mức khuyến nghị 120 g carbohydrate hàng ngày của nhóm bệnh nhân này [1]. Tuy nhiên, các tác giả nhấn mạnh chế độ ăn tổng thể chứa nhiều thực phẩm siêu chế biến mới là nguyên nhân chính làm tăng đường huyết và cân nặng, dù cà phê đen nguyên bản vẫn là lựa chọn tối ưu [1].

Ở một thử nghiệm ngẫu nhiên trên 8 người trẻ khỏe mạnh, uống 250 mL cà phê đen nguyên chất trước bữa ăn giàu tinh bột 1 giờ làm tăng 28% đường huyết sau ăn so với nước lọc [2]. Ngược lại, cà phê đen pha thêm 10 g đường sucrose lại làm giảm 38% đường huyết sau ăn so với cà phê đen đơn thuần [2]. Dù vậy, nghiên cứu này chỉ thực hiện trên cỡ mẫu rất nhỏ và không phản ánh mục tiêu hạ carbohydrate dài hạn của chế độ low-carb.

Có nên dùng chất tạo ngọt nhân tạo thay thế đường?

Chất tạo ngọt không calo giúp giảm carbohydrate ngay lập tức, nhưng các dữ liệu quan sát quy mô lớn lại ghi nhận một số mối liên hệ bất lợi khi lạm dụng.

  • Chỉ số khối cơ thể (BMI): Khảo sát dinh dưỡng NHANES trên 3.823 người cho thấy người uống cà phê hoặc trà sử dụng chất tạo ngọt nhân tạo có BMI cao hơn đáng kể so với người không dùng (28,2 so với 27,1 kg/m² ở nam giới; 28,4 so với 27,1 kg/m² ở nữ giới) [3].
  • Sức khỏe gan: Dữ liệu theo dõi 12,4 năm trên 170.044 người chỉ ra rằng thêm từ 2 thìa cà phê chất tạo ngọt nhân tạo trở lên cho mỗi ly làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan mạn tính (tỷ số nguy cơ HR 1,61) và các biến cố liên quan đến gan (HR 1,82) [4].
  • Nguy cơ trầm cảm: Khảo sát trên 18.838 người tại Canada ghi nhận mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa việc tiêu thụ chất tạo ngọt, đồ uống ăn kiêng với nguy cơ trầm cảm, rõ rệt hơn ở nữ giới [5].
  • Sức khỏe thận: Nghiên cứu trên 194.324 người từ ngân hàng dữ liệu UK Biobank ghi nhận việc dùng cà phê chỉ thêm chất tạo ngọt không đem lại tác dụng bảo vệ giảm nguy cơ tổn thương thận cấp (HR 1,14) như nhóm uống cà phê không ngọt [6].

Tại Brazil, dữ liệu khảo sát 38.854 người cho thấy thói quen uống cà phê làm gia tăng lượng chất tạo ngọt tiêu thụ thêm 0,05 đến 0,10 mL (khoảng 2 giọt) mỗi ngày [7].

Thêm sữa vào cà phê: Nghiên cứu ghi nhận điều gì?

Thêm một lượng sữa vừa phải vào cà phê không làm mất đi các lợi ích chuyển hóa tự nhiên và có thể an toàn cho thận hơn so với dùng chất tạo ngọt.

Nghiên cứu đoàn hệ theo dõi 11,6 năm tại Anh trên 194.324 người cho thấy người uống cà phê chỉ thêm sữa có nguy cơ tổn thương thận cấp mới khởi phát thấp hơn 17% so với người không uống cà phê (HR 0,83) [6]. Nhóm uống cà phê nguyên chất không thêm chất ngọt cũng giảm 14% nguy cơ tổn thương thận cấp (HR 0,86) [6]. Lợi ích này rõ nhất ở mức tiêu thụ 2-3 ly cà phê không đường mỗi ngày [6].

Về mặt hóa học thực phẩm, một nghiên cứu ống nghiệm trên cà phê từ cây Pistacia terebinthus L. (loài thực vật khác với cây cà phê thông thường) cho thấy việc thêm sữa nguyên kem làm tăng lượng flavonoid có thể hấp thu qua mô hình tiêu hóa lên 45% [8]. Tuy nhiên, kết quả này được thực hiện trên tế bào và mô hình phòng thí nghiệm của một loài cây khác, chưa thể suy diễn trực tiếp cho các loại hạt cà phê thông dụng ở người.

Những ai nên thận trọng với các chất phụ gia cà phê?

Người ăn kiêng low-carb có bệnh nền cần cân nhắc kỹ loại chất phụ gia đưa vào thức uống hàng ngày.

  • Người có nguy cơ bệnh lý gan mạn tính: Cần thận trọng với chất tạo ngọt nhân tạo liều cao (từ 2 thìa cà phê mỗi ly trở lên) do mối liên hệ với biến cố gan [4].
  • Người có nguy cơ tổn thương thận cấp: Nên ưu tiên cà phê không đường hoặc chỉ thêm sữa tươi, tránh kết hợp nhiều chất làm ngọt tổng hợp [6].
  • Người kiểm soát cân nặng lâu năm: Cần lưu ý việc phụ thuộc chất tạo ngọt nhân tạo có mối liên hệ quan sát với mức BMI cao hơn [3].
  • Phụ nữ có dấu hiệu rối loạn cảm xúc: Cần chú ý lượng tiêu thụ cà phê đậm đặc (từ 4 ly/ngày trở lên) kèm đồ uống ăn kiêng do mối liên hệ với tỷ lệ trầm cảm cao hơn [5].

Những điều nghiên cứu hiện tại chưa giải đáp

Khoa học hiện nay chưa có thử nghiệm lâm sàng đối đầu so sánh các công thức pha cà phê sữa đá low-carb với cà phê sữa đặc truyền thống.

Các dữ liệu hiện có về chất tạo ngọt và sữa chủ yếu đến từ các nghiên cứu quan sát dịch tễ học [3] [6] [5] [4]. Các thiết kế này chỉ chỉ ra mối liên quan, không chứng minh mối quan hệ nhân quả tuyệt đối. Nghiên cứu cũng chưa phân tích cụ thể từng loại chất tạo ngọt thế hệ mới thường dùng trong chế độ low-carb (như erythritol, stevia hay la hán quả) trên chuyển hóa đường huyết dài hạn. Hơn nữa, ảnh hưởng của các loại sữa hạt không đường hoặc kem béo thực vật dùng thay sữa đặc vẫn chưa có số liệu lâm sàng trong các tài liệu được cung cấp.

Cách điều chỉnh ly cà phê phù hợp lối sống thực tế

Người theo chế độ low-carb có thể thay đổi thói quen uống cà phê sữa đá bằng các bước điều chỉnh thành phần đơn giản.

Thành phần truyền thống Lựa chọn thay thế khi ăn low-carb Cơ sở dữ liệu khoa học Sữa đặc có đường Sữa tươi không đường lượng vừa phải Cà phê thêm sữa vẫn giữ mối liên hệ giảm tổn thương thận cấp [6]. Đường cát trắng Hạn chế tối đa hoặc giảm dần liều lượng Uống cà phê đen không đường giữ mối liên hệ giảm nguy cơ bệnh gan và thận [6] [4]. Chất tạo ngọt nhân tạo liều cao Dùng lượng tối thiểu nếu chưa quen vị đắng Tránh lạm dụng từ 2 thìa cà phê chất tạo ngọt trở lên mỗi ly [4].

Thay vì dùng sữa đặc giàu carbohydrate, bạn nên chuyển sang dùng cà phê đen đá pha loãng hoặc thêm một chút sữa tươi không đường để tạo độ ngậy vừa phải. Giảm dần độ ngọt theo từng tuần giúp vị giác thích nghi tự nhiên mà không cần phụ thuộc vào lượng lớn chất tạo ngọt tổng hợp. Nếu có bệnh nền về đái tháo đường hoặc gan thận, người dùng nên tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng để thiết lập lượng carbohydrate phù hợp.

Uống cà phê sữa đá khi ăn low-carb đòi hỏi sự thay đổi từ việc dùng sữa đặc sang các giải pháp giảm carbohydrate. Dữ liệu cho thấy cà phê nguyên bản hoặc cà phê chỉ thêm sữa mang lại các chỉ số an toàn tốt hơn so với việc lạm dụng chất làm ngọt nhân tạo. Việc xây dựng chế độ ăn cân bằng tổng thể vẫn là yếu tố quyết định hiệu quả sức khỏe dài hạn.