Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
9.648 bài, trang 174 trên 483
Nghiên cứu cho thấy quả sơ ri xanh chứa hàm lượng vitamin C và hoạt tính chống oxy hóa vượt trội so với quả chín. Ngược lại, sơ ri chín lại tích lũy nhiều flavonoid và khoáng chất hơn. Tùy theo nhu cầu tăng cường đề kháng hay bảo vệ tim mạch, người dùng có thể lựa chọn độ chín phù hợp.
Rễ cây sậy thường được dùng trong dân gian để thanh nhiệt, nhưng không phải ai cũng có thể sử dụng an toàn. Đặc tính hấp thụ kim loại nặng từ đất của rễ sậy tiềm ẩn rủi ro lớn, đặc biệt đối với người mắc bệnh gan thận, tỳ vị hư hàn, phụ nữ mang thai hoặc người dùng thảo dược không rõ nguồn gốc.
Nhiều lời đồn cho rằng alkaloid abromine hay flavonoid trong vỏ rễ cây tai mèo tạo nên dược tính mạnh mẽ. Tuy nhiên, các nghiên cứu thực nghiệm hiện đại chỉ ra rằng nhóm chất nhầy polysaccharide tự nhiên từ thân cây mới là hoạt chất thể hiện hoạt tính sinh học rõ ràng, an toàn trên tế bào và có tiềm năng bảo vệ lợi khuẩn đường ruột.
Sả chanh là thảo mộc an toàn dùng làm gia vị nấu ăn và pha trà, trong khi sả java chứa các hợp chất hăng nồng chỉ thích hợp chiết xuất tinh dầu xua đuổi côn trùng. Phân biệt đúng hai loại sả này giúp món ăn thơm ngon và phòng ngừa nguy cơ nhiễm độc đường tiêu hóa.
Cả sắc nước và ngâm rượu đều chiết được hoạt chất từ nam sâm, nhưng sắc nước thu được nhiều saponin hơn và an toàn tuyệt đối cho gan mật. Ngược lại, ngâm rượu dễ kéo triterpenoid nhưng đưa thêm gánh nặng cồn vào gan, người dùng nên ưu tiên dạng nước sắc đường uống.
Lá mào gà trắng chứa nhiều đạm thực vật, vitamin C, carotenoid và khoáng chất như sắt, kẽm, canxi. Tuy nhiên, lượng oxalat tự nhiên cao trong lá có thể cản trở hấp thu khoáng chất và làm tăng nguy cơ sỏi thận nếu ăn thường xuyên mà không sơ chế đúng cách.
Cảm giác ăn rau mùi thấy mùi xà phòng xuất phát từ biến thể gen khứu giác và vị giác, khiến người ăn nhạy cảm đặc biệt với các hợp chất aldehyde trong lá mùi tươi chứ không phải do kén ăn.
Rượu ngâm sâm cau đỏ thường được truyền tai giúp tăng cường sinh lực, nhưng việc dùng sai đối tượng tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc gan thận và loạn nhịp tim. Bài viết cảnh báo 4 nhóm người tuyệt đối không nên sử dụng và hướng dẫn dùng an toàn.
Cây quyển bá (Selaginella tamariscina) được dùng trong y học cổ truyền chữa viêm, đái tháo đường, nhưng tự ý dùng có thể gây hại. Hoạt chất cây ức chế mạnh enzym chuyển hóa gan, tương tác thuốc nguy hiểm. Phụ nữ mang thai, người xuất huyết, trẻ nhỏ, người suy giảm chức năng gan không nên tự ý dùng.
Cây men giàu tinh dầu thymol và carvacrol giúp ấm bụng, kích thích tiêu hóa và giảm đầy hơi nhờ khả năng ức chế vi khuẩn có hại. Tuy nhiên, hoạt chất này rất nhạy cảm với nhiệt độ, đòi hỏi người nội trợ phải nêm lá đúng lúc vừa tắt bếp để tránh bay hơi.
Quả duối khi chín vàng hoàn toàn có thể ăn được, mang vị ngọt nhẹ và mọng nước. Tuy nhiên, quả chưa chín hoặc phần cuống còn sót lại chứa lượng nhựa mủ dồi dào, dễ gây cảm giác ngứa ngáy, bỏng rát niêm mạc miệng và khó chịu tiêu hóa nếu không được làm sạch cẩn thận.
Hạt sầu riêng luộc cung cấp nguồn carbohydrate dồi dào, giàu chất xơ, ít chất béo và không chứa gluten. Để sử dụng an toàn, người dùng bắt buộc phải rửa sạch lớp chất nhớt thô và nấu chín kỹ nhằm loại bỏ nguy cơ khó tiêu do các phức hợp protein-polysaccharide chưa biến tính gây ra.
Cây nổ (*Flueggea virosa*) được dân gian truyền tai nhau dùng để hạ sốt, kháng viêm, nhưng khoa học hiện chỉ mới ghi nhận hoạt tính trong ống nghiệm và trên động vật. Người dân tuyệt đối không nên tự ý hái sắc uống tại nhà để tránh nguy cơ ngộ độc và chậm trễ điều trị y tế.
Quả sơ ri chứa hàm lượng vitamin C vượt trội, có thể cao gấp khoảng 40 lần so với nước cam. Không chỉ giàu axit ascorbic tự nhiên, loại quả này còn giữ dưỡng chất tốt khi gia nhiệt nhờ nồng độ chất chống oxy hóa đậm đặc giúp hạn chế quá trình oxy hóa.
Nam sâm (cây chân chim) và ngũ gia bì gai chuẩn là hai thảo dược khác nhau dù cùng họ. Ngũ gia bì gai chứa eleutheroside giúp tăng miễn dịch, bảo vệ thần kinh và chống stress; trong khi nam sâm giàu triterpenoid chủ yếu dùng giải nhiệt, trừ thấp, không nên nhầm lẫn khi điều trị.
Rau mát là món ăn dân dã quen thuộc, nhưng người suy thận, người có sỏi tiết niệu và người tỳ vị hư hàn cần thận trọng. Tính hàn cùng tải lượng khoáng tự nhiên trong rau có thể gây rối loạn tiêu hóa và tạo thêm gánh nặng cho hệ bài tiết nếu ăn quá nhiều.
Rau mát (*Monochoria vaginalis*) và rau mác (*Sagittaria*) là hai loài thủy sinh khác nhau: rau mát dùng phần thân lá non nấu canh hoặc ăn ghém, trong khi rau mác chủ yếu lấy củ giàu tinh bột. Người dùng cần phân biệt rõ hình thái và lưu ý nguy cơ tồn dư thuốc trừ cỏ cùng ký sinh trùng khi thu hái tự nhiên.
Cây men và hương nhu tía đều thuộc chi Húng, sở hữu hàm lượng eugenol vượt trội giúp làm ấm cơ thể và thông thoáng đường thở khi cảm mạo. Tuy nhiên, cây men có lá to, mùi nồng hắc với tỷ lệ eugenol nhỉnh hơn, trong khi hương nhu tía thân ánh tím, hương thanh dịu và giàu các sesquiterpen đặc trưng.
Rau sam biển là món ăn dân dã giàu chất đạm, khoáng chất và chất chống oxy hóa tự nhiên. Tuy nhiên, để phòng tránh nguy cơ lắng đọng canxi oxalat gây sỏi thận, việc chần kỹ rau qua nước sôi và đổ bỏ nước chần trước khi chế biến là bước sơ chế bắt buộc nhằm bảo vệ sức khỏe hệ tiết niệu.
Lá mùi và hạt mùi tuy cùng thuộc cây rau mùi (*Coriandrum sativum L.*) nhưng mang thành phần dưỡng chất và hoạt chất sinh học khác biệt rõ rệt. Trong khi lá giàu hợp chất phenolic, flavonoid, aldehyde thì hạt mùi lại tập trung lượng lớn tinh dầu thơm với hoạt chất nổi bật là linalool cùng các acid béo đặc thù.
