Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
9.609 bài, trang 44 trên 481
Cây ván đậu được dân gian dùng để hạ sốt, giảm đau, nhưng khoa học hiện nay chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh tính an toàn trên người. Ba nhóm đối tượng gồm phụ nữ mang thai, người suy giảm chức năng thận và bệnh nhân suy gan nặng cần hết sức thận trọng và tránh tự ý sử dụng.
Phụ nữ mang thai và người suy giảm chức năng bài tiết không nên sử dụng vị thuốc vân mẫu do nguy cơ tích tụ khoáng chất gây áp lực cho thận và tiềm ẩn nguy cơ cho thai nhi. Việc thiếu dữ liệu khoa học về độ an toàn đòi hỏi người bệnh phải tuyệt đối cẩn trọng và tham vấn bác sĩ chuyên khoa.
Tự pha vàng đằng nhỏ mắt chữa đau mắt đỏ là sai lầm nguy hại, tiềm ẩn rủi ro bội nhiễm nấm và loét giác mạc nghiêm trọng do dịch ngâm thủ công không đảm bảo vô khuẩn. Khi bị đau mắt đỏ, người bệnh cần đi khám chuyên khoa và chỉ dùng thuốc nhỏ mắt vô trùng chuẩn y khoa.
Viễn chí hoa vàng không an toàn cho phụ nữ mang thai do tiềm ẩn nguy cơ kích thích co thắt cơ trơn tử cung dẫn tới dọa sảy thai, đồng thời thiếu hoàn toàn các dữ liệu khoa học về độ an toàn và giới hạn liều dùng ở trẻ nhỏ.
Vân mẫu (mica) là khoáng thạch silicat nhôm ngậm nước từng được nhắc đến trong y học cổ truyền. Tuy nhiên, khoa học hiện đại cảnh báo khoáng vật tự nhiên này tiềm ẩn nguy cơ nhiễm tạp chất kim loại nặng độc hại, gây độc tế bào và tổn thương phổi nghiêm trọng, hoàn toàn không phù hợp để tự ý uống.
Nhiều người tìm đến tử hà sa (nhau thai) để mong trẻ hóa làn da. Dù một số nghiên cứu ghi nhận chiết xuất nhau thai hỗ trợ chống oxy hóa và giữ ẩm da, việc tự ý uống chế phẩm thô tiềm ẩn rủi ro tiếp xúc estrogen ngoại sinh gây rối loạn nội tiết.
Vàng anh lá nhỏ (*Saraca asoca*) là dược liệu quý trong y học cổ truyền, nhưng chứa hoạt tính sinh học mạnh mẽ. Dược liệu này tiềm ẩn rủi ro đáng kể, cần hết sức thận trọng ở phụ nữ có thai, người có bệnh lý nhạy cảm estrogen, người đang dùng kháng sinh và người tiêu dùng trước nguy cơ mua phải hàng giả.
Cùng thuộc họ Sapotaceae nhưng hồng xiêm và viết xanh có sự khác biệt rất lớn về giá trị nghiên cứu y học lẫn ẩm thực. Trong khi hồng xiêm sở hữu nhiều bằng chứng tiền lâm sàng về chất chống oxy hóa, kháng khuẩn và chuyển hóa, thì viết xanh hầu như chưa có dữ liệu kiểm chứng độc lập.
Phụ nữ mang thai không nên dùng cây vàng anh (*Saraca asoca*). Các bằng chứng tiền lâm sàng cho thấy vị thuốc này chứa phytoestrogen và hoạt chất tác động mạnh lên nội tiết cùng mô tử cung, tiềm ẩn nguy cơ kích thích trương lực tử cung dẫn tới dọa sảy thai và sảy thai ngoài ý muốn.
Việt quất là loại quả giàu polyphenol hỗ trợ cải thiện độ nhạy insulin và kiểm soát đường huyết ở người thừa cân hoặc mắc đái tháo đường tuýp 2. Dù mang lại nhiều tác động tích cực cho chuyển hóa, loại quả này không thể thay thế thuốc điều trị hay phác đồ y khoa theo chỉ định của bác sĩ.
Viễn chí là vị thuốc an thần, bổ trí nhớ quen thuộc trong y học cổ truyền nhưng không phù hợp với tất cả mọi người. Người bị viêm loét dạ dày, phụ nữ mang thai, mẹ đang cho con bú và người mất ngủ thể nhiệt cần tránh tự ý sử dụng để phòng ngừa kích ứng tiêu hóa và các tác dụng phụ không mong muốn.
Nhiều người có thói quen ngâm rượu uy linh tiên trị đau nhức xương khớp. Dù vậy, phương pháp sắc nước vẫn an toàn hơn do dung môi cồn dễ hòa tan lượng lớn saponin và tạp chất. Nếu tự ngâm rượu tại nhà mà không kiểm soát nồng độ, nguy cơ ngộ độc tế bào và tổn thương nội tạng sẽ tăng cao.
Việt quất đông lạnh giữ trọn vẹn chất chống oxy hóa và anthocyanin tương đương quả tươi trong vài tháng đầu bảo quản. Ngược lại, quả sấy bằng nhiệt độ cao có thể hao hụt từ 30% đến 49% anthocyanin, đồng thời làm cô đặc lượng đường tự nhiên trên mỗi khẩu phần ăn.
Việt quất xanh là loại trái cây giàu chất chống oxy hóa được nhiều người ưa chuộng. Dù vậy, những người có cơ địa sỏi thận oxalate, người bệnh đường ruột, người sau phẫu thuật chuyển hóa hoặc ghép thận không nên lạm dụng để tránh nguy cơ tăng tích tụ tinh thể oxalate gây hại cho thận.
Rễ viễn chí hoa vàng chứa hàm lượng saponin tự nhiên cao trên 2,0%, hoạt chất này có khả năng kích ứng mạnh niêm mạc ống tiêu hóa. Việc tự ý sắc uống có thể thúc đẩy loét dạ dày tiến triển, sụt cân, nôn mửa và gây nguy cơ co bóp tử cung ở phụ nữ mang thai.
Hạt vuốt hùm thường được truyền tai trong dân gian như một vị thuốc giảm đau, trị nhức mỏi, nhưng lại chứa nhiều hoạt chất sinh học có độc tính tế bào mạnh. Do nguy cơ ngộ độc và ảnh hưởng thai sản, ba nhóm đối tượng gồm phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người suy giảm chức năng gan thận cần tránh tự ý sử dụng.
Tỳ giải thường được lưu truyền trong dân gian để trị đau nhức xương khớp và các chứng rối loạn tiểu tiện. Tuy nhiên, các nhà khoa học cảnh báo những người suy giảm chức năng thận, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ không nên tùy tiện sử dụng do dữ liệu an toàn còn thiếu hụt và nguy cơ gây hại cho sức khỏe.
Viễn chí là vị thuốc cổ truyền quen thuộc giúp an thần và cải thiện tình trạng mất ngủ. Dù các nghiên cứu trên động vật cho thấy tiềm năng hỗ trợ giấc ngủ rõ rệt qua hệ thần kinh, thảo dược này chứa lượng saponin có thể gây kích ứng niêm mạc tiêu hóa, đặc biệt không phù hợp cho người viêm loét dạ dày tá tràng.
Tục đoạn là vị thuốc cổ truyền quen thuộc, nhưng bằng chứng khoa học hiện nay chỉ giới hạn trên động vật và mô tế bào. Do hoàn toàn thiếu thử nghiệm lâm sàng kiểm chứng độ an toàn trên thai kỳ, mẹ bầu tuyệt đối không nên tự ý dùng tục đoạn để an thai nhằm tránh nguy cơ khó lường.
Táo nhân thiên về dưỡng tâm an thần nhờ saponin ức chế thần kinh quá mức, trong khi viễn chí tập trung định tâm, khứ đàm qua hệ GABAergic và serotonergic. Hiểu rõ sự khác biệt giữa hai dược liệu này giúp người mất ngủ, lo âu lựa chọn bài thuốc phối ngũ an toàn, trúng đích và hiệu quả.
