Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
9.648 bài, trang 63 trên 483
Thông thảo là vị thuốc quen thuộc thường dùng thanh nhiệt, thông sữa, nhưng mang hoạt tính sinh học rõ rệt. Ba nhóm đối tượng gồm phụ nữ có thai, người tỳ vị hư hàn và người mắc chứng đa niệu cần thận trọng hoặc kiêng dùng để tránh kích thích tử cung, tiêu chảy và mất nước.
Nhiều người truyền tai nhau đào rễ, bóc vỏ cây thông lá hán ngâm rượu uống trị đau khớp, nhưng thói quen này tiềm ẩn rủi ro ngộ độc cực lớn. Khoa học chỉ mới ghi nhận hoạt tính kháng viêm trong ống nghiệm, trong khi các diterpene lactone tự nhiên mang độc tính tế bào cao, chưa kiểm soát liều lượng và chưa thử nghiệm trên người.
Chitin trong xác ve sầu (thuyền thoái) có cấu trúc hóa học tương tự chitin từ vỏ tôm cua, nhưng ít khoáng chất hơn và quy trình chiết xuất nhẹ nhàng hơn. Đây là nguồn polymer sinh học tiềm năng cho y sinh, đồng thời là vị thuốc đông y thường dùng hỗ trợ các bệnh ngoài da.
Các dẫn xuất triterpene saponin chiết xuất từ thông thảo (Tetrapanax papyriferus) đã được chứng minh có hoạt tính kháng viêm rõ rệt trong các thử nghiệm tiền lâm sàng. Hợp chất từ dược liệu này giúp ức chế sản sinh oxit nitric (NO), giảm biểu hiện các cytokine gây viêm và giảm phù nề thực nghiệm tương đương một số thuốc chống viêm.
Thài lài trắng có tiềm năng sinh học trong phòng thí nghiệm nhưng hoàn toàn thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người. Bốn nhóm đối tượng gồm người suy thận, phụ nữ mang thai, người chuẩn bị phẫu thuật và bệnh nhân đang dùng thuốc tiểu đường tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược này làm thuốc để tránh biến chứng nguy hiểm.
Nhiều người nấu lá thông tươi uống để thanh lọc cơ thể nhờ tin vào hoạt tính chống oxy hóa. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng lại ở mức tế bào, trong khi việc tự dùng lá thông thô tiềm ẩn nguy cơ kích ứng tiêu hóa và ngộ độc tinh dầu.
Thài lài tím (*Tradescantia pallida*) và thài lài trắng (*Commelina communis*) là hai loài thực vật khác nhau về chi, cấu tạo hoa và thành phần hoạt chất. Nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy thài lài tím chứa nhiều polyphenol có tiềm năng ức chế enzyme đường huyết, nhưng hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng thay thế thuốc chữa bệnh.
Thái Nhất Dư Lương (Limonitum) là khoáng vật thường dùng cầm tiêu chảy, nhưng tuyệt đối không an toàn cho mọi trường hợp. Bốn nhóm người gồm bệnh nhân táo bón, người viêm loét nhiễm trùng cấp, trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai cần cẩn trọng, tránh tự ý sử dụng bừa bãi để phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.
Thái tử sâm thường được xem là dược liệu bồi bổ lành tính, nhưng không thể sử dụng tùy tiện cho mọi trường hợp. Bốn nhóm người gồm người có chứng thực nhiệt, đang sốt cao nhiễm trùng, tiêu chảy do tỳ hư thấp trệ và người thể trạng khỏe mạnh cần thận trọng, tránh tự ý dùng sâm để không làm bệnh tiến triển xấu.
Lá thành ngạnh giàu polyphenol với khả năng chống oxy hóa, bảo vệ mạch máu và dạ dày trên động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người dân không nên thần thánh hóa và uống loại nước này hằng ngày thay nước lọc.
Cá hồi và cá ngừ có hàm lượng methylmercury chênh lệch rất lớn do khác biệt về chuỗi thức ăn và tập tính sinh học. Các nghiên cứu quốc tế xác nhận cá hồi có mức tích tụ thủy ngân rất thấp, trong khi cá ngừ chứa lượng cao hơn nhiều, đòi hỏi người tiêu dùng phải kiểm soát khẩu phần ăn hợp lý.
Cây thóc lép động bước đầu cho thấy tiềm năng chống viêm trên mô hình thực nghiệm, nhưng việc sắc nước uống tiềm ẩn nhiều rủi ro hấp thu toàn thân do thiếu dữ liệu lâm sàng trên người. Dùng đắp ngoài trên vùng da lành lặn được đánh giá an toàn hơn hẳn so với đường tiêu hóa.
Thóc lép bướm là cây thuốc dân gian dùng để hạ sốt, giảm đau nhưng chưa hề có nghiên cứu an toàn trên người. Do thiếu dữ liệu kiểm chứng lâm sàng, phụ nữ mang thai, mẹ đang cho con bú và trẻ nhỏ không nên sử dụng nhằm tránh các nguy cơ khôn lường cho sức khỏe.
Thóc lép động là cây thuốc dân gian truyền miệng nhưng chưa có dữ liệu khoa học chứng minh an toàn. Phụ nữ mang thai, mẹ cho con bú, trẻ nhỏ và người suy giảm chức năng gan thận cần tuyệt đối thận trọng, không tự ý sử dụng để tránh nguy cơ ngộ độc và biến chứng sức khỏe nguy hiểm.
Phụ nữ mang thai không nên tự ý sử dụng cây thóc lép (*Desmodium gangeticum*). Hiện tại, dược liệu này hoàn toàn thiếu dữ liệu an toàn trên thai kỳ, đồng thời các hoạt tính sinh học của cây có thể tác động lên trương lực cơ trơn, tiềm ẩn nguy cơ kích thích co bóp tử cung gây nguy hiểm cho mẹ và thai nhi.
Thóc lép bướm chưa có bằng chứng khoa học chứng minh an toàn hoặc giá trị dinh dưỡng để làm rau ăn thông thường. Cây vốn chỉ được nghiên cứu làm dược liệu thay thế hỗ trợ trị tiêu chảy trong y học cổ truyền. Người dân không nên tự ý hái cây hoang dại này về làm thức ăn.
Cây thuốc thượng chứa các alkaloid tự nhiên chưa được kiểm chứng độ an toàn trên phụ nữ mang thai và người suy giảm chức năng gan thận. Tự ý sử dụng vị thuốc này trong thai kỳ tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc, cản trở phát triển phôi thai hoặc sảy thai, người bệnh cần tuyệt đối thận trọng.
Uống nước lá đỏ ngọn hằng ngày có thể hỗ trợ chống oxy hóa và bảo vệ niêm mạc dạ dày, nhưng hàm lượng tannin cao dễ gây cồn cào, khó chịu nếu uống vào lúc bụng đói. Người dùng cần uống đúng thời điểm sau bữa ăn và với liều lượng vừa phải để tránh kích ứng tiêu hóa.
Lá thì là tươi và hạt thì là khô chứa thành phần dược tính khác nhau rõ rệt. Trong khi thân lá dồi dào chất tạo mùi alpha-phellandrene cùng các chất chống oxy hóa, thì hạt khô lại tập trung nồng độ tinh dầu cao với hai hoạt chất chủ lực carvone và limonene mang hoạt tính kháng khuẩn mạnh mẽ.
Saponin steroid trong thiên môn đông thể hiện tiềm năng chống oxy hóa và giảm viêm rõ rệt. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chỉ dừng ở mức thử nghiệm tế bào và mô hình chuột, chưa có thử nghiệm lâm sàng trực tiếp trên người.
