Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
9.648 bài, trang 89 trên 483
Khoa học hiện đại giải mã tác dụng kiện tỳ vị của phục linh nhờ hàm lượng polysaccharide dồi dào, đóng vai trò như prebiotic giúp kích thích các lợi khuẩn *Lactobacillus*, *Bifidobacterium*, ức chế hại khuẩn và củng cố các protein liên kết chặt chẽ bảo vệ niêm mạc ruột.
Dầu hạt qua lâu chứa acid trichosanic độc đáo, cho thấy tiềm năng hạ cholesterol, triglyceride và giảm thoái hóa mỡ gan rõ rệt trên động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, hiệu quả này chưa được kiểm chứng lâm sàng trên người, người bệnh tuyệt đối không dùng thay thế thuốc hạ mỡ máu.
Nhiều thai phụ truyền tai nhau dùng nước sắc quả phật thủ để giảm nghén, nhưng y học hiện đại chưa có nghiên cứu chứng minh tính an toàn và hiệu quả của phương pháp này ở phụ nữ mang thai. Tự ý sắc vỏ phật thủ đậm đặc tiềm ẩn nguy cơ tác động xấu tới thai kỳ, do đó mẹ bầu tuyệt đối không nên tùy tiện sử dụng.
Trà phật thủ sấy khô thơm mát và giàu chất chống oxy hóa, nhưng không phải ai cũng dùng được. Người bị viêm loét dạ dày tăng tiết acid, người chuẩn bị phẫu thuật và người dị ứng tinh dầu họ cam chanh cần hạn chế thức uống này để tránh kích ứng niêm mạc, tương tác tuần hoàn hoặc dị ứng ngoài ý muốn.
Cao quy bản thường được truyền tai là vị thuốc quý giúp dưỡng âm, cân bằng nội tiết tố và giảm các rối loạn tiền mãn kinh. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay chỉ ghi nhận tác động của yếm rùa lên tế bào gốc và mô xương động vật, chưa có bằng chứng xác nhận khả năng điều hòa buồng trứng ở phụ nữ.
Cùi trắng phật thủ chứa nhiều chất xơ albedo và pectin hòa tan có thể hỗ trợ điều hòa lipid và nuôi dưỡng lợi khuẩn. Tuy nhiên, do đặc tính hút nước tạo độ nhớt cao và khả năng lên men sinh khí mạnh, ăn quá nhiều cùi phật thủ có thể dẫn đến trướng bụng, đầy hơi và cản trở hấp thu vi chất.
Nhiệt độ cao trong chế biến sâu quy kích hoạt quá trình oxy hóa chất béo, hình thành các gốc tự do và sản phẩm oxy hóa lipid độc hại. Khi nhiệt độ vượt quá 70 độ C, các chỉ số chống oxy hóa của dầu sâu quy sụt giảm, đồng thời sản phẩm oxy hóa còn liên kết làm giảm khả năng tiêu hóa protein.
Bột sâu quy được nhắc đến nhiều như nguồn đạm thay thế mới, nhưng liệu có bù đắp được thiếu sắt? Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng xác nhận sinh khả dụng khoáng chất của loại bột này vượt trội so với thịt động vật, do sự hấp thu còn phụ thuộc vào ma trận thực phẩm và các chất ức chế.
Cây phèn đen thường được dùng theo kinh nghiệm dân gian, nhưng phụ nữ mang thai và cho con bú cần tuyệt đối tránh dùng thảo mộc này. Hiện chưa có dữ liệu chứng minh an toàn trong thai kỳ, trong khi nghiên cứu thực nghiệm trên chiết xuất thực vật cùng chi cảnh báo nhiều biến đổi sinh học bất lợi cho mẹ và thai nhi.
Người mắc đái tháo đường có thể uống nước ép lựu nguyên chất ở lượng vừa phải. Nhờ chứa hàm lượng polyphenol dồi dào, nước ép lựu giúp làm chậm hấp thu tinh bột, hạ đỉnh đường huyết sau ăn và tăng cường khả năng chống oxy hóa mà không làm mất cân bằng chuyển hóa nếu dùng đúng cách.
Qua lâu trắng (mướp rắn) giàu dưỡng chất nhưng dễ gây đắng và kích ứng đường ruột nếu chế biến sai. Áp dụng quy trình 3 bước gồm gọt sạch vỏ ngoài, nạo bỏ ruột hạt và chần sơ qua nước sôi sẽ giúp loại trừ tạp chất, khử vị đắng và bảo vệ hệ tiêu hóa an toàn.
Hiện chưa có nghiên cứu chứng minh độ an toàn của bột sâu quy trên trẻ nhỏ và thai phụ. Nhóm đối tượng này chưa nên dùng do bột côn trùng tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn sinh bào tử, độc tố vi sinh, phản ứng dị ứng và cản trở hấp thu vi chất dinh dưỡng.
Sâu quy (*Alphitobius diaperinus*) và sâu bột (*Tenebrio molitor*) là hai nguồn côn trùng ăn được giàu đạm. Nghiên cứu cho thấy sâu quy có hàm lượng đạm ổn định hơn (khoảng 50%) và ít mỡ hơn (khoảng 30%) so với sâu bột, đồng thời dịch tiêu hóa từ cả hai loài đều ít gây kích ứng niêm mạc ruột trong các thử nghiệm tiền lâm sàng.
Canxi từ phô mai, sữa chua và sữa tươi có sinh khả dụng khác nhau tùy vào độ axit, hàm lượng chất béo và quá trình lên men. Dù phô mai có cấu trúc tiêu hóa đặc hơn, cả phô mai và sữa tươi đều mang lại hiệu quả bồi đắp khoáng chất cho răng và xương tương đương nhau khi dùng hợp lý.
Phấn hoa ong thường được ví như "siêu thực phẩm" bổ dưỡng, nhưng giá trị dinh dưỡng thực tế của nó đến đâu? Phân tích khoa học xác nhận phấn hoa chứa nhiều protein, axit amin thiết yếu, vitamin và chất chống oxy hóa tự nhiên. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người vẫn còn hạn chế và người dùng cần hiểu đúng để tránh kỳ vọng sai lệch.
Phục long can (đất lòng bếp) từng được dùng trong dân gian để cầm nôn, nhưng thai phụ tuyệt đối không nên tùy tiện sử dụng trị nghén. Nguy cơ tích tụ chì, asen và thiếu hụt dữ liệu độc học an toàn có thể gây hại nghiêm trọng cho thai nhi.
Mứt phật thủ thường được truyền miệng giúp hỗ trợ tiêu hóa ngày Tết. Tuy nhiên, quá trình sên đường nhiệt độ cao làm suy giảm tinh dầu quý, biến món ăn thành gánh nặng đường tinh luyện dễ gây trướng bụng, tăng cân cho người dùng.
Phòng quỳ ngâm rượu thường được truyền miệng trị đau nhức xương khớp nhưng chưa có bằng chứng lâm sàng về độ an toàn. Phụ nữ mang thai, người bị viêm loét dạ dày và người suy giảm chức năng gan tuyệt đối không nên dùng do nguy cơ tổn thương cơ quan và biến cố nghiêm trọng.
Phấn hoa ong giàu dưỡng chất nhưng mẹ bầu không nên tự ý sử dụng. Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng chứng minh độ an toàn trên phụ nữ mang thai, trong khi sản phẩm này tiềm ẩn rủi ro dị ứng nặng, nhiễm độc tố nấm mốc và tồn dư thuốc bảo vệ thực vật.
Phụ nữ mang thai không nên tự ý dùng phục linh do hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh độ an toàn hoặc độc tính sinh sản trên thai kỳ. Dữ liệu hiện có chỉ ghi nhận tác dụng trên bệnh nhân ung thư buồng trứng và mô hình tế bào, do đó mẹ bầu cần tham khảo ý kiến bác sĩ.
