Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
1.602 bài, trang 21 trên 81
Nhiều người truyền tai nhau uống bột nghệ xanh giúp chấm dứt những cơn đau bụng kinh dữ dội. Dù các chiết xuất từ nhóm nghệ xanh và hoạt chất curcumin có đặc tính kháng viêm, giảm đau trong phòng thí nghiệm, việc tự ý uống bột củ thô chữa đau bụng kinh vẫn thiếu bằng chứng lâm sàng trực tiếp xác nhận.
Nhiều lời đồn cho rằng hạt ngô đồng giúp tóc đen trở lại. Tuy nhiên, y học hiện đại khẳng định bạc tóc chủ yếu do di truyền, lão hóa và suy giảm tế bào gốc hắc tố. Chưa có bất kỳ bằng chứng khoa học nào cho thấy hạt ngô đồng giúp phục hồi tóc đen.
Nhiều người mách nhau dùng lá ngâu rừng trị ngứa ngáy và nấm da, song y học hiện đại chưa có nghiên cứu chứng minh tác dụng này trên người. Dữ liệu mới chỉ ghi nhận hoạt tính kháng khuẩn của dịch chiết thân cây trong ống nghiệm; việc tự ý đắp lá tươi tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm da tiếp xúc và bội nhiễm.
Quả ngái mọc hoang thường bị nhầm với sung nhưng chứa lượng nhựa mủ dồi dào có thể gây bỏng rát niêm mạc miệng và rối loạn tiêu hóa. Bằng chứng khoa học về độc tính của các loài cùng chi Ficus cho thấy nhựa mủ mang hoạt tính sinh học mạnh, tiềm ẩn rủi ro nếu ăn sống hoặc chưa qua sơ chế kỹ lưỡng.
Nghể bông là thảo dược dân gian hỗ trợ trị mụn nhọt, đau viêm, nhưng dùng đường uống dạng sắc tiềm ẩn nguy cơ kích ứng ruột và độc tính tế bào. Dạng dùng ngoài da được đánh giá an toàn hơn nhờ tác dụng cục bộ, hạn chế hấp thu toàn thân.
Nguyên hoa và cam toại thuộc hai họ thực vật khác biệt; trong đó nguyên hoa chứa các diterpene ester kiểu daphnane và flavonoid có hoạt tính tế bào mạnh mẽ. Hiện chưa có nghiên cứu khoa học so sánh trực tiếp độc lực kích ứng màng nhầy giữa hai vị thuốc này, do đó người dân tuyệt đối không tự ý sử dụng.
Nghể trắng được dân gian dùng để chống sưng viêm, và nghiên cứu trên chuột cống cho thấy cây có biên độ an toàn khả quan. Dù vậy, việc tự sắc uống quá liều hoặc nấu nước quá đặc có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày và ngộ độc, người dùng cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
Bột nghệ truyền thống và nước trà hãm chứa curcuminoid tự do kỵ nước nên độ hấp thu vào cơ thể rất thấp. Các dạng cao chiết ứng dụng công nghệ micelle, phức hợp cyclodextrin hoặc phối hợp tinh dầu nghệ tự nhiên giúp cải thiện sinh khả dụng lên từ hàng lần đến hàng chục lần.
Nhiều người dùng nam việt quất để ngừa viêm tiết niệu nhưng không thấy hiệu quả do chọn sai hàm lượng hoạt chất. Các bằng chứng tổng hợp lâm sàng cho thấy cơ thể cần nạp tối thiểu 36mg Proanthocyanidins (PACs) mỗi ngày từ dịch chiết chuẩn hóa mới đủ để tạo tác động bảo vệ bàng quang rõ rệt.
Chiết xuất flavonoid từ nghể răm được chứng minh giúp chống oxy hóa và bảo vệ niêm mạc dạ dày trên mô hình động vật. Tuy nhiên, dùng cây tươi có vị cay gắt để tự trị đau bụng là sai lầm, dễ gây kích ứng nặng niêm mạc ở người có vết loét.
Nga truật (nghệ đen) thường được đồn thổi có khả năng chữa khỏi u xơ tử cung. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chỉ dừng ở mức ức chế tế bào khối u trong ống nghiệm và trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả làm tiêu u xơ ở phụ nữ.
Nhiều người tin rằng thanh thiên quỳ (cây một lá) có thể diệt trừ tận gốc virus đường hô hấp. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính kháng virus HSV-1 của một hợp chất đơn lẻ trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm trên người hay chứng minh chống được virus gây bệnh hô hấp.
Mộc hoa trắng và hoàng liên đều là những vị thuốc quý cho bệnh đường ruột nhưng sở hữu cơ chế khác nhau. Mộc hoa trắng giúp giảm đau bụng, tiêu chảy và chống tán huyết tốt hơn, trong khi hoàng liên chứa berberine phá vỡ màng vi khuẩn và kiểm soát viêm hiệu quả. Tùy thuộc tình trạng viêm và căn nguyên để lựa chọn phù hợp.
Mật nhân và dâm dương hoắc tác động lên sinh lý theo cơ chế khác nhau. Dâm dương hoắc hỗ trợ giãn mạch qua ức chế enzym PDE5, trong khi quassinoid từ mật nhân tác động lên sinh tổng hợp hormone steroid và kích thích giải phóng dopamine thần kinh, phù hợp cải thiện nền tảng hơn là tác dụng cấp tốc.
Mộc hoa trắng không thể thay thế kháng sinh chuẩn như metronidazole khi điều trị lỵ amip cấp tính. Việc tự ý sắc vỏ cây chữa bệnh tại nhà dễ làm trễ thời gian điều trị vàng, tăng nguy cơ biến chứng áp xe gan và thủng ruột nguy hiểm tới tính mạng.
Nhiều người có thói quen sắc cây mỏ quạ khô uống hằng ngày nhằm thanh nhiệt, bảo vệ cơ thể, nhưng việc lạm dụng có thể gây kích ứng dạ dày. Hiện khoa học chưa có quy chuẩn liều hằng ngày trên người, người dùng chỉ nên dùng lượng khô vừa phải theo hướng dẫn dân gian và dừng lại khi có biểu hiện cồn cào, khó tiêu.
Quan niệm dân gian cho rằng mộc miết tử (hạt gấc) đốt tồn tính đắp vào hậu môn có thể chữa khỏi bệnh trĩ là hoàn toàn thiếu căn cứ lâm sàng. Các nghiên cứu hiện đại mới ghi nhận hạt gấc có tính kháng viêm, làm lành mô trên động vật thí nghiệm, việc tự đắp than hạt gấc còn dễ gây nhiễm trùng.
Cây mặt quỷ thuộc cùng chi Morinda (họ Cà phê - Rubiaceae) với cây nhàu và ba kích. Các loài cây này đều sở hữu nhóm hoạt chất anthraquinone đặc trưng, đem lại nhiều tiềm năng sinh học giá trị nhưng vẫn đòi hỏi sự cẩn trọng khi sử dụng để tránh nguy cơ tác dụng phụ.
Mạy chỉ chăm (*Viburnum odoratissimum*) và cây *Viburnum opulus* (Cramp Bark) thuộc cùng chi nhưng khác biệt hoàn toàn về hoạt chất và công dụng. Trong khi *V. opulus* giàu flavonoid giúp kháng viêm và giảm co thắt, mạy chỉ chăm chứa diterpene vibsane với hoạt tính độc tế bào, chưa có bằng chứng giúp giảm đau tử cung.
Uống mật ong khi trào ngược dạ dày là mẹo dân gian phổ biến, nhưng khoa học hiện chưa có bằng chứng xác nhận mật ong giúp giảm tiết axit. Ngược lại, lượng đường đậm đặc có nguy cơ kích thích dạ dày tiết thêm dịch vị, trong khi các tổn thương niêm mạc do trào ngược đòi hỏi điều trị y khoa bài bản.
