Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
7.372 bài, trang 115 trên 369
Nhiều người có thói quen hái vỏ và lá cây kẹn để sắc uống thanh nhiệt, nhưng những người có tiền sử dị ứng thực vật họ Óc chó (Juglandaceae), người suy giảm chức năng gan thận hoặc mắc bệnh lý tiêu hóa không nên tự ý sử dụng vì nghiên cứu độc tính và độ an toàn trên người hiện vẫn chưa đầy đủ.
Nhiều người có thói quen hãm quả la hán uống để giảm ho, rát họng khi thời tiết thay đổi. Hoạt chất sinh học mogroside V trong la hán đã được khoa học chứng minh có khả năng kháng viêm đường hô hấp, nhưng toàn bộ dữ liệu mới dừng lại ở thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật và tế bào.
Nhiều người mách nhau bôi mỡ kỳ đà để trị bỏng cấp tốc và ngừa sẹo, nhưng y học hiện đại khẳng định đây hoàn toàn là kinh nghiệm truyền miệng chưa có cơ sở khoa học. Việc bôi mỡ động vật chưa tiệt trùng lên da tổn thương tiềm ẩn nguy cơ giữ nhiệt, nhiễm trùng hoại tử và biến chứng nguy hiểm.
Hạt kê chứa nhiều sắt nhưng khả năng hấp thu thường bị cản trở bởi acid phytic. Việc ngâm hạt, kích hoạt nảy mầm và chế biến nhiệt giúp phân giải chất kháng dinh dưỡng này, tăng tỷ lệ giải phóng sắt và các khoáng chất thiết yếu cho cơ thể.
Sao vàng màng mề gà (kê nội kim) giúp dược liệu giòn, thơm và dễ tiêu hóa, trong khi tán sống bảo tồn cấu trúc tự nhiên nguyên bản. Nghiên cứu cho thấy nhiệt độ làm biến đổi hàm lượng acid amin, do đó cần điều chỉnh phương pháp chế biến phù hợp với từng nhu cầu sử dụng.
Nhiều người có thói quen dùng thảo dược ké hoa đào để hỗ trợ trị bệnh mà không báo cho bác sĩ. Tuy nhiên, việc tự ý kết hợp dược liệu này với thuốc điều trị tiểu đường hoặc hạ huyết áp có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết và tụt huyết áp đột ngột do tác dụng cộng gộp.
Nhiều người có thói quen uống rượu ngâm kỳ đà để bồi bổ xương khớp, nhưng việc kết hợp loại rượu này với thuốc hạ áp, tiểu đường hay an thần tiềm ẩn rủi ro lớn. Cồn và dịch chiết động vật có thể ức chế enzym gan và protein vận chuyển, làm tăng độc tính tân dược và gây nguy hiểm cho sức khỏe.
Kỳ nam và trầm hương thông thường đều hình thành từ cây thuộc chi Dó bầu (Aquilaria), nhưng kỳ nam sở hữu giá trị dược liệu vượt trội nhờ hàm lượng các hợp chất chromone và sesquiterpene cao gấp hàng trăm lần, tạo nên sự khác biệt sinh học rõ rệt dưới góc nhìn phân tích hóa thực vật hiện đại.
Nhiều người có thói quen dùng chung kê nội kim (màng mề gà) với men tiêu hóa hoặc thuốc kháng acid để tăng hiệu quả trị đầy bụng. Tuy nhiên, các dữ liệu khoa học về tương tác trực tiếp giữa kê nội kim và nhóm thuốc tiêu hóa hiện chưa có kiểm chứng lâm sàng đầy đủ, đòi hỏi người dùng cần thận trọng để tránh giảm hiệu lực điều trị.
Quan niệm ăn hạt kê thường xuyên gây thiếu hụt khoáng chất là sai. Dù hạt kê chứa tannin và phytate, các nghiên cứu cho thấy việc chế biến thông thường như ngâm, nấu chín hay lên men đã giảm đáng kể các chất này, đảm bảo cơ thể hấp thu đủ canxi, kẽm và sắt.
Ké hoa đào và ké đầu ngựa là hai loài thực vật hoàn toàn khác nhau về chi, họ và đặc tính dược liệu. Sự nhầm lẫn giữa hai cây thuốc này có thể dẫn đến nguy hiểm sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt là nguy cơ ngộ độc từ các độc tính tiềm ẩn có trong ké đầu ngựa.
Kê nội kim (màng mề gà) được khoa học chứng minh có khả năng ức chế sự kết tinh của tinh thể canxi oxalat và bảo vệ thận trên động vật. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người còn hạn chế, người bệnh không nên coi đây là thần dược thay thế phẫu thuật hay tán sỏi.
Uống rượu ngâm kê huyết đằng hằng ngày không giúp chữa khỏi bệnh xương khớp như lời đồn dân gian, mà còn tiềm ẩn nguy cơ tổn thương gan nghiêm trọng do cồn và gây rủi ro xuất huyết. Người dân cần hiểu đúng bản chất dược liệu và tuyệt đối không lạm dụng rượu thuốc để bồi bổ sức khỏe.
Ăn củ kiệu sống giải cảm là kinh nghiệm dân gian truyền miệng phổ biến nhưng chưa có bằng chứng khoa học chứng minh hiệu quả. Hoạt tính kháng khuẩn của chi Hành trong phòng thí nghiệm không đồng nghĩa với khả năng diệt virus hay chữa khỏi cảm lạnh ở người.
Nhiều người có thói quen uống nước sắc thảo dược như kinh giới đất cùng lúc với thuốc tây khi bị sốt, cảm cúm. Tuy nhiên, các flavonoid trong thực vật có thể ức chế hoặc kích hoạt các enzym gan cytochrome P450, làm thay đổi tốc độ chuyển hóa thuốc, tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc hoặc giảm hiệu quả điều trị.
Tác dụng hạ đường huyết của ké đầu ngựa hiện mới dừng ở nghiên cứu trên động vật và ống nghiệm, chưa có bằng chứng lâm sàng trên người. Độc tính tự nhiên của cây có thể gây hoại tử gan, suy thận, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thay thuốc điều trị.
Người đang dùng thuốc chống đông máu warfarin không nên sử dụng khởi tử (câu kỷ tử). Các báo cáo y khoa ghi nhận việc dùng trà, nước ép hoặc rượu ngâm khởi tử gây ức chế chuyển hóa thuốc, khiến chỉ số đông máu INR tăng vọt và làm tăng nguy cơ xuất huyết đe dọa tính mạng.
Nhai đắp lá kim vàng khi bị rắn cắn là quan niệm sai lầm nghiêm trọng khiến vết thương nhiễm trùng hoại tử nặng, che lấp triệu chứng nguy kịch và làm mất "thời gian vàng" cấp cứu huyết thanh kháng nọc tại bệnh viện.
Nấu chín hoàn toàn là phương pháp duy nhất giúp tiêu diệt triệt để ấu trùng sán lá ruột (*Fasciolopsis buski*) bám trên rau kèo nèo. Món gỏi sống hay ngâm giấm chua không thể làm chết nang trùng ký sinh và dễ gây chát do tanin. Xử lý nhiệt đúng cách sẽ vừa loại trừ mầm bệnh, vừa giữ được độ giòn ngon.
Ăn sống hay nấu chín kim thất tai là băn khoăn của nhiều người khi sử dụng thảo dược này. Bằng chứng khoa học cho thấy nấu chín an toàn hơn cho hệ tiêu hóa và tế bào gan nhờ tránh được nguy cơ nhiễm khuẩn và giảm thiểu rủi ro từ pyrrolizidine alkaloid nội sinh, trong khi các hoạt chất hỗ trợ vẫn được giữ lại trong dịch chiết nước.
