Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
7.372 bài, trang 147 trên 369
Dù cùng mang tên dân gian là "dây mỏ quạ", cây mỏ quạ *Maclura cochinchinensis* (họ Dâu tằm) và dây mỏ quạ *Dischidia rafflesiana* (họ La bố ma) là hai loài thực vật hoàn toàn khác nhau. Việc nhận diện sai có thể dẫn tới rủi ro ngộ độc nghiêm trọng do đặc tính hóa học và độc tính riêng biệt của từng họ.
Lời đồn dây mỏ quạ giúp "thanh nhiệt, thải độc gan" phần lớn dựa vào kinh nghiệm dân gian. Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh tác dụng này trên người; các bằng chứng khoa học về thảo dược bảo vệ gan mới dừng ở mức chiết xuất tế bào và thử nghiệm trên động vật.
Dây cóc bảy lá (*Aganope thyrsiflora*) không cùng chi và không có bằng chứng chứa độc tính tương tự dây thuốc cá (*Derris elliptica*). Dù dây thuốc cá chứa độc tố rotenone mạnh thường dùng làm thuốc diệt côn trùng, việc nhầm lẫn hình thái giữa hai loài cây leo này có thể tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nguy hiểm.
Dâu tằm tàu (*Morus australis*) và dâu tằm trắng (*Morus alba*) có sự khác biệt rõ rệt về thành phần flavonoid và stilbene. Trong khi dâu tằm tàu giàu oxyresveratrol và các flavonoid ức chế enzym tyrosinase, thì dâu tằm trắng phân bổ đa dạng các hoạt chất như mulberroside A, kuwanon và rutin tùy theo từng bộ phận rễ, thân hay lá.
Dây gân và dây đau xương là hai loại thảo dược thuộc hai họ thực vật hoàn toàn khác nhau, sở hữu hoạt chất và tiềm năng ứng dụng riêng biệt. Việc hiểu rõ ranh giới nghiên cứu giúp người bệnh tránh nhầm lẫn khi mua và sử dụng thảo dược hỗ trợ xương khớp an toàn, hiệu quả.
Nhiều tin đồn cho rằng dâu núi có thể tiêu diệt khối u, chữa khỏi ung thư. Dù các nghiên cứu trong ống nghiệm và trên chuột ghi nhận hoạt chất của cây có khả năng ức chế tế bào ác tính, hiện hoàn toàn chưa có bằng chứng lâm sàng trên người. Người bệnh tuyệt đối không dùng dâu núi để thay thế thuốc điều trị y khoa.
Dâu núi chứa các hoạt chất sinh học tự nhiên có thể tiềm ẩn rủi ro can thiệp vào quá trình đông máu và chức năng kết tập tiểu cầu. Người đang điều trị bằng thuốc chống đông hoặc thuốc ức chế tiểu cầu cần đặc biệt lưu ý nguy cơ tương tác thuốc gây xuất huyết khó kiểm soát.
Nhiều người truyền tai nhau dùng Dây cóc bảy lá đắp ngoài da để trị nấm và ngứa ngáy. Tuy nhiên, hiện chưa có nghiên cứu chứng minh hiệu quả của loài cây này, trong khi việc đắp lá tươi tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm da tiếp xúc, bỏng rát và bội nhiễm vi khuẩn.
Tự ý uống dây chìa vôi cùng thuốc tây giảm đau kháng viêm (NSAIDs) tiềm ẩn rủi ro loét và xuất huyết dạ dày. Dù chưa có thử nghiệm riêng trên dây chìa vôi, các bằng chứng khoa học cho thấy phối hợp thảo dược với thuốc giảm đau dễ làm tăng nguy cơ chảy máu và tổn thương tiêu hóa nghiêm trọng.
Rễ dây thuốc cá chứa rotenone, một chất độc ức chế trực tiếp chuỗi hô hấp tế bào tại ty thể [1, 2]. Khi nuốt phải, hoạt chất này khiến cơ thể rơi vào tình trạng toan chuyển hóa nặng, suy hô hấp, hôn mê và có thể dẫn tới tử vong nhanh chóng [2, 4].
Rượu ngâm thanh mai thường được truyền tai như bài thuốc trị đau bụng, tiêu chảy hiệu quả. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy công dụng chữa tiêu hóa ở người chưa được chứng minh, trong khi nồng độ cồn và nguy cơ thôi nhiễm thuốc bảo vệ thực vật lại gây áp lực rất lớn lên gan.
Nhiều người tin rằng dây gân ngâm rượu có thể chữa khỏi thoái hóa khớp, nhưng y học khẳng định rượu dược liệu chỉ hỗ trợ giảm đau cơ học tạm thời. Thoái hóa khớp là tổn thương cấu trúc sụn và suy giảm dịch bôi trơn mạn tính, không thể tự phục hồi hay đảo ngược bằng các bài thuốc bôi ngoài da.
Đắp lá chìa vôi tươi trị đau khớp tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm da tiếp xúc kích ứng, bỏng rát và nổi bọng nước do chứa tinh thể canxi oxalat sắc nhọn. Hiệu quả giảm đau khớp của phương pháp này chưa được khoa học kiểm chứng, trong khi tổn thương da liễu có thể diễn tiến nặng nề.
Nhiều người đi rừng thường nhầm lẫn giữa dâu núi (Duchesnea indica) và dâu tây dại (chi Fragaria) vì quả đỏ mọng tương đồng. Tuy nhiên, dâu núi nở hoa màu vàng và quả hướng thẳng lên trời, vị nhạt xốp, trong khi dâu tây dại có hoa trắng, quả rủ xuống, mọng nước và ăn được an toàn.
Uống trà lá dâu tằm khi đang dùng thuốc tiểu đường tiềm ẩn nguy cơ hiệp đồng hạ đường huyết quá mức. Hoạt chất DNJ trong lá dâu ức chế hấp thu tinh bột, cộng gộp với tác dụng của tân dược dễ gây choáng váng do tụt glucose máu đột ngột.
Dâu rượu không có lớp vỏ ngoài bảo vệ nên rất dễ rách vỡ màng tép quả khi cọ rửa mạnh. Áp dụng kỹ thuật ngâm nước muối loãng trong thời gian vừa phải là giải pháp khoa học giúp xua đuổi ấu trùng ruồi giấm tự nhiên mà vẫn giữ trọn lượng vitamin C và chất chống oxy hóa quý giá.
Uống nước lá dong giã nát là mẹo dân gian thường được truyền tai để giải rượu cấp tốc. Tuy nhiên, y học hiện đại khẳng định chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả này; cơ thể chuyển hóa cồn dựa hoàn toàn vào hệ enzyme gan, việc dùng nước lá sống tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Quả dành dành chứa hoạt chất genipin có khả năng hạ đường huyết rõ rệt, nhưng khi phối hợp cùng thuốc điều trị tiểu đường có thể tạo tác động hiệp đồng nguy hiểm. Tương tác này dễ gây tụt đường huyết quá mức, dẫn đến chóng mặt, ngất xỉu, thậm chí hôn mê nếu không kiểm soát cẩn trọng.
Nhiều người tin rằng dâu dây giúp giải rượu tức thì và giải độc cồn nhanh chóng. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy hoạt chất dihydromyricetin trong thảo dược này không làm tăng tốc độ chuyển hóa cồn, mà chỉ hỗ trợ giảm stress oxy hóa và phản ứng viêm trên tế bào gan.
Quan niệm uống duyên đơn để an thần, trị giun là sai lầm nguy hiểm tính mạng. Duyên đơn chứa lượng chì độc hại cao, không có giá trị sinh học, gây thiếu máu, tổn thương gan và suy tạng nghiêm trọng. Người dân tuyệt đối không tự ý uống khoáng dược hay thảo dược trôi nổi.
