Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
7.372 bài, trang 163 trên 369
Cây đầu heo thường được dân gian truyền tai trị dứt hen suyễn, nhưng khoa học hiện đại chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận điều này. Bỏ thuốc điều trị để dùng nước sắc thảo mộc tiềm ẩn rủi ro suy hô hấp cấp đe dọa tính mạng.
Cúc lục lăng thường được dùng khi viêm họng, cảm sốt, nhưng việc uống chung với thuốc kháng sinh, thuốc hạ sốt tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các hoạt chất thảo dược có thể làm ức chế hoặc cảm ứng hệ men gan Cytochrome P450, làm biến đổi nồng độ thuốc tây trong máu, gây giảm hiệu quả điều trị hoặc tăng độc tính cho gan.
Trà mate de coca chứa khoảng 4-5 mg cocaine tự nhiên mỗi tách, không gây biến đổi hành vi hay nghiện như cocaine tinh chế liều cao. Tuy nhiên, thức uống này vẫn giải phóng các alkaloid khiến nước tiểu và dịch miệng dương tính với xét nghiệm ma túy kéo dài đến 70 giờ, tiềm ẩn rủi ro pháp lý nghiêm trọng.
Cóc kèn leo (*Derris scandens*) không phải là thuốc độc trừ sâu như loài cóc kèn đánh cá (*Derris elliptica*). Dù rotenone trong chi *Derris* có khả năng ức chế ty thể và liên quan đến bệnh Parkinson, các nghiên cứu lâm sàng chứng minh chiết xuất cóc kèn leo chuẩn hóa là phương thuốc giảm đau cơ xương khớp an toàn, hiệu quả tương đương thuốc kháng viêm thông thường.
Cây cóc rừng chứa nhiều hoạt chất sinh học có thể gây tương tác bất lợi với thuốc điều trị tim mạch. Người đang uống thuốc hạ áp tuyệt đối không tự ý dùng chung chiết xuất cóc rừng do nguy cơ tương tác thuốc làm tụt huyết áp hoặc hạ đường huyết quá mức.
Rễ cói được dân gian đồn thổi giúp chữa viêm đường tiết niệu, nhưng y học thực nghiệm chứng minh thảo dược này không có hoạt tính lợi tiểu và không thể tiêu diệt vi khuẩn *E. coli*. Người bệnh tự ý dùng rễ cói thay kháng sinh rất dễ đối mặt với biến chứng viêm thận mạn tính.
Việc dùng chung thảo dược như cóc kèn leo với thuốc chống đông hoặc NSAID tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết nguy hiểm. Các hợp chất thực vật có thể ức chế enzyme gan CYP450, làm giảm chuyển hóa, tăng nồng độ thuốc trong máu và dẫn tới những biến cố bất lợi khó lường.
Người đang dùng thuốc chống đông máu warfarin cần đặc biệt thận trọng với côn bố. Hoạt chất polysaccharide sulfate tự nhiên trong loại thảo dược này sở hữu đặc tính kháng đông, khi dùng chung dễ làm tăng hiệu lực thuốc, đẩy chỉ số INR lên cao và gây nguy cơ xuất huyết nguy hiểm.
Chiết xuất lá cô ca trong công nghiệp đồ uống phải trải qua quy trình khử hoàn toàn alkaloid cocaine gây nghiện theo quy chuẩn an toàn quốc tế. Quá trình xử lý này giúp loại bỏ triệt để tác động kích thích thần kinh và nguy cơ sức khỏe, chỉ giữ lại hương vị tự nhiên trong sản phẩm giải khát thương mại.
Kinh nghiệm dân gian dùng cây cóc kèn trị tê thấp, đau khớp đã được khoa học thực nghiệm ghi nhận nhờ các hoạt chất kháng viêm tự nhiên. Tuy nhiên, việc thiếu các thử nghiệm lâm sàng trên người khiến thảo dược này chưa thể xem là phương thuốc chữa bệnh an toàn thay thế y học hiện đại.
Nhiều người tin rằng nhựa đào chứa hàm lượng collagen dồi dào giúp căng mọng làn da, nhưng khoa học khẳng định thực vật hoàn toàn không có collagen. Độ sánh dẻo đặc trưng của nhựa đào đến từ polysaccharide hòa tan, đóng vai trò chất xơ tự nhiên hỗ trợ chống oxy hóa chứ không bù đắp collagen trực tiếp cho cơ thể.
Các nghiên cứu bước đầu cho thấy chiết xuất chuẩn hóa từ lá cây óc chó có tác dụng hỗ trợ hạ đường huyết và cải thiện nồng độ insulin. Tuy nhiên, lá óc chó không thể chữa khỏi bệnh tiểu đường, và việc tự ý sắc lá thô uống thay thuốc tiềm ẩn nguy cơ rối loạn tiêu hóa và biến chứng nguy hiểm.
Dùng rễ cói chung với thuốc huyết áp lợi tiểu có thể gây cộng dồn tác dụng bài tiết nước, dẫn đến nguy cơ hạ kali máu quá mức và rối loạn điện giải nguy hiểm. Người bệnh tim mạch tuyệt đối không nên tự ý phối hợp nếu chưa có chỉ định từ bác sĩ.
Cây Cò sen (Miliusa velutina) gần đây được lan truyền như phương thuốc tự nhiên tiêu diệt khối u, chữa khỏi bệnh hiểm nghèo. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chỉ dừng ở mức thử nghiệm dịch chiết trên các dòng tế bào biệt lập trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả hay độ an toàn trên cơ thể người.
Nhai hạt cô la được đồn thổi giúp tăng chuyển hóa và giảm cân, nhưng bằng chứng khoa học hiện nay chủ yếu dừng lại trên động vật và thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người. Lạm dụng loại hạt này còn tiềm ẩn nguy cơ viêm loét dạ dày, suy giảm chất lượng tinh trùng và tương tác bất lợi với thuốc điều trị.
Quan niệm dân gian coi đậu xanh là vị thuốc "thanh lọc giải độc" cấp tốc cho cơ thể. Thực tế khoa học cho thấy đậu xanh không trực tiếp thải trừ độc tố, mà bảo vệ gan nhờ các chất chống oxy hóa mạnh như vitexin và peptide tự nhiên giúp giảm viêm, hạn chế tổn thương oxy hóa mô gan.
Cây cói (*Cyperus malaccensis*) chuyên dùng dệt chiếu, hoàn toàn không phải là vị thuốc hương phụ. Dược liệu hương phụ thực thụ chỉ lấy từ củ của cây cỏ gấu (*Cyperus rotundus*), loài thảo dược chứa nhiều tinh dầu có tác dụng giảm đau và chống viêm đã được khoa học chứng minh.
Tự ý dùng Cò sen chứa hoạt chất celastrol chung với thuốc tây trị viêm khớp gây nguy cơ ức chế mạnh các enzym gan CYP3A4, CYP2C19, làm giảm đào thải thuốc tân dược. Sự phối hợp không kiểm soát này làm gia tăng độc tính toàn thân và cộng gộp tổn thương viêm loét đường tiêu hóa.
Lá ổi giúp cầm tiêu chảy nhờ hoạt chất tannin và flavonoid làm se niêm mạc ruột, giảm tiết dịch và hạ nhu động co bóp. Dù vậy, việc tự ý dùng lá ổi khi bị tiêu chảy nhiễm khuẩn có thể gây giữ độc tố, chướng bụng hoặc che lấp triệu chứng nguy hiểm.
Nhiều người dùng cây Cò sen đắp hoặc sắc uống để trị đau xương khớp theo kinh nghiệm truyền miệng. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học cho thấy các hoạt chất của loài cây này chủ yếu thể hiện hoạt tính độc tế bào và ức chế ung thư in vitro, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa bệnh khớp hay tái tạo sụn.
