Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 105 trên 192
Hạt củ cải (lai phục tử) được y học cổ truyền dùng lâu đời để trị khó tiêu, chướng bụng. Nghiên cứu dược lý hiện đại ghi nhận chiết xuất này giúp kích thích co bóp cơ trơn ruột và tháo rỗng dạ dày, nhưng bằng chứng hiện mới dừng ở mức sơ bộ trên động vật thí nghiệm.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất cây cơm cháy có khả năng ức chế sự xâm nhập và nhân lên của một số virus hô hấp như Cúm A H1N1 hay Rhinovirus. Tuy nhiên, hoạt chất này không có tác dụng trên mọi loại virus và chỉ mang tính hỗ trợ triệu chứng, tuyệt đối không thể thay thế thuốc kháng virus được bác sĩ chỉ định.
Lá cơi được dân gian truyền tai dùng chữa ngứa và viêm da, nhưng hoạt tính kháng khuẩn của loại lá này mới dừng ở mức thử nghiệm trong ống nghiệm sơ bộ. Khoa học hiện đại chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả diệt khuẩn hay tính an toàn trên người.
Nhiều người tin rằng xôi để nguội giúp tăng tinh bột kháng và kiểm soát đường huyết như cơm tẻ. Tuy nhiên, do gạo nếp chứa rất ít amylose, quá trình thoái hóa tinh bột diễn ra yếu, lượng tinh bột kháng tạo ra không đáng kể và không làm giảm tác động lên đường huyết.
Dù dân gian lưu truyền nhiều bài thuốc từ thảo dược, bằng chứng khoa học hiện tại chưa xác nhận cúc mắt bò (*Leucanthemum vulgare*) có đặc tính kháng viêm. Các thử nghiệm ức chế viêm công bố chủ yếu thực hiện trên những loài cây mang tên "vulgare" khác như tiểu hồi, kinh giới trong điều kiện phòng thí nghiệm.
Cườm rụng (ý dĩ) được chứng minh giúp cải thiện insulin và điều hòa hệ vi sinh đường ruột trên mô hình động vật thí nghiệm, nhưng hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng xác nhận hiệu quả hạ đường huyết trực tiếp trên người bệnh đái tháo đường.
Các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên cho thấy chiết xuất siro cơm cháy tròn (*Sambucus nigra*) có thể hỗ trợ giảm nhẹ mức độ ho, sốt, đau cơ và rút ngắn thời gian mắc cúm khoảng 2 ngày. Dù vậy, dữ liệu tổng hợp quy mô lớn vẫn đánh giá độ chắc chắn của bằng chứng ở mức hạn chế, người bệnh không nên tự ý bỏ qua chỉ định y khoa.
Cây cơm rượu cho thấy hoạt tính kích thích tiết GLP-1, ức chế enzym DPP-4 trong ống nghiệm và hạ đường huyết trên chuột khi phối hợp thảo dược khác. Tuy nhiên, giới y khoa chưa từng có thử nghiệm lâm sàng trên người, bệnh nhân tuyệt đối không dùng thay thế thuốc trị đái tháo đường.
Cây cơm rượu chứa kho tàng hóa thực vật phong phú, nổi bật là các alkaloid nhóm carbazole và acridone từ rễ và lá. Các thử nghiệm in vitro cho thấy nhóm hoạt chất này có tiềm năng kháng khuẩn, kháng viêm và ức chế tế bào ác tính, song người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc trị bệnh.
Cúc dính chứa hàm lượng cao hoạt chất kaurenoic acid có khả năng chống oxy hóa trên tế bào, nhưng chưa từng được thử nghiệm lâm sàng trên người để bảo vệ gan. Người dân không nên tự ý dùng cây tươi sắc uống thay thuốc điều trị bệnh gan.
Nghiên cứu trên động vật cho thấy cúc chỉ thiên (*Elephantopus scaber*) không gây độc tính cấp đường uống và giúp bảo vệ mô gan. Tuy nhiên, giới khoa học hiện chưa có dữ liệu độc tính bán trường diễn và liều lượng an toàn chuẩn xác cho người, đòi hỏi người dùng cẩn trọng.
Hiện không có bằng chứng khoa học hay thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh cây *Torenia violacea* có hoạt tính kháng viêm trên người. Các dữ liệu kháng viêm phòng thí nghiệm hiện chỉ ghi nhận trên các loài khác như *Cistanche violacea*, *Viola tricolor*, người dân không nên tự ý dùng thảo mộc chưa được kiểm chứng.
Cây cỏ sen (*Miliusa velutina*) chứa các dẫn xuất acid homogentisic và khung miliusane quý hiếm, từng thể hiện hoạt tính kháng khuẩn, gây độc tế bào ung thư và ức chế các chất trung gian gây viêm trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng này hiện mới dừng ở mức tế bào nuôi cấy (in vitro), chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định tác dụng chữa bệnh.
Cúc áo hoa vàng chứa hoạt chất spilanthol có tác dụng gây tê cục bộ, giúp xoa dịu cơn đau răng tức thời nhưng không thể thay thế việc điều trị nha khoa vì không giải quyết được lỗ sâu và ổ vi khuẩn gây bệnh.
Pyrethrin tự nhiên từ hoa cúc phân hủy nhanh ngoài môi trường nhưng dễ gây kích ứng cho người dị ứng phấn hoa, trong khi pyrethroid nhân tạo có hiệu lực diệt côn trùng mạnh, bền vững hơn nhưng lưu hóa chất lâu hơn. Cả hai đều an toàn nếu dùng đúng nồng độ và thông thoáng không gian.
Nghiên cứu tiền lâm sàng trên động vật ghi nhận chiết xuất từ các loài thuộc chi cúc lục lăng chứa hợp chất phenolic, saponin và tannin, mang lại tiềm năng hạ sốt gián tiếp qua cơ chế ức chế tổng hợp prostaglandin E2 và giảm đau rõ rệt. Tuy nhiên, bằng chứng trực tiếp trên người vẫn chưa có.
Cúc sao chứa dồi dào polyphenol và saponin, giúp giảm ho và kháng viêm hiệu quả trên mô hình động vật thí nghiệm. Dù vậy, bằng chứng trên người còn thiếu và tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng chức năng gan, đòi hỏi người dùng phải hết sức cẩn trọng và tham vấn bác sĩ.
Chiết xuất nước từ cây cúc mốc ghi nhận khả năng hạ men gan, giảm oxy hóa và kháng viêm trên mô hình chuột nhiễm độc. Tuy nhiên, giới khoa học chưa ghi nhận thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người dân không nên tự ý dùng nước cúc mốc để thay thế thuốc chữa bệnh gan.
Nghiên cứu khoa học xác nhận cúc mốc chứa tinh dầu và nhiều hợp chất flavonoid quý, có khả năng ức chế NO, ROS và các cytokine tiền viêm trên tế bào thử nghiệm. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế trên người vẫn cần thêm dữ liệu lâm sàng trước khi ứng dụng rộng rãi.
Trà cúc mâm xôi chứa nhiều flavonoid và axit phenolic hỗ trợ tim mạch, điều hòa phản ứng viêm và hệ renin-angiotensin. Tuy nhiên, bằng chứng hạ huyết áp hiện chủ yếu ở mức thử nghiệm phòng thí nghiệm và động vật, người bệnh không dùng trà thay thế thuốc kê đơn.
