Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 106 trên 192
Chiết xuất từ vi nấm nội sinh ký sinh trên cây côi cho thấy khả năng ức chế vi khuẩn tụ cầu vàng và chủng kháng thuốc MRSA trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, bản thân dịch chiết lá côi thông thường chưa chứng minh được tác dụng diệt khuẩn trên người.
Chiết xuất cúc kim tiền (Calendula officinalis) được khoa học ghi nhận có khả năng kháng viêm, kích thích nguyên bào sợi và tăng sinh mô hạt, giúp vết trầy xước hoặc vết khâu nhỏ mau lành và hỗ trợ hạn chế sẹo xấu. Tuy nhiên, hiệu quả này chủ yếu áp dụng cho tổn thương nhẹ và cần dùng chế phẩm chuẩn hóa.
Cúc liên chi dại chứa độc tố parthenin có khả năng gây độc tế bào, làm biến đổi tiêu cực các chỉ số sinh hóa và tổn thương trực tiếp gan thận qua thực nghiệm. Người dân tuyệt đối không tự ý thu hái cây sắc uống theo kinh nghiệm truyền miệng để tránh nguy cơ ngộ độc nội tạng nguy hiểm.
Cả cúc La Mã và hoa oải hương đều có hiệu quả giảm căng thẳng và lo âu tương đương nhau trong các thử nghiệm lâm sàng. Tùy thuộc vào cơ chế tác động lên thụ thể thần kinh và nhịp tim, bạn có thể dùng riêng lẻ hoặc kết hợp cả hai thảo mộc để tối ưu hóa sự thư giãn.
Cúc hoa xoắn (Inula cappa) thu hút sự chú ý nhờ khả năng giảm đau, kháng viêm trong y học cổ truyền. Các nghiên cứu hiện đại ghi nhận chiết xuất rễ và các hoạt chất sesquiterpene lactone có tác dụng ức chế phản ứng viêm trên mô hình tế bào và chuột, song hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Nhiều nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ghi nhận chiết xuất cúc bạch nhật chứa dồi dào chất chống oxy hóa, có khả năng ức chế chất trung gian gây viêm nitric oxide và con đường tín hiệu NLRP3. Dù vậy, các bằng chứng này mới dừng lại ở cấp độ tế bào và chuột, chưa thể khẳng định hiệu quả điều trị viêm trên người.
Cúc lục lăng chứa nhiều hoạt chất sinh học có tiềm năng kháng viêm và ức chế virus cúm A trong phòng thí nghiệm. Dù vậy, các bằng chứng hiện nay mới dừng ở mức tế bào và động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả điều trị dứt điểm viêm amidan ở người.
Cao chiết vỏ cây đầu heo (*Garuga pinnata*) từng ghi nhận tác dụng hạ đường huyết, tăng insulin và cải thiện mỡ máu trên chuột đái tháo đường. Tuy nhiên, bằng chứng này hoàn toàn chưa được thử nghiệm trên cơ thể người, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thay thuốc kê đơn.
Cúc chỉ thiên chứa các hoạt chất sesquiterpene lactone có khả năng ức chế mạnh mẽ các phản ứng viêm và giảm tổn thương tế bào trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện tại mới chỉ dừng lại ở mức độ in vitro và mô hình tế bào, chưa đủ thử nghiệm lâm sàng trên người để coi đây là thuốc kháng viêm thay thế.
Cây vòi voi từ lâu được dân gian dùng đắp trị mụn nhọt, viêm da cơ địa. Nghiên cứu thực nghiệm xác nhận chiết xuất vòi voi có khả năng kháng viêm và hỗ trợ lành thương trên chuột, nhưng bằng chứng lâm sàng trên người chưa có và tiềm ẩn rủi ro độc tính.
Inulin trong củ cúc vu đóng vai trò là prebiotic tự nhiên, cung cấp cơ chất lên men dồi dào cho các vi khuẩn có lợi trong đường ruột như *Lactobacillus* và *Bacteroides*. Quá trình này giúp gia tăng sản sinh axit béo chuỗi ngắn, giảm pH ruột và hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường tiêu hóa hiệu quả.
Axit pterodontic trong cúc lục lăng là sesquiterpenoid có khả năng kháng viêm hiệu quả nhờ khóa đường truyền tín hiệu NF-kappaB, RIG-I và ERK, từ đó ngăn chặn sự biểu hiện của hàng loạt cytokine tiền viêm như IL-6, MIP-1beta, MCP-1 và IP-10.
Nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất phenolic từ cúc lục lăng giúp hạ men gan AST, ALT và dọn sạch gốc tự do trên mô hình động vật nhiễm độc chất. Dù cho thấy tiềm năng phục hồi tổn thương gan, người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ và không tự ý thay thế thuốc điều trị.
Chiết xuất cúc kim tiền bôi ngoài da đã được chứng minh giúp đẩy nhanh liền sẹo sau phẫu thuật da và tăng tốc độ lành vết loét tĩnh mạch chân. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng tổng thể cho thấy thảo dược này không mang lại hiệu quả cho vết loét tiểu đường hoặc vết thương do bỏng nặng.
Cây cóc mẵn cho thấy tiềm năng kháng viêm, giảm triệu chứng viêm mũi dị ứng rõ rệt trong các nghiên cứu trên chuột và nuôi cấy tế bào. Tuy nhiên, y học hiện nay vẫn chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh không nên tự ý dùng nước ép cây tươi nhỏ mũi để tránh biến chứng.
Nhai lá coca hay uống trà coca là thói quen bản địa phổ biến ở vùng Andes, nhưng các nghiên cứu khoa học cho thấy phương pháp này không giúp giảm nguy cơ say núi cấp tính. Du khách không nên chủ quan dựa vào dược liệu dân gian thay thế các biện pháp thích nghi y khoa.
Cù đèn lá bạc được nhiều người truyền tai giúp trị đau khớp, song khoa học hiện chỉ mới ghi nhận hoạt tính kháng viêm trên tế bào và động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng hay liều dùng an toàn trên người.
Cù đèn lá dày chứa các dẫn xuất clerodane diterpenoid có khả năng ức chế cytokine gây viêm IL-6, TNF-alpha và oxit nitric. Tuy nhiên, toàn bộ bằng chứng hiện nay chỉ dừng lại ở thử nghiệm tế bào invitro trong phòng thí nghiệm, chưa có dữ liệu lâm sàng xác nhận hiệu quả giảm đau, kháng viêm trên cơ thể người.
Chiết xuất cóc kèn leo chứng minh khả năng giảm đau nhức xương khớp an toàn trong các đợt dùng ngắn ngày (đến 4 tuần). Dù vậy, người bệnh cần thận trọng với nguy cơ quá tải gan thận nếu tự ý dùng kéo dài liều cao mà không có giám sát y khoa.
Chiết xuất cóc kèn leo (*Derris scandens*) liều 800 mg/ngày được nghiên cứu lâm sàng chứng minh có hiệu quả giảm đau và cải thiện vận động khớp gối tương đương thuốc naproxen 500 mg/ngày sau 4 tuần, đồng thời ít gây kích ứng dạ dày và khó tiêu hơn.
