Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 107 trên 192
Mỡ cúc kim tiền có thể giúp giảm đau rát và hạn chế nguy cơ viêm da xạ trị độ 2 trở lên ở bệnh nhân ung thư vú tốt hơn trolamine. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng cho thấy hiệu quả này không vượt trội hơn các loại kem làm mềm dưỡng ẩm tiêu chuẩn.
Cóc mẵn và cỏ ngũ sắc đều được dân gian dùng chữa viêm xoang nhưng có bản chất rất khác nhau. Nghiên cứu cho thấy cóc mẵn giúp giảm viêm, hạ kháng thể IgE và cytokine gây dị ứng, trong khi cỏ ngũ sắc chứa pyrrolizidine alkaloid có nguy cơ gây độc cho gan, thận nếu dùng dài ngày.
Chiết xuất từ cây cù đề cho thấy tiềm năng thúc đẩy tổng hợp collagen loại I trên tế bào bì và ức chế một số chủng vi khuẩn trong phòng thí nghiệm. Dù vậy, bằng chứng lâm sàng trên vết thương người còn thiếu, người dân không nên tự ý giã lá tươi đắp lên da hở.
Cóc rừng chứa nhiều hoạt chất sinh học có tiềm năng ức chế enzym tiêu hóa tinh bột và hạ đường huyết, nhưng các bằng chứng hiện tại chỉ mới dừng lại ở thử nghiệm trên chuột và mô hình vi tính. Người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý dùng thay thế thuốc tây.
Nước lá cò ke thường được truyền miệng là bài thuốc giải nhiệt, mát gan và hỗ trợ tiêu hóa. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học về đặc tính kháng viêm, chống oxy hóa của loài cây này hiện chỉ mới dừng lại ở mô hình thí nghiệm trên động vật và tế bào, chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả trên người.
Cây côi cho thấy tiềm năng chống oxy hóa và kích hoạt quá trình tự chết của tế bào ung thư gan trong thử nghiệm ống nghiệm. Tuy nhiên, các dữ liệu này mới dừng ở mức mô hình nuôi cấy phòng thí nghiệm, chưa chứng minh hiệu quả bảo vệ gan hay điều trị bệnh trên cơ thể người.
Chiết xuất fucoidan từ côn bố cho thấy tiềm năng chống di căn và điều hòa miễn dịch trên tế bào thực nghiệm, nhưng bằng chứng lâm sàng trên người còn rất hạn chế. Người bệnh không nên dùng sản phẩm này thay thế các phác đồ điều trị ung thư chuẩn y khoa.
Các thử nghiệm lâm sàng xác nhận ăn quả óc chó mỗi ngày giúp giảm nhẹ đến trung bình chỉ số cholesterol toàn phần và LDL-cholesterol xấu. Tuy nhiên, loại hạt này chỉ đóng vai trò hỗ trợ chế độ ăn lành mạnh, không thể thay thế thuốc điều trị mỡ máu chuyên khoa.
Nước sắc rễ cây chi cói thường được dân gian dùng để thông tiểu, nhưng các thử nghiệm dược lý thực nghiệm trên động vật cho thấy vị thuốc này không hề có tác dụng lợi tiểu. Người bệnh tuyệt đối không dùng rễ cói thay thế thuốc lợi tiểu chuyên khoa.
Rotenone, hoạt chất tự nhiên có trong cây cóc kèn và từng dùng làm thuốc trừ sâu hữu cơ, là chất độc thần kinh mạnh. Hợp chất ức chế phức hợp I ty thể, kích hoạt stress oxy hóa gây thoái hóa chọn lọc tế bào dopaminergic, dẫn đến bệnh cảnh Parkinson thực nghiệm.
Các hoạt chất bufalin và cinobufagin từ nọc cóc cho thấy khả năng tiêu diệt tế bào ung thư và ức chế di căn trong ống nghiệm và trên động vật. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn rất hạn chế, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng nọc hoặc thịt cóc vì nguy cơ ngộ độc tim chết người.
Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy tinh dầu và chiết xuất rễ cói chứa nhiều hợp chất sesquiterpene, có khả năng ức chế một số vi khuẩn như *E. coli*, *S. aureus* và nấm *Candida albicans*. Tuy nhiên, hiệu quả này mới dừng ở mức in vitro, người dân tuyệt đối không dùng tinh dầu thay thế kháng sinh.
Citral trong cây sả chanh nổi tiếng với khả năng kháng khuẩn, chống oxy hóa và thư giãn cơ ruột. Tuy nhiên, hoạt chất này được hấp thu nhanh và nhanh chóng bị gan chuyển hóa rồi đào thải ra ngoài, khiến tác dụng thực tế khi đi vào cơ thể khác xa với thử nghiệm trong ống nghiệm.
Cây vòi voi chứa ancaloit pyrrolizidine, nhóm độc chất tự nhiên có khả năng phá hủy tế bào nội mô mạch máu gan, gây phì đại nhân tế bào và dẫn đến tắc tĩnh mạch gan hoặc xơ gan không hồi phục. Việc tự ý sắc uống thảo dược này tiềm ẩn rủi ro suy gan cấp và mạn tính nghiêm trọng.
Nhiều nghiên cứu ống nghiệm ghi nhận chiết xuất từ cây cóc kèn chứa hoạt chất lupinifolin cùng các phân đoạn dung môi có khả năng ức chế vi khuẩn. Tuy nhiên, bằng chứng hiện mới dừng lại trên đĩa thạch thí nghiệm, trong khi cây chứa độc chất rotenone có thể gây ngộ độc nếu tự ý dùng thay kháng sinh.
Cây cóc kèn chứa các hoạt chất có khả năng diệt ấu trùng và ký sinh trùng trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các bộ phận của cây cũng chứa độc tính tế bào cao, dễ gây viêm da tiếp xúc và ngộ độc khi bôi đắp lên vùng da tổn thương, do đó người bệnh không nên tự ý dùng để trị ghẻ hay ngứa da.
Cò sen và mãng cầu xiêm cùng thuộc họ Na nhưng sở hữu đặc tính hóa thực vật rất khác biệt. Trong khi các loài chi Na nổi tiếng với acetogenin và nguy cơ độc thần kinh, cây chi Cò sen lại tạo dấu ấn nhờ nhóm chất miliusane độc đáo cùng nhiều alkaloid kháng tế bào ác tính mạnh.
Cây thằn lằn (*Quassia amara*) nổi tiếng trong dân gian nhờ vị đắng đậm từ hoạt chất quassin, được cho là giúp kích thích dạ dày. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người hiện còn rất hạn chế, trong khi các thử nghiệm động vật cảnh báo nguy cơ suy giảm tinh trùng và hormone sinh dục nam.
Nhờ chứa hàm lượng tinh bột kháng cao và các hoạt chất ức chế enzym phân giải tinh bột, đậu xanh giúp làm chậm hấp thu đường, duy trì chỉ số đường huyết sau ăn ổn định. Đây là thực phẩm hỗ trợ hiệu quả cho người tiền tiểu đường khi được chế biến nguyên hạt và không thêm đường tinh luyện.
Nhiều người tin rằng ăn quả óc chó giúp tăng cường trí nhớ, nhưng các thử nghiệm lâm sàng đối chứng cho thấy hạt óc chó không cải thiện chức năng nhận thức tổng thể ở người cao tuổi khỏe mạnh. Loại hạt này giàu omega-3 và polyphenol, nên được dùng chừng mực như một phần của lối sống lành mạnh.
