Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.820 bài, trang 14 trên 191
Cùng thuộc chi thực vật cổ họ Mộc lan, áo cộc Trung Quốc và tulip Bắc Mỹ tưởng chừng tương đồng nhưng lại sở hữu thành phần hóa thực vật khác biệt. Nghiên cứu chỉ ra cây tulip Bắc Mỹ chứa hoạt chất sesquiterpene lactone kháng khuẩn đặc hữu mà loài châu Á hoàn toàn không có.
Khi phơi khô cây thuốc, hoạt chất ranunculin bị thủy phân thành protoanemonin rất độc, sau đó tự nhị hợp thành anemonin ổn định và ít gây kích ứng hơn. Hiểu rõ biến đổi hóa học này giúp phòng tránh nguy cơ bỏng da nghiêm trọng do dùng thảo dược tươi sai cách.
Âm hành thảo chứa các hoạt chất như flavonoid và dẫn xuất phenylpropanoid có tiềm năng ức chế các chất trung gian gây viêm trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận hiệu quả kháng viêm của cây, người dùng không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Hoạt chất osthole chiết xuất từ xà sàng tử cho thấy khả năng kích thích tạo cốt bào và hạn chế tiêu xương đầy hứa hẹn. Tuy nhiên, các bằng chứng này hiện mới dừng lại ở cấp độ tế bào và chuột thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng hay liều dùng chuẩn trên người.
Cây xạ đen chứa nhiều hoạt chất thực vật quý như flavonoid, polyphenol và sterol có khả năng chống oxy hóa tốt. Tuy nhiên, các tác dụng ức chế tế bào ung thư mới chỉ được ghi nhận trong ống nghiệm, người dùng tuyệt đối không nên thần thánh hóa loại thảo dược này để thay thế các phương pháp điều trị y khoa.
Cây xạ đen thường được đồn thổi có khả năng "tiêu diệt ung thư", song các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở mức thử nghiệm ống nghiệm và mô hình động vật. Thảo dược này chưa từng được chứng minh có thể loại bỏ khối u hay thay thế phác đồ điều trị trên cơ thể người.
Nhiều người có thói quen uống nước xạ vàng hằng ngày để mát gan, giải độc. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học về hoạt tính bảo vệ tế bào gan hiện mới chỉ dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm và trên động vật, hoàn toàn thiếu vắng thử nghiệm lâm sàng trên người để chứng minh hiệu quả và độ an toàn.
Nhiều người mách nhau xông hơi cây xương khô để trị viêm xoang tại nhà. Tuy nhiên, y văn hiện nay hoàn toàn không có thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh hiệu quả này. Ngược lại, chiết xuất của cây tiềm ẩn độc tính kích hoạt virus gây ung thư và ảnh hưởng thai kỳ.
Xạ can từ lâu được dân gian tin dùng để trị đau rát họng, nhưng khoa học hiện đại cho thấy hoạt chất tectorigenin mới chỉ chứng minh tiềm năng kháng viêm trong ống nghiệm và tế bào. Hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả chữa viêm họng trên người, do đó người bệnh không nên tự ý lạm dụng thảo dược này.
Tác dụng kháng viêm và giảm sưng mô mềm của xạ hương dạng bôi ngoài da hiện vẫn chưa có bằng chứng khoa học rõ ràng xác nhận. Thử nghiệm cho thấy phần lớn xạ hương bị giữ lại ở lớp tế bào sừng ngoài cùng và tỷ lệ hấp thu qua da chỉ đạt khoảng 11%.
Nghiên cứu khoa học xác nhận isoflavonoid tectorigenin trong xạ can có khả năng kháng viêm nhờ ức chế biểu hiện enzym COX-2, hạ thấp PGE2 và ngăn chặn đường truyền tín hiệu NF-kappaB. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay chủ yếu dừng lại trên mô hình tế bào và chuột, chưa đủ dữ liệu lâm sàng khẳng định hiệu quả điều trị trên người.
Cây xương khô (cây giao) thường được truyền miệng để trị viêm xoang, nhưng các nghiên cứu khoa học cảnh báo nhựa cây chứa hợp chất este có khả năng đánh thức Epstein-Barr virus (EBV) và gây biến đổi nhiễm sắc thể. Việc phơi nhiễm với nhựa cây được xem là yếu tố nguy cơ liên quan đến u lympho Burkitt.
Xạ vàng được đồn thổi là vị thuốc có khả năng ngăn ngừa và chữa khỏi ung thư. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính ức chế tế bào khối u của một số dịch chiết trong ống nghiệm và trên động vật, chưa có bằng chứng xác nhận hiệu quả phòng bệnh trên cơ thể người.
Xáo tam phân được đồn thổi có khả năng chữa khỏi ung thư, song các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận độc tính tế bào trong ống nghiệm (in vitro), chưa từng có thử nghiệm lâm sàng trên người. Người bệnh không nên bỏ phác đồ điều trị chính thống để tự ý dùng dược liệu.
Xạ hương nổi tiếng trong Đông y nhờ khả năng khai khiếu, an thần. Các nghiên cứu tiền lâm sàng hiện đại cho thấy hoạt chất muscone trong dược liệu này có tiềm năng chống viêm thần kinh và cải thiện hành vi trầm cảm trên động vật, tuy nhiên bằng chứng điều trị lâm sàng ở người vẫn còn hạn chế.
Lá xương sông từ lâu đã được dân gian dùng để giảm ho, rát họng. Các nghiên cứu hiện đại ghi nhận tinh dầu và chiết xuất từ lá xương sông có hoạt tính kháng khuẩn và kháng viêm trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn còn thiếu, người bệnh chỉ nên xem đây là biện pháp hỗ trợ.
Chườm xương rồng nướng giúp dịu đau lưng chủ yếu nhờ nhiệt nóng làm giãn cơ và tăng tuần hoàn máu tạm thời. Dược chất kháng viêm của cây mới chỉ ghi nhận trong phòng thí nghiệm, chưa có bằng chứng ngấm qua da trị dứt điểm bệnh cột sống.
Chiết xuất cây xương khô (*Euphorbia tirucalli*) cho thấy tiềm năng kháng viêm, giảm đau và điều hòa miễn dịch rõ rệt trong các mô hình ống nghiệm và trên động vật. Dù vậy, thảo mộc này vẫn chưa được kiểm chứng hiệu quả lâm sàng trên người và tiềm ẩn nguy cơ gây độc thận nghiêm trọng nếu tự ý dùng.
Tinh dầu cây xương sông chứa nhiều hợp chất bay hơi có khả năng ức chế vi khuẩn và kháng viêm trong ống nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện tại mới dừng ở mức phòng thí nghiệm và trên động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả diệt khuẩn hay thay thế được kháng sinh ở người.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất dung môi cồn từ các loài thuộc chi Xích đồng nam (Clerodendrum) thu nhận hàm lượng polyphenol, flavonoid vượt trội và thể hiện khả năng dọn gốc tự do mạnh hơn so với dung môi phân cực kém hoặc dạng chiết liên kết.
