Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.826 bài, trang 174 trên 192
Hít hương tinh dầu bạc hà sau phẫu thuật được chứng minh giúp giảm mức độ buồn nôn và hạn chế lượng thuốc chống nôn phải sử dụng. Dù vậy, các chuyên gia khẳng định đây chỉ là liệu pháp hỗ trợ giúp người bệnh dễ chịu hơn, không thể thay thế hoàn toàn phác đồ thuốc điều trị chuẩn tại bệnh viện.
Lo lắng, tim đập nhanh trước giờ lên bàn mổ hay nhổ răng khôn là nỗi ám ảnh của nhiều người. Các thử nghiệm lâm sàng cho thấy uống chiết xuất lạc tiên tây trước thủ thuật giúp làm dịu thần kinh tương đương thuốc an thần chuẩn nhưng giữ nguyên sự tỉnh táo, không gây mất trí nhớ tạm thời.
Xét nghiệm gen BRCA1 và BRCA2 giúp đánh giá chính xác nguy cơ mắc ung thư vú, buồng trứng và một số bệnh ác tính di truyền khác ở cả hai giới. Phát hiện sớm đột biến gen cho phép người lành mang gen chủ động tầm soát chuyên sâu, dùng thuốc hoặc phẫu thuật dự phòng để giảm thiểu rủi ro phát bệnh.
Hoạt chất diosgenin trong cây nần nghệ giúp ngăn ngừa xơ vữa động mạch nhờ khả năng hạ mỡ máu, chống viêm và bảo vệ lớp tế bào nội mô mạch máu khỏi tổn thương oxy hóa. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện mới dừng ở mức độ tiền lâm sàng và thảo dược này không thể thay thế thuốc điều trị.
Xông hơi khô (sauna) giúp tăng nhịp tim tương đương bài tập thể dục nhẹ, từ đó làm giảm độ cứng động mạch và hạ huyết áp ngay sau buổi xông ở người có yếu tố nguy cơ tim mạch. Tuy nhiên, ở người đã mắc bệnh mạch vành ổn định, phương pháp này chưa thể cải thiện độ đàn hồi mạch máu sau 8 tuần.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước sắc cây nắp ấm để giải độc, chữa viêm gan. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện tại mới chỉ phân tích hệ vi sinh vật trong loài cây này và thử nghiệm hoạt chất bảo vệ gan trên mô hình động vật, chưa có bằng chứng lâm sàng chữa khỏi viêm gan ở người.
Không chỉ chứa chất béo bão hòa, thịt đỏ còn cung cấp nhiều L-carnitine và choline. Khi ăn quá mức hấp thu của ruột non, vi khuẩn đường ruột và gan sẽ chuyển hóa các chất này thành hợp chất TMAO, kích hoạt gốc tự do, gây viêm và làm cứng thành động mạch.
Vỏ nhãn chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa nhóm phenolic như quercetin, corilagin và epicatechin. Dù một số chất trong nhóm này cho thấy khả năng bảo vệ tế bào thần kinh trong phòng thí nghiệm, hiện chưa có bằng chứng lâm sàng khẳng định dùng vỏ nhãn giúp phòng hay trị bệnh thần kinh ở người.
Ánh sáng xanh từ màn hình điện thoại có mức năng lượng thấp hơn tia UV nên không gây cháy nắng cấp tính. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy việc tiếp xúc lặp lại nhiều lần với ánh sáng xanh vẫn làm sản sinh gốc tự do, gây tổn thương DNA và kích thích tổng hợp melanin khiến da xỉn màu, sạm nám.
Bổ sung chất xơ glucomannan chiết xuất từ củ nưa đã được nhiều nghiên cứu khoa học chứng minh giúp giảm nồng độ cholesterol toàn phần và mỡ máu xấu LDL-C. Tuy nhiên, hoạt chất này chỉ đóng vai trò hỗ trợ chế độ ăn uống, không làm thay đổi triglyceride hay HDL-C và không thể thay thế thuốc điều trị mỡ máu.
Nhiều nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận các alkaloid chiết xuất từ cây náng có khả năng gây độc và ức chế tế bào ung thư phát triển trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, giới khoa học chưa có thử nghiệm trên người và độc tính tự nhiên của náng rất cao, người bệnh tuyệt đối không tự ý sắc uống để trị bệnh.
Nghiên cứu cho thấy dịch chiết lá náng chứa lycorine và các hợp chất phenolic có hoạt tính kháng viêm, giảm phù nề mô mềm hiệu quả. Tuy nhiên, đắp lá náng hơ nóng trực tiếp chỉ nên áp dụng sau giai đoạn chấn thương cấp tính và cần kiểm soát nhiệt độ cẩn thận để tránh gây bỏng da, làm trầm trọng thêm tổn thương.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất từ quả nhót chứa hàm lượng cao polyphenol, vitamin C và anthocyanin, mang lại tiềm năng chống oxy hóa, giảm viêm và hỗ trợ bảo vệ tế bào gan. Tuy nhiên, người dân chỉ nên xem đây là nguồn dinh dưỡng hỗ trợ, không thể thay thế thuốc điều trị.
Nhiều nghiên cứu lâm sàng cho thấy nước ép trái nhàu giúp giảm từ 44,6% đến 57,4% các tổn thương DNA adducts và hạ các chỉ số viêm, mỡ máu ở người hút thuốc lá nặng. Nhờ hoạt chất iridoid chống oxy hóa mạnh, trái nhàu hỗ trợ bảo vệ tế bào hiệu quả nhưng không thể thay thế việc cai thuốc lá.
Chiết xuất củ niễng giàu hoạt chất tricin cho thấy tiềm năng hạ men gan, ức chế gan nhiễm mỡ và chống oxy hóa trên cả mô hình thực nghiệm lẫn thử nghiệm lâm sàng ban đầu. Tuy nhiên, tác dụng này chủ yếu đến từ dạng chiết xuất công nghệ cao, không thể thay thế lối sống lành mạnh.
Làm việc ca đêm nhiều năm đã được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp vào nhóm 2A - nhóm các yếu tố "có thể gây ung thư cho con người". Tình trạng tiếp xúc với ánh sáng đêm làm ức chế tiết hormone melatonin và xáo trộn nhịp sinh học là các cơ chế chính làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Nghiên cứu cho thấy hoạt chất oxybenzone trong kem chống nắng có thể thẩm thấu qua da vào máu vượt ngưỡng quy định của FDA. Tuy nhiên, các bằng chứng y khoa hiện tại xác nhận hiện tượng này chưa từng ghi nhận độc tính hay gây hại sức khỏe trên người.
Tia UV từ ánh nắng mặt trời bẻ gãy liên kết DNA tạo thành các tổn thương dimer pyrimidine nguy hiểm. Để tự cứu mình, tế bào kích hoạt cơ chế cắt bỏ nucleotide (NER) nhằm khoét bỏ đoạn hư hại và tái tạo chuỗi gen hoàn chỉnh, giúp ngăn ngừa đột biến ác tính.
Nhiều nghiên cứu dịch tễ học và thử nghiệm lâm sàng đã chứng minh việc thoa kem chống nắng đều đặn giúp giảm tới 50% nguy cơ mắc u hắc tố ác tính và hạ thấp tỷ lệ ung thư da. Tuy nhiên, sản phẩm chỉ phát huy tối đa tác dụng khi được dùng đúng cách và phối hợp cùng trang phục che chắn.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học chứng minh chiết xuất ngổ trâu có tác dụng ức chế hay tiêu diệt vi khuẩn Helicobacter pylori gây viêm loét dạ dày. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý dùng ngổ trâu thay thế phác đồ kháng sinh của bác sĩ để tránh nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc và khiến tổn thương tiến triển nặng hơn.
