Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.826 bài, trang 24 trên 192
Hiện tượng nôn thốc tháo sau khi dùng quả tu hú (găng gai) là phản ứng ngộ độc do saponin triterpenoid kích ứng niêm mạc ruột chứ không phải phương pháp thải độc an toàn. Ranh giới giữa liều gây nôn và liều gây xuất huyết tiêu hóa, tổn thương gan thận rất hẹp, tiềm ẩn nhiều nguy cơ tử vong.
Tàm sa được dân gian đồn thổi có khả năng hạ đường huyết, song bằng chứng khoa học trực tiếp trên người vẫn chưa được xác lập. Hiện nay, cơ chế ức chế enzyme alpha-glucosidase làm chậm hấp thu đường chỉ mới được ghi nhận ở một số chiết xuất thực vật trên mô hình động vật. Bệnh nhân không nên tự ý dùng tàm sa thay thuốc.
Chiết xuất diệp lục từ tàm sa (phân tằm) thu hút sự chú ý nhờ hàm lượng sắc tố thực vật dồi dào từ lá dâu tằm. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện đại đa số chỉ dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm hoặc nghiên cứu các dẫn xuất khác của tằm, chưa đủ cơ sở lâm sàng để khẳng định tác dụng chữa bệnh.
Cây trọng đũa thu hút sự chú ý của giới khoa học nhờ chứa hoạt chất FR900359 có khả năng ức chế protein Gq và làm giãn cơ trơn. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm tiền lâm sàng trên mô động mạch chuột, chưa từng được chứng minh an toàn hay hiệu quả giãn phế quản trên người.
Nhiều người tìm đến dây tuyết hương leo để giảm đau khớp và trị viêm, nhưng khoa học nói gì? Bằng chứng hiện nay cho thấy dịch chiết cây mới chỉ có tác dụng chống viêm, giảm đau trên mô hình chuột và tế bào; hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng chứng minh an toàn, hiệu quả ở người.
Tuyết liên hoa (*Saussurea involucrata*) được nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy khả năng ức chế các chất gây viêm, giảm sưng và bảo vệ khớp trên động vật thực nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng xác nhận hiệu quả trên người, người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị viêm khớp.
Việc sao đen trắc bách diệp để cầm máu không phải thói quen cảm tính mà có cơ sở khoa học rõ ràng. Quá trình xử lý nhiệt tạo ra các chấm carbon nano và hợp chất mới giúp hoạt hóa tiểu cầu, kích thích con đường đông máu ngoại sinh và con đường đông máu chung để kiểm soát xuất huyết hiệu quả.
Phorbol ester có trong hạt và các bộ phận của cây trẩu là nhóm độc chất tự nhiên đáng lo ngại, có khả năng kích hoạt enzym protein kinase C, kích thích tăng sinh mạch máu và thúc đẩy khối u phát triển mạnh mẽ trên các mô hình tế bào thực nghiệm.
Các saponin ardisiacrispin A và B chiết xuất từ cây trọng đũa thể hiện khả năng ức chế tế bào ung thư trên mô hình ống nghiệm. Tuy nhiên, giới chuyên môn khẳng định đây mới chỉ là thử nghiệm tiền lâm sàng, hoàn toàn chưa có thử nghiệm trên người và không thể coi thảo dược này là thuốc chữa bệnh ung thư.
Trẩu (Vernicia montana) và trẩu xoan (Vernicia fordii) là hai loài cây công nghiệp thân gỗ cùng chi, chứa các hoạt chất chuyên biệt như terpenoid, lignan và neolignan. Dù nhiều người quan tâm đến acid eleostearic hay độc tính, các nghiên cứu hóa học hiện có chủ yếu ghi nhận hoạt tính ức chế viêm thần kinh trên tế bào và sự khác biệt về bộ gen kháng nấm.
Trạch tả và Phục linh là hai vị thuốc trừ thấp quen thuộc nhưng có cơ chế thải nước khác biệt. Nghiên cứu cho thấy Phục linh tác động qua kênh nước AQP4, hỗ trợ chức năng thận và chuyển hóa, trong khi Trạch tả tập trung điều hòa phản ứng viêm và tính thấm mạch máu.
Các nghiên cứu thực nghiệm chứng minh trư linh cùng các hoạt chất như ergosterol, ergone có tác dụng lợi tiểu rõ rệt qua việc tăng lượng nước tiểu và đào thải điện giải. Tuy nhiên, phần lớn bằng chứng hiện nay mới thực hiện trên động vật, dữ liệu lâm sàng trên người vẫn còn rất hạn chế.
Cây trạng nguyên được nhiều người truyền tai có tác dụng kháng viêm và trị bệnh. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy các dược tính của loài cây này mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và trên động vật gặm nhấm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc từ mủ cây.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất flavonoid từ một số loài trường sinh có khả năng ức chế chất trung gian gây viêm và giảm phù nề hiệu quả. Tuy nhiên, riêng trường sinh lá rách vẫn còn rất ít dữ liệu, và hiện chưa có thử nghiệm nào trên người để chứng minh công dụng chữa viêm trong thực tế.
Trà lá trầm hương được nhiều người truyền tai nhau như giải pháp trị mất ngủ tự nhiên. Dù các hợp chất trong lá cho thấy tác dụng an thần, cải thiện giấc ngủ trên động vật thí nghiệm, bằng chứng lâm sàng trên người hiện vẫn rất hạn chế và chưa thể thay thế thuốc điều trị.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước sắc cây trường sinh lá rách để trị cao huyết áp. Dù chi thực vật này cho thấy khả năng giãn mạch trên mô hình chuột thí nghiệm, bằng chứng ở người vẫn hoàn toàn thiếu vắng. Đáng lo ngại hơn, thử nghiệm tế bào cho thấy cây tiềm ẩn độc tính di truyền, không thể dùng tùy tiện.
Các nghiên cứu in-vitro chứng minh tinh dầu và chiết xuất lá trầu không có khả năng ức chế, tiêu diệt nhiều vi khuẩn kháng thuốc như MRSA, MRSP nhờ chứa hàm lượng lớn eugenol và flavonoid. Dù vậy, các bằng chứng hiện mới dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc kháng sinh.
Trạch tả chứa các hoạt chất triterpenoid có khả năng tác động đến cân bằng nước và natri trong cơ thể. Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu khoa học hiện nay mới chỉ được ghi nhận trên mô hình động vật và máy tính, chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người để khẳng định hiệu quả điều trị lâu dài.
Nhiều lời đồn cho rằng trạch quạch có thể hạ đường huyết và hỗ trợ điều trị đái tháo đường hiệu quả. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận tác dụng giảm glucose máu trên mô hình chuột và thử nghiệm trong phòng thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Các hoạt chất nacre protein và conchiolin trong bột trân châu đã được chứng minh có khả năng ức chế enzym tyrosinase và giảm sắc tố melanin trên các mô hình tế bào in vitro. Tuy nhiên, hiệu quả làm trắng thực tế trên da người vẫn thiếu các thử nghiệm lâm sàng vững chắc, đòi hỏi người dùng cần tiếp cận thận trọng và khoa học.
