Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.828 bài, trang 36 trên 192
Tai tượng úc được y học dân gian sử dụng để trị viêm và cầm máu, nhưng các nghiên cứu hiện tại chủ yếu dừng lại ở mức tế bào và mô hình động vật. Người bệnh không nên tự ý đắp lá tươi lên vết thương để tránh nguy cơ nhiễm trùng.
Sữa ong chúa được xem là giải pháp tự nhiên giúp xoa dịu cơn bốc hỏa và lo âu tuổi tiền mãn kinh. Tuy nhiên, các nghiên cứu lâm sàng đối chứng cho thấy hiệu quả can thiệp ở mức trung bình nhờ hoạt tính tương tự estrogen yếu, đòi hỏi người dùng phải hiểu đúng giới hạn và nguy cơ dị ứng trước khi sử dụng.
Nhiều người có thói quen giã lá tai tượng ấn đắp mụn nhọt ngoài da, song khoa học hiện mới chỉ ghi nhận hoạt tính kháng tụ cầu vàng của chiết xuất cây trong phòng thí nghiệm. Đắp lá tươi tiềm ẩn nguy cơ bội nhiễm nguy hiểm.
Nhiều lời đồn thổi cho rằng chiết xuất từ cây tai nghé có khả năng giảm đau và kháng viêm mạnh mẽ. Tuy nhiên, các dữ liệu khoa học thực nghiệm hiện có trong tài liệu nghiên cứu chưa ghi nhận bằng chứng về loài cây này, mà mới chỉ chứng minh tác dụng trên các dược liệu và hoạt chất khác.
Chiết xuất tai tượng đuôi chồn và các loài cùng chi bước đầu ghi nhận khả năng ức chế nấm sợi và nấm men *Candida* trong ống nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa được xác lập, người bệnh không nên tự ý dùng lá tươi điều trị nấm da để tránh nguy cơ kích ứng, nhiễm trùng.
Nhiều người tin uống bột sắn dây giúp đào thải cồn và bảo vệ gan sau tiệc rượu. Dù hoạt chất puerarin trong sắn dây giúp làm giảm lượng bia rượu tiêu thụ trên thử nghiệm lâm sàng nhỏ, chưa có bằng chứng cho thấy thực phẩm này giúp giải rượu tức thì hay ngăn ngừa tổn thương gan ở người.
Tai tượng đuôi chồn chứa nhiều chất chống oxy hóa và kháng viêm, tuy nhiên bằng chứng khoa học về khả năng kháng khuẩn trị mụn nhọt của loài cây này mới dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên cơ thể người.
Cây sảng được dân gian dùng để đắp trị mụn nhọt, sưng tấy. Dù các nghiên cứu in vitro ghi nhận chi *Sterculia* chứa chất kháng viêm, kháng khuẩn, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên người xác nhận hiệu quả, việc đắp trực tiếp còn tiềm ẩn nguy cơ bội nhiễm nguy hiểm.
Khoa học chứng minh sừng tê giác cấu tạo chủ yếu từ keratin và các acid amin thông thường, tương tự móng ngựa, sừng trâu và móng tay người. Phân tích hóa học không phát hiện bất kỳ hoạt chất trị bệnh đặc thù nào trong sừng tê giác.
Nghiên cứu cho thấy các liệu pháp điều hòa vi sinh đường ruột như men vi sinh hỗ trợ cải thiện triệu chứng và giảm viêm ở bệnh viêm đại tràng. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên sữa chua thương mại còn hạn chế, phần lớn dữ liệu đến từ chủng lợi khuẩn phân lập từ sữa chua hoặc nghiên cứu tiền lâm sàng.
Tinh dầu sả Sri Lanka thể hiện khả năng ức chế và phá hủy màng sinh học của nấm men *Candida* rất mạnh mẽ trong các thử nghiệm ống nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa được xác lập, người bệnh không nên tự ý dùng bôi da thay thế thuốc điều trị nấm.
Chiết xuất cây sừng trâu chứa các hoạt chất cardenolide có khả năng ức chế tế bào ung thư trong ống nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người. Việc tự ý sử dụng thảo dược chứa độc tính tim mạch cực mạnh này có thể dẫn tới ngộ độc và tử vong.
Các thử nghiệm sinh học bước đầu ghi nhận dịch chiết từ hoa cây sử quân tử và lá của các loài cùng họ có khả năng ức chế một số chủng vi khuẩn như tụ cầu vàng hay trực khuẩn mủ xanh trong ống nghiệm. Tuy nhiên, hiệu quả này chưa được thử nghiệm lâm sàng trên người và không thể thay thế thuốc kháng sinh.
Hạt sừng dê chứa các glycoside tim cực mạnh từng dùng làm thuốc độc tẩm tên, nay được y học hiện đại nghiên cứu chiết tách. Dù các hợp chất từ cây thể hiện khả năng ức chế tế bào ung thư mạnh trong phòng thí nghiệm, khoảng cách an toàn rất hẹp cùng độc tính tim cao đòi hỏi việc kiểm soát liều nghiêm ngặt, tuyệt đối không tự ý dùng thô.
Chi Sơn dịch cùng các thảo dược chứa axit aristolochic đã bị nhiều nước cấm lưu hành hoàn toàn do gây tổn thương thận không thể hồi phục và ung thư đường tiết niệu. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy thảo dược tự nhiên không đồng nghĩa với an toàn nếu thiếu sự kiểm định khoa học.
Hạt sừng dê hoa vàng và các loài sừng dê hoa đỏ cùng chi đều chứa glycoside tim cực độc với cấu trúc tác động trực tiếp lên cơ tim. Việc tự ý thu hái hay chế biến hạt sừng dê tại nhà tiềm ẩn rủi ro tử vong rất cao do ngộ độc tim mạch cấp tính, hoàn toàn không có loại nào an toàn để tự dùng.
Lá sắn thuyền cho thấy tiềm năng hạ đường huyết thông qua cơ chế ức chế enzym alpha-glucosidase và giảm hấp thu đường tại ruột. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và động vật, người bệnh tuyệt đối không được tự ý bỏ thuốc điều trị.
Các nghiên cứu về tác dụng hạ acid uric máu của sắn thuyền hiện mới chỉ dừng lại ở mô hình thử nghiệm tiền lâm sàng trên chuột cống, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người. Người bệnh gút không nên tự ý dùng sắn thuyền thay thế các loại thuốc hạ acid uric chỉ định.
Nhũ tương dầu hạt sầu đâu rừng (nha đạm tử) dạng tiêm cho thấy tiềm năng hỗ trợ giảm tác dụng phụ và tăng hiệu quả khi kết hợp cùng hóa trị trong điều trị ung thư phổi hoặc tràn dịch màng phổi. Tuy nhiên, đây chỉ là liệu pháp bổ trợ, hoàn toàn không thể thay thế thuốc điều trị đích hay phác đồ chuẩn.
Hạt sầu đâu rừng được y học cổ truyền dùng trị kiết lỵ, song nghiên cứu hiện đại chưa có bằng chứng lâm sàng trực tiếp về hiệu quả diệt amip *Entamoeba histolytica* trên người. Dược liệu này còn chứa độc tính đường tiêu hóa cao, đòi hỏi người bệnh phải hết sức thận trọng và tuân thủ chỉ định y tế.
