Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.652 bài, trang 5 trên 233
Người mắc tiểu đường không cần từ bỏ những bữa ăn ngoài hàng quán cùng gia đình và đồng nghiệp. Nắm vững 5 lưu ý chọn món thực vật thanh đạm, hạn chế tinh bột hấp thụ nhanh, tránh đồ chiên ngập dầu và duy trì thói quen ăn uống chánh niệm sẽ giúp bạn kiểm soát đường huyết vững vàng ngay tại bàn tiệc.
Chế độ ăn chay trứng sữa có liên quan đến việc giảm nguy cơ mắc đái tháo đường và cải thiện độ nhạy insulin tốt hơn so với ăn mặn. Tuy nhiên, hiệu quả kiểm soát đường huyết thực tế đòi hỏi chế độ ăn phải cân bằng, giàu chất xơ và cần theo dõi y tế chặt chẽ thay vì chỉ loại bỏ thịt.
Ăn thuần chay giúp cải thiện huyết áp và giảm cholesterol xấu LDL-C đáng kể nhờ cắt giảm chất béo bão hòa. Dù vậy, bằng chứng ngăn ngừa biến cố tim mạch vẫn ở mức thấp, đồng thời việc thiếu hụt vitamin B12 hoặc lạm dụng đồ chay siêu chế biến có thể triệt tiêu hoàn toàn lợi ích này.
Ăn thuần chay không thể "đảo ngược hoàn toàn" hay chữa khỏi đái tháo đường type 2. Chế độ ăn toàn phần từ thực vật giúp cải thiện chỉ số HbA1c, giảm cân nặng và tăng độ nhạy insulin rõ rệt, nhưng bệnh nhân tuyệt đối không được tự ý bỏ thuốc điều trị.
Tốc độ ăn và việc nhai kỹ hỗ trợ giảm đỉnh đường huyết sau ăn nhờ điều hòa hormone tạo cảm giác no, nhưng bằng chứng trực tiếp trên người đái tháo đường tuýp 2 còn hạn chế về cỡ mẫu và phụ thuộc vào dạng thức ăn cùng thứ tự tiêu thụ bữa ăn.
Ăn chay có thể giúp giảm nồng độ cholesterol xấu nhờ nguồn chất xơ hòa tan dồi dào và việc cắt giảm chất béo bão hòa từ động vật. Tuy nhiên, mức độ giảm mỡ máu còn phụ thuộc vào khả năng sinh tổng hợp cholesterol nội sinh của gan, cơ địa di truyền và cách chế biến món ăn ít dầu mỡ của mỗi người.
Theo dõi calo là phương pháp quản lý cân nặng phổ biến, nhưng không an toàn cho tất cả mọi người. Các nghiên cứu cho thấy việc ghi chép calo liên tục có thể kích hoạt hoặc làm trầm trọng thêm các triệu chứng rối loạn ăn uống, đặc biệt ở người có ám ảnh hình thể, mục tiêu ép cân hoặc tiền sử bệnh lý.
Mô hình đĩa ăn 1/2 rau, 1/4 đạm và 1/4 tinh bột là giải pháp kiểm soát khẩu phần trực quan cho người tiểu đường tuýp 2. Nghiên cứu khoa học khẳng định phương pháp này hạ chỉ số HbA1c tương đương kỹ thuật đếm carbohydrate phức tạp, đồng thời hỗ trợ giảm cân và giảm nhu cầu dùng thuốc điều trị.
Ăn sạch vốn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, nhưng khi sự quan tâm biến thành nỗi ám ảnh cực đoan về độ tinh khiết của thực phẩm, nó có thể trở thành chứng rối loạn tâm lý Orthorexia Nervosa, dẫn đến suy dinh dưỡng và suy giảm chất lượng cuộc sống.
Nhiều người tin rằng ăn chậm giúp giảm trào ngược dạ dày, nhưng thử nghiệm đo pH thực quản cho thấy tốc độ ăn không làm giảm các đợt trào ngược axit. Dù nghiên cứu quan sát có ghi nhận ăn nhanh liên quan đến triệu chứng trào ngược, hiệu quả kiểm soát bệnh thực tế phụ thuộc nhiều hơn vào việc tránh ăn sát giờ ngủ, giảm chất béo và kiểm soát cân nặng.
Ăn giới hạn thời gian giúp giảm nhẹ đường huyết lúc đói và HbA1c, đồng thời tăng thời gian đường huyết ổn định trong ngày. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng về độ nhạy insulin ở người kháng insulin vẫn còn nhiều kết quả mâu thuẫn. Người có nguy cơ chuyển hóa nên áp dụng thận trọng và tham khảo ý kiến chuyên môn.
Chế độ nhịn ăn gián đoạn 5:2 được chứng minh giúp cải thiện độ nhạy insulin, giảm chỉ số đường huyết HbA1c và hỗ trợ giảm cân hiệu quả. Dù phần lớn bằng chứng hiện tập trung trên bệnh nhân đái tháo đường týp 2, phương pháp này vẫn mang lại triển vọng tích cực cho người có nguy cơ rối loạn chuyển hóa.
Chế độ ăn Keto cắt giảm tinh bột và nạp lượng lớn chất béo có thể khiến chỉ số cholesterol xấu (LDL-C) tăng vọt bất thường ở một số người, đặc biệt là nhóm người trẻ, thể trạng gầy hoặc cân nặng bình thường. Sự gia tăng cholesterol thực phẩm, huy động mỡ và biến đổi phân mảnh hạt LDL là những yếu tố then chốt gây ra hiện tượng này.
Chế độ ăn Địa Trung Hải mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc hỗ trợ hạ chỉ số HbA1c từ 0,1% đến 1,0% ở người tiểu đường típ 2. Mô hình dinh dưỡng giàu chất béo không bão hòa và chất chống oxy hóa này giúp cải thiện độ nhạy insulin và kiểm soát mỡ máu một cách an toàn.
Chế độ ăn Keto giúp giảm chỉ số HbA1c, cải thiện độ nhạy insulin và giảm cân hiệu quả ở người đái tháo đường type 2 thừa cân. Tuy nhiên, dữ liệu khoa học hiện hành chưa đo lường trực tiếp rủi ro toan ceton ở người đang dùng thuốc hạ đường huyết, đòi hỏi người bệnh phải thận trọng và tham vấn bác sĩ.
Chế độ ăn giảm tinh bột (low-carb) giúp người tiền tiểu đường và tiểu đường tuýp 2 kiểm soát đường huyết hiệu quả nhờ giảm nồng độ glucose và cải thiện độ nhạy insulin. Tuy nhiên, việc áp dụng cần được cá nhân hóa và có sự theo dõi y tế để đảm bảo an toàn lâu dài.
Cắt giảm carbohydrate thường mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc hạ mỡ máu triglyceride và tăng HDL-C, nhưng lại có xu hướng làm tăng hoặc ít làm giảm LDL-C ở nhiều người. Nguy cơ tim mạch tổng thể phụ thuộc vào sự biến thiên đồng thời của các chỉ số mỡ máu, thể trạng và chất lượng dinh dưỡng của từng cá nhân.
Thử nghiệm lâm sàng năm 2023 kéo dài 3 năm cho thấy chế độ ăn MIND không vượt trội hơn chế độ ăn hạn chế calo thông thường trong việc cải thiện nhận thức ở người cao tuổi. Dù vậy, mô hình ăn uống này vẫn mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho sức khỏe tim mạch và chuyển hóa.
Chế độ ăn Paleo có thể mang lại hiệu quả hạ đường huyết ngắn hạn và tăng độ nhạy insulin ở người đái tháo đường type 2 nhờ cắt giảm tinh bột tinh chế. Tuy nhiên, bằng chứng dài hạn trên 1 năm còn thiếu, và hiệu quả giảm chỉ số HbA1c thực tế giữa các can thiệp vẫn chưa có sự đồng nhất.
Chế độ ăn kháng viêm có thể hỗ trợ giảm nhẹ hoạt lực bệnh và mức độ đau ở người viêm khớp dạng thấp, nhưng mức tác động chỉ ở mức khiêm tốn. Thay đổi chế độ ăn uống hoàn toàn không thể thay thế thuốc điều trị đặc hiệu; người bệnh cần duy trì phác đồ y khoa và tham khảo ý kiến bác sĩ.
