Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.663 bài, trang 54 trên 234
Phụ nữ mang thai tuyệt đối không nên dùng cây kim phượng dưới dạng uống. Kinh nghiệm dân gian ghi nhận vỏ và lá cây có tác dụng trục thai, kích thích co bóp tử cung mạnh, trong khi y học hiện đại chưa có nghiên cứu chứng minh độ an toàn trên phụ nữ mang thai.
Nhiều người tìm đến cao kim anh với kỳ vọng hạ men gan và thải độc, nhưng liệu dược liệu này có thực sự an toàn? Bằng chứng khoa học hiện tại cho thấy hoạt chất flavonoid từ quả kim anh giúp giảm men gan AST, ALT trên chuột bị tổn thương gan, song chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và dữ liệu an toàn liều lượng vẫn còn hạn chế.
Nhiều người có thói quen hái thân lá kháo lông sắc nước uống theo dân gian nhưng chưa rõ mức độ an toàn. Hiện khoa học chưa có dữ liệu độc tính cấp và bán trường diễn trên người của loài cây này, tiềm ẩn nhiều nguy cơ ngộ độc và tích lũy chất bay hơi khi dùng kéo dài.
Chiết xuất polysaccharide từ khởi tử bước đầu cho thấy khả năng hỗ trợ giảm đường huyết sau ăn và tăng tiết insulin ở bệnh nhân đái tháo đường type 2 trong một thử nghiệm nhỏ. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng còn rất hạn chế, chưa có dữ liệu cụ thể về HbA1c cũng như nguy cơ hạ đường huyết quá mức.
Khoai tây chứa nhiều kali giúp duy trì cân bằng dịch và hỗ trợ hạ huyết áp ở người bình thường. Tuy nhiên, người mắc bệnh suy thận mạn giai đoạn muộn cần hạn chế loại củ này do chức năng lọc của thận suy giảm, dễ dẫn đến biến chứng tăng kali máu nguy hiểm đến tính mạng.
Nhiều người tự ý đun sắc lá kim giao uống để trị đau nhức xương khớp theo truyền miệng. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo lá kim giao chứa nhiều hoạt chất sinh học mạnh nhưng chưa có dữ liệu lâm sàng về liều an toàn trên người, tiềm ẩn rủi ro ngộ độc gan, thận nghiêm trọng.
Nhiều người lầm tưởng các loại cao động vật toàn tính, bao gồm cả cao khỉ, là bài thuốc bổ dưỡng xương khớp tuyệt hảo. Thực tế, nguồn thực phẩm cô đặc từ động vật này chứa lượng nhân purin khổng lồ, tạo gánh nặng chuyển hóa nitơ gay gắt lên thận và làm bùng phát cơn gout cấp dữ dội.
Nhiều người truyền tai nhau dùng khôi nước trị đau nhức xương khớp vì tin vào khả năng kháng viêm tự nhiên. Dù các thí nghiệm bước đầu ghi nhận chiết xuất khôi nước có hoạt tính ức chế viêm, người bệnh tuyệt đối không được dùng thay thế thuốc kê đơn vì chưa có bằng chứng lâm sàng trên người.
Người mắc bệnh thận mạn tính hoặc suy giảm chức năng thận tuyệt đối không nên ăn khế. Loại quả này chứa độc tố thần kinh caramboxin và hàm lượng oxalate cao, khiến thận yếu không thể đào thải, dẫn tới ngộ độc thần kinh cấp tính, co giật, tổn thương thận vĩnh viễn hoặc thậm chí tử vong.
Acrylamide là hợp chất nghi gây ung thư dễ tích tụ khi chiên khoai tây ở nhiệt độ cao. Tuy nhiên, người nội trợ hoàn toàn có thể chủ động cắt giảm từ 4% đến 97% lượng độc tố này nhờ các kỹ thuật đơn giản như ngâm nước, chần nóng, ngâm dung dịch muối loãng hoặc axit nhẹ và kiểm soát mức lửa.
Nhiều người tìm đến củ khúc khắc (thổ phục linh) với hy vọng hạ axit uric máu và ngừa cơn gút. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học thực nghiệm về dược liệu y học cổ truyền chủ yếu mới dừng lại ở mô hình động vật, chưa đủ dữ liệu lâm sàng để thay thế thuốc điều trị chuẩn.
Khoai lang là thực phẩm bổ dưỡng nhưng chứa lượng oxalate tự nhiên cần lưu ý. Với người có tiền sử hoặc nguy cơ bị sỏi thận calci oxalate, việc kiểm soát khẩu phần khoai lang, chú ý phương pháp luộc và phối hợp dinh dưỡng hợp lý là giải pháp cần thiết nhằm hạn chế hình thành sỏi tiết niệu.
Củ khoai trời (hoàng dược tử) thường bị lầm tưởng là cây cỏ lành tính, nhưng các nghiên cứu độc chất học đã chứng minh củ chứa hợp chất diosbulbin B gây tổn thương gan nặng nề. Chất này phá hủy tế bào gan qua stress oxy hóa và có thể dẫn tới hoại tử tế bào gan nguy hiểm.
Nghiên cứu cho thấy khoai sọ có chỉ số đường huyết ước tính (eGI) ở mức 63,1, thuộc nhóm trung bình và chứa dưới 1% đường tự do. Do đó, người bệnh đái tháo đường hoàn toàn có thể ăn khoai sọ để thay thế tinh bột tinh chế, miễn là kiểm soát khẩu phần vừa phải và chế biến đúng cách.
Chiết xuất cây cúc leo mắt huyền (*Thunbergia alata*) từng được dùng trong dân gian để chữa sốt, nhưng khoa học hiện đại mới chỉ ghi nhận tác dụng chống viêm nhẹ trên tế bào chuột trong ống nghiệm. Hoàn toàn chưa có nghiên cứu lâm sàng nào trên cơ thể người chứng minh thảo mộc này có thể giảm đau hay hạ sốt an toàn, hiệu quả.
Ăn nhiều khoai sọ không phải là nguyên nhân trực tiếp gây sỏi thận canxi oxalat nếu chế độ ăn được cân bằng hợp lý. Dù khoai sọ chứa oxalat tự nhiên, nguy cơ kết tinh sỏi chỉ thực sự tăng cao khi cơ thể thiếu canxi hoặc uống không đủ nước. Người có tiền sử sỏi thận vẫn có thể thưởng thức lượng vừa phải nếu biết cách chế biến và phối hợp thực phẩm đúng.
Hạt keo dậu chứa lượng lớn axit amin mimosine, chất có thể chuyển hóa thành 3,4-DHP gây ức chế tổng hợp hormone giáp và gây bướu cổ thực nghiệm ở động vật. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu xác nhận ăn hạt keo dậu gây bướu cổ trên người; ăn nhiều hạt già liên tục vẫn tiềm ẩn nguy cơ rối loạn tuyến giáp.
Người có tiền sử sỏi thận oxalate không nên ăn khoai lang hằng ngày. Oxalate từ thực phẩm đóng góp tới 50% lượng bài tiết trong nước tiểu, làm tăng nguy cơ kết tinh canxi oxalate gây sỏi. Việc ăn khoai lang liên tục có thể làm tăng gánh nặng oxalate cho thận nếu không được kiểm soát liều lượng và chế biến đúng cách.
Khoai riềng cung cấp lượng lớn tinh bột kháng giúp làm chậm hấp thu đường, nhưng ăn vào vẫn làm tăng đường huyết sau ăn chứ không làm giảm trực tiếp. Người bệnh đái tháo đường cần ăn lượng vừa phải, ưu tiên củ tươi hơn miến dong tinh chế và kiểm soát khẩu phần carbohydrate chặt chẽ.
Khoai nưa và bún konjac chứa hàm lượng lớn glucomannan, một chất xơ hòa tan có độ nhớt cao giúp làm chậm quá trình rỗng dạ dày và giảm đỉnh đường huyết sau ăn. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy đây chỉ là giải pháp dinh dưỡng hỗ trợ, hoàn toàn không thể thay thế phác đồ thuốc điều trị tiểu đường.
