Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.668 bài, trang 75 trên 234
Ăn rau mát sống tiềm ẩn rủi ro lớn do ấu trùng sán và ký sinh trùng dễ bám dính từ môi trường thủy sinh hoang dại. Các nghiên cứu chứng minh rau tươi chứa tỷ lệ nhiễm mầm bệnh cao và nước muối không thể làm sạch triệt để, vì vậy nấu chín là biện pháp phòng ngừa bắt buộc.
Nhiều người e ngại sầu riêng làm tăng huyết áp và nhịp tim tức thì do tính nhiệt. Tuy nhiên, bằng chứng thử nghiệm lâm sàng can thiệp trên người cho thấy ăn sầu riêng không làm tăng mà còn có xu hướng hạ huyết áp nhẹ sau ăn, dù người dùng cần thận trọng vì lượng đường và chất béo cao.
Tự ý bẻ cành hứng nhựa cây duối đắp lên mụn nhọt là mẹo dân gian tiềm ẩn nguy cơ cao gây bỏng rát, viêm da tiếp xúc dị ứng và nhiễm trùng thứ phát. Nhựa cây thô chứa nhiều protein lạ và tạp khuẩn dễ biến vết thương hở thành ổ hoại tử nguy hiểm.
Chiết xuất hạt rau mùi chứa nhiều hợp chất sinh học có thể gây hạ đường huyết, ức chế vận động và ảnh hưởng đến tuần hoàn máu. Người chuẩn bị phẫu thuật, người có tiền sử hạ đường huyết và bệnh nhân dùng thuốc chống đông máu cần hết sức cẩn trọng khi sử dụng để tránh biến chứng nguy hiểm.
Các nghiên cứu khoa học hiện nay về cây nam sâm (*Schefflera heptaphylla*) mới dừng lại ở việc nhận diện hoạt chất triterpene glycoside để kiểm soát chất lượng, hoàn toàn chưa có thử nghiệm tiền lâm sàng xác nhận khả năng giảm men gan hay chống peroxy hóa lipid. Người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc trị bệnh.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học nào xác nhận cây canh châu giúp hạ đường huyết hay ức chế enzyme tiêu hóa carbohydrate. Dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm hiện có chỉ mới ghi nhận chiết xuất lá và cành của loài cây này sở hữu tiềm năng chống viêm và chống oxy hóa trên mô hình tế bào cô lập.
Nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất cây quyển bá giúp hạ đường huyết, cải thiện độ nhạy insulin và chuyển hóa lipid trên động vật đái tháo đường. Tuy nhiên, hiệu quả và độ an toàn trên người chưa được kiểm chứng lâm sàng, người bệnh tuyệt đối không tự ý thay thế phác đồ điều trị.
Nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất cây lá bỏng giúp giảm huyết áp và bảo vệ mạch máu trên động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, đồng thời dịch ép liều cao tiềm ẩn độc tính gen, tuyệt đối không dùng thay thế thuốc điều trị.
Chiết xuất rễ cây nổ chỉ mới được chứng minh giúp cải thiện dung nạp đường ở mức độ khiêm tốn trên thỏ trong phòng thí nghiệm và vẫn còn độc tính tiềm ẩn. Hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người, do đó người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thay thuốc điều trị.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất lá và hạt cây mào gà trắng có khả năng hỗ trợ giảm glucose máu và bảo vệ gan khỏi tổn thương oxy hóa trên chuột đái tháo đường. Tuy nhiên, bằng chứng trên người hiện chưa có; người bệnh tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị để dùng thảo dược.
Cây la (*Solanum erianthum*) chứa nhiều alkaloid tự nhiên có thể gây ngộ độc cấp tính và làm tổn hại nghiêm trọng đến các cơ quan thải độc. Việc dùng dịch chiết từ các loài thực vật chứa độc tố kéo dài có nguy cơ làm tăng mạnh men gan AST, ALT và gây tổn thương cấu trúc mô bệnh học thận.
Uống nước sắc cây nóng kéo dài tiềm ẩn nguy cơ quá tải và tổn thương gan thận nghiêm trọng do hiện tượng tích lũy hoạt chất. Các bằng chứng khoa học hiện nay còn khoảng trống lớn về độc tính bán trường diễn, khiến việc tự ý dùng thay nước lọc hàng ngày trở thành mối nguy hại khôn lường.
Chiết xuất vỏ cây dung (*Symplocos racemosa*) cho thấy khả năng kích thích rụng trứng và cải thiện tổn thương buồng trứng trong các nghiên cứu trên chuột mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS). Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn thiếu, người bệnh cần thận trọng và không tự ý dùng thay thuốc đặc trị.
Uống quá liều rễ khổ sâm (*Sophora flavescens*) có thể gây ngộ độc cấp tính do tác động của hoạt chất alkaloid lên hệ tiêu hóa và thần kinh trung ương. Bốn dấu hiệu điển hình cần nhận biết sớm gồm chóng mặt, buồn nôn, hồi hộp đánh trống ngực và mệt lả toàn thân.
Nhựa mủ cây giá chứa các hợp chất diterpene và phorbol ester có độc tính ăn mòn cao, dễ gây loét giác mạc, phù mí và viêm da kích ứng cấp tính khi tiếp xúc. Dù có thể gây suy giảm thị lực tạm thời, tổn thương mắt do loài cây này thường phục hồi hoàn toàn nếu được cấp cứu rửa nước ngay lập tức và điều trị y tế đúng cách.
Cây lá lụa thường được truyền tai dùng đắp ngoài da để trị ngứa, nhọt, nhưng các tổng quan khoa học khẳng định hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng hay dữ liệu an toàn nào trên người. Tự ý đắp dược liệu tươi tiềm ẩn nguy cơ viêm da tiếp xúc và nhiễm trùng nghiêm trọng.
Nước sắc cây huyết dụ thường được dùng trong dân gian để cầm máu và chữa viêm. Tuy nhiên, phụ nữ có thai, người chuẩn bị phẫu thuật, người mắc chứng huyết ứ và bệnh nhân đang dùng thuốc chống đông máu không nên tự ý dùng để tránh biến chứng nguy hiểm.
Rễ khổ sâm là vị thảo dược quen thuộc nhưng việc tự ý đun uống kéo dài có thể gây nguy cơ nhiễm độc gan nghiêm trọng. Các bằng chứng khoa học chứng minh hoạt chất kurarinone và isoxanthohumol trong rễ khổ sâm có khả năng làm tăng men gan, ứ mỡ tế bào và kích hoạt hoại tử gan cấp.
Mủ cây giá có thể gây bỏng rát, tổn thương giác mạc và mù tạm thời nếu bắn vào mắt. Biện pháp cấp cứu khẩn cấp quan trọng nhất là lập tức rửa mắt liên tục bằng lượng nước lớn trong 15-20 phút tại hiện trường, tuyệt đối không dụi mắt và khẩn trương đến cơ sở nhãn khoa.
Nghiên cứu mới đã phân lập được hợp chất abelsaginol từ sâm bố chính với khả năng chống oxy hóa cao trong ống nghiệm. Tuy nhiên, giới khoa học hiện chưa có bất kỳ dữ liệu nào trên người chứng minh loại thảo dược này giúp tăng cường miễn dịch thực sự.
