Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.669 bài, trang 86 trên 234
Người bị hen suyễn không nên ngửi lá bạch đàn tươi hay xông tinh dầu đậm đặc. Dù hoạt chất eucalyptol có tác dụng kháng viêm trong phòng thí nghiệm, mùi hăng mạnh của lá dễ kích ứng niêm mạc, làm tăng phản ứng đường thở và khởi phát cơn co thắt phế quản cấp tính nguy hiểm.
Nhiều lời đồn cho rằng bạch đậu khấu giúp hạ huyết áp nhanh chóng, song các bằng chứng lâm sàng hiện nay cho thấy tác động giảm áp của loại gia vị này trên người rất khiêm tốn, chủ yếu hỗ trợ kháng viêm nhẹ và điều hòa lipid máu chứ không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất cây bạch đầu ông có khả năng ức chế enzym alpha-glucosidase và hỗ trợ hạ đường huyết trên chuột. Tuy nhiên, hiệu quả này chưa được thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược thay thế thuốc điều trị.
Tinh dầu thân rễ hoa bạch điệp đã được chứng minh trong phòng thí nghiệm có khả năng ức chế một số chủng vi khuẩn và vi nấm nhờ hàm lượng monoterpene dồi dào. Tuy nhiên, hoạt tính kháng khuẩn chỉ ở mức yếu đến trung bình, phần lớn dữ liệu tập trung ở thân rễ chứ không phải hoa.
Bạch tiền bì là vị thuốc cổ truyền quen thuộc dùng trị mề đay, chàm và viêm da ngứa ngáy. Tuy nhiên, các nghiên cứu và ghi nhận lâm sàng cho thấy dược liệu này tiềm ẩn nguy cơ tổn thương gan do thuốc (DILI), đặc biệt khi uống sai liều, dùng kéo dài hoặc cơ địa nhạy cảm.
Thân rễ bạch điệp chứa nhiều diterpene và tinh dầu có hoạt tính chống oxy hóa mạnh cùng tiềm năng bảo vệ gan trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chưa đủ để xem loại củ này là phương thuốc hạ men gan trên người, người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Bạch vi là vị thuốc thanh nhiệt, giải độc quen thuộc nhưng chứa nhiều glycoside hoạt tính mạnh. Dùng đúng liều lượng mang lại hiệu quả trị bệnh, song tự ý tăng liều sắc có thể gây kích ứng đường tiêu hóa dữ dội và đe dọa chức năng tim mạch.
Ngộ độc alkaloid từ cây bạch anh (deadly nightshade) là tình trạng cấp cứu nguy hiểm, gây hội chứng kháng cholinergic cấp tính. Nhận diện sớm 5 dấu hiệu then chốt gồm giãn đồng tử, mê sảng kèm kích động, tim đập nhanh, khô miệng kèm sốt đỏ da và co giật giúp cứu sống tính mạng người bệnh.
Hít ngửi tinh dầu trầm hương từ bạch mộc hương (Aquilaria sinensis) có tác dụng an thần, giảm kích thích thần kinh và hỗ trợ cải thiện lo âu nhờ các hợp chất bay hơi như benzylacetone, jinkoh-eremol. Dữ liệu thực nghiệm trên động vật xác nhận tác dụng làm dịu, kéo dài thời gian ngủ qua đường hô hấp.
Bạch truật chứa nhiều hoạt chất giúp chống viêm, củng cố hàng rào niêm mạc và cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay phần lớn mới dừng lại ở cấp độ thực nghiệm trên động vật và thử nghiệm sơ bộ, người bệnh viêm loét đại tràng tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị chuẩn.
Bạch tật lê chứa saponin hoạt tính có thể hỗ trợ sinh lý nhưng cũng làm tăng men gan AST, tăng chỉ số PSA tuyến tiền liệt và biến đổi nồng độ testosterone. Bốn nhóm người gồm bệnh nhân tuyến tiền liệt, phụ nữ mang thai, người có bệnh gan và người chờ phẫu thuật tuyệt đối không tự ý sử dụng.
Bạch hoa xà chứa hàm lượng lớn plumbagin gây độc trực tiếp cho mô da, gan, thận và hệ tạo máu. Dùng dạng tươi giã đắp dễ gây kích ứng, viêm loét hoại tử; tự ý sắc uống quá liều gây tăng men gan, tăng urê, suy thận và sụt giảm bạch cầu nghiêm trọng.
Bạch cổ đinh an toàn ở liều cấp tính lên tới 2000 mg/kg thể trọng trong thử nghiệm động vật, chưa ghi nhận tử vong hay rối loạn hành vi. Tuy nhiên, việc tự ý sắc uống thảo dược thô kéo dài tiềm ẩn nguy cơ tổn thương gan, thận và biến đổi cấu trúc nội tạng do độc tính tích lũy.
Nghiên cứu trên động vật ghi nhận chiết xuất chiết xuất rễ bạch liễm và các loài cùng chi giúp giảm men gan AST, ALT và chống oxy hóa hiệu quả trên chuột thí nghiệm. Dù vậy, dữ liệu hiện tại chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược thay thế thuốc điều trị bệnh gan.
Bưởi là loại trái cây bổ dưỡng nhưng tiềm ẩn rủi ro lớn cho bệnh nhân suy thận mạn tiến triển. Hàm lượng kali tự nhiên trong tép bưởi có thể tích tụ trong máu khi chức năng lọc suy giảm, gây tăng kali máu và dẫn đến các biến chứng rối loạn nhịp tim nguy hiểm.
Nước sắc lá bạc thau tuy có hoạt tính giảm đau, hạ sốt thực nghiệm nhưng không an toàn khi uống tùy tiện. Ba nhóm đối tượng gồm người có bệnh nền gan thận, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ tuyệt đối không nên dùng đường uống kéo dài để tránh nguy cơ ngộ độc chuyển hóa và co bóp tử cung nguy hiểm.
Bún thiêu (*Crataeva religiosa*) là thảo dược có lịch sử ứng dụng trong hỗ trợ giảm triệu chứng phì đại tuyến tiền liệt nhờ tác dụng chống viêm tại hệ tiết niệu. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng hiện còn giới hạn ở quy mô nhỏ, không thể thay thế thuốc điều trị đặc hiệu.
Cây bòn bọt mọc hoang thường được dùng chữa tiêu chảy và mẩn ngứa, nhưng rất dễ bị nhầm lẫn với các loài cùng chi hoặc họ Thầu dầu chứa saponin và chất độc tế bào. Người dân tuyệt đối không tự ý thu hái cây tự nhiên để tránh nguy cơ ngộ độc đường tiêu hóa và tổn thương nội tạng nghiêm trọng.
Bạc hà Âu chứa hàm lượng menthol dồi dào có đặc tính gây giãn cơ trơn. Với người trào ngược dạ dày thực quản, thảo dược này làm suy giảm trương lực cơ thắt thực quản dưới, tạo điều kiện cho acid tràn lên niêm mạc gây ợ nóng và tổn thương nặng hơn.
Bơ đậu phộng không làm tăng vọt đường huyết mà còn giúp làm chậm hấp thu tinh bột và ổn định glucose máu sau ăn. Nhờ chứa hàm lượng chất béo không bão hòa đơn dồi dào, việc bổ sung 2 thìa canh bơ đậu phộng vào bữa ăn giàu carbohydrate hỗ trợ kiểm soát đỉnh đường huyết và kéo dài cảm giác no.
