Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.515 bài, trang 23 trên 176
Các alkaloid trong cây thuốc thượng như vietnamine A hay limacusine thể hiện tiềm năng kháng viêm và kháng khuẩn rõ rệt trong ống nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chỉ dừng lại ở thử nghiệm tế bào và mô hình máy tính, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để bảo chứng hiệu quả và an toàn.
Thài lài lông từ lâu được dùng trong dân gian để làm dịu các chứng đau và viêm nhiễm. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm ống nghiệm và mô hình động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người; phụ nữ mang thai tuyệt đối không nên sử dụng.
Hiện chưa có nghiên cứu can thiệp chứng minh độ an toàn của thiên môn đông trên phụ nữ mang thai. Do dữ liệu độc tính thai kỳ còn thiếu hụt và nguyên tắc y khoa là hạn chế tối đa hoạt chất lạ trong thai kỳ, thai phụ tuyệt đối không nên tự ý dùng dược liệu này.
Uống nước ngâm thuốc lá để trị giun sán là mẹo dân gian hoàn toàn sai lầm và cực kỳ nguy hiểm. Các hoạt chất ancaloit như nicotine hay anabasine trong cây thuốc lá có độc tính cấp tính rất mạnh, dễ gây ngộ độc, suy hô hấp, liệt cơ và tử vong trước khi đạt nồng độ loại trừ ký sinh trùng.
Chu sa là khoáng vật chứa hơn 96% thủy ngân sulfide, từ lâu được dùng làm thuốc an thần trong y học cổ truyền. Dù dạng thủy ngân này kém tan và có độc tính đường uống thấp hơn nhiều so với thủy ngân vô cơ, việc lạm dụng hoặc dùng kéo dài vẫn gây nguy cơ tích lũy độc tính cho thận và não.
Cây thuốc thượng và hoàng đằng khác nhau rõ rệt về nhóm hoạt chất và cơ chế tác động sinh học. Trong khi hoàng đằng chứa nhiều alkaloid berberin có hoạt tính ức chế nấm và vi sinh vật, thuốc thượng lại chứa lignan, terpenoid hỗ trợ chống viêm, điều hòa miễn dịch qua con đường chống oxy hóa.
Nhiều người truyền tai nhau bài thuốc dùng vỏ rễ cây thuốc thượng để trị tiêu chảy, nhưng khoa học hiện nay chưa có nghiên cứu nào trên người lẫn động vật chứng minh công dụng này. Việc dùng thảo dược chưa kiểm chứng tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc và khiến bệnh trầm trọng hơn.
Nhiều người truyền tai nhau nhai nuốt lá cây thuốc giấu để chữa bệnh trĩ và đau dạ dày, song các bằng chứng khoa học hiện nay hoàn toàn bác bỏ cách làm này. Uống hoặc nuốt tươi dược liệu không có dữ liệu lâm sàng chứng minh hiệu quả, ngược lại còn đối mặt với nguy cơ kích ứng, viêm loét đường ruột nghiêm trọng do độc tính của mủ cây.
Thiên môn ráng thường được dân gian truyền tai dùng để bổ phế, hạ sốt và giảm ho, song bằng chứng khoa học hiện nay vẫn rất hạn chế. Phần lớn dữ liệu ức chế cơn ho hay bảo vệ phổi mới dừng ở các loài họ hàng trên động vật, chưa đủ cơ sở chứng minh hiệu quả lâm sàng ở người.
Chiết xuất từ cây thiên đầu thống chứa phong phú các polyphenol và flavonoid có khả năng chống oxy hóa, kháng khuẩn và bảo vệ tế bào. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu dược lý hiện nay mới chỉ ghi nhận trong các thử nghiệm ống nghiệm và mô hình tiền lâm sàng, chưa đủ cơ sở chứng minh hiệu quả chữa bệnh trên người.
Chiết xuất từ rễ cây thiến thảo cho thấy tiềm năng ức chế kết tinh canxi oxalat và bảo vệ thận trên mô hình động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, y học hiện nay vẫn chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người bệnh không nên tự ý dùng thảo dược này để thay thế điều trị y khoa.
Thiên trúc hoàng (tabasheer) từ lâu được biết đến là nguồn chứa silica thực vật dồi dào, thu hút nhiều lời đồn thổi về công dụng củng cố mật độ xương. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ mới dừng lại ở vật liệu kỹ thuật và thử nghiệm trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Hạt thiên tuế lược chứa các độc tố nguy hiểm như cycasin, MAM và BMAA, có khả năng gây tổn thương mô gan, đứt gãy DNA và liên quan trực tiếp đến các hội chứng thoái hóa tế bào thần kinh nghiêm trọng. Người dân tuyệt đối không nên tự ý thu hái, chế biến làm thực phẩm hay làm thuốc bồi bổ theo kinh nghiệm truyền miệng.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy hoạt chất lectin và dịch chiết từ một số loài thuộc chi Thiên nam tinh có khả năng ức chế tế bào ung thư in vitro. Dù vậy, thảo dược này chưa từng được chứng minh lâm sàng có hiệu quả chữa ung thư ở người, người bệnh không tự ý sử dụng.
Thiên nam tinh chứa các tinh thể canxi oxalat hình kim có khả năng gây kích ứng, phù nề đường thở cấp tính đe dọa tính mạng. Xử lý nhiệt đơn thuần không thể loại bỏ hoàn toàn độc tính do tinh thể này không tan trong nước, đòi hỏi quy trình bào chế chuyên biệt kết hợp ngâm phèn.
Quả Cordia dichotoma (Lasora hay Thiên Đầu Thống) hoàn toàn ăn được khi chín, là món ăn truyền thống tại Nam Á. Nhờ sở hữu hàm lượng chất xơ dồi dào cùng chất nhầy tự nhiên an toàn, loại quả này hỗ trợ làm dịu và bảo vệ hệ tiêu hóa rất hiệu quả.
Chiết xuất thanh thất núi cao được dân gian lưu truyền với công dụng trị ký sinh trùng, nhưng hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận hiệu quả diệt amip hay sốt rét. Dữ liệu khoa học hiện nay mới dừng lại ở mức thử nghiệm phòng thí nghiệm trên mô hình giun tròn và ấu trùng muỗi.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy các sesquiterpenoid chiết xuất từ thân rễ thiên niên kiện có khả năng ức chế mạnh các chất trung gian gây viêm như COX-2, PGE2 và oxit nitric. Dù vậy, tài liệu hiện có chưa cung cấp bằng chứng thực nghiệm về linalool, và mọi dữ liệu giảm viêm mới dừng lại ở mức tế bào in vitro.
Nhiều người truyền tai nhau dùng củ thiên nam tinh để an thần, cắt cơn co giật. Tuy nhiên, y học hiện đại chưa ghi nhận bất kỳ thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn nào chứng minh tác dụng này trên người, trong khi dược liệu thô tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc rất nguy hiểm.
Dược liệu thiên đầu thống (*Cordia dichotoma*) chứa nhiều hoạt chất sinh học có tác dụng bảo vệ thần kinh trên mô hình động vật, nhưng thử nghiệm cũng ghi nhận nguy cơ làm suy giảm chất lượng tinh trùng và ức chế vận động. Chuyên gia khuyến cáo người bệnh cần thận trọng với độc tính tiềm ẩn, đặc biệt là nhóm phụ nữ mang thai, nam giới mong con và người có bệnh nền gan thận.
