Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.517 bài, trang 37 trên 176
Cây phong hà chứa các hợp chất polyacetylene có hoạt tính ức chế các chất gây viêm mạnh mẽ trên mô hình nuôi cấy tế bào và động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, giới khoa học hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân tuyệt đối không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Nhiều lời đồn thổi xem chi phong hà (Dendropanax) là "thần dược" tiêu diệt khối u. Dù các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ghi nhận hoạt tính gây độc tế bào và tăng nhạy cảm hóa trị, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh loài cây này có thể chữa khỏi ung thư ở người.
Cấy vi sinh phân từ người gầy được kỳ vọng giúp giảm cân, nhưng các bằng chứng khoa học trên người hiện nay cho thấy thủ thuật này không mang lại hiệu quả giảm béo rõ rệt. Giới chuyên gia khuyến cáo chưa đủ cơ sở lâm sàng để ứng dụng phương pháp này ngoài mục đích nghiên cứu.
Phác tiêu là vị thuốc nhuận tràng thẩm thấu mạnh nhưng chứa hàm lượng natri cao, dễ gây ứ dịch và rối loạn nước - điện giải. Bệnh nhân suy tim, suy thận, tăng huyết áp và người có tình trạng giữ dịch tuyệt đối không tự ý sử dụng để tránh gây quá tải tuần hoàn và làm suy giảm nghiêm trọng chức năng tim thận.
Phá cố chỉ chứa hoạt chất psoralen có khả năng kích hoạt enzym tyrosinase tạo sắc tố da khi kết hợp với tia cực tím. Tuy nhiên, việc tự ý bôi dược liệu này rồi phơi nắng rất dễ gây bỏng rát, phồng rộp da dữ dội và tiềm ẩn nguy cơ tổn thương gan do ngộ độc chất cảm quang.
Thạch hộc phi điệp (phi điệp kép - *Dendrobium nobile*) thường được đồn thổi là bài thuốc bổ thận tráng dương, tăng cường sinh lý nam. Tuy nhiên, y học hiện đại hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả này trên người. Các dữ liệu hiện có chủ yếu xoay quanh chuyển hóa đường huyết và bảo vệ thần kinh trên mô hình thực nghiệm.
Hwangchil Hàn Quốc (*Dendropanax morbiferus*) và cây phong hà Việt Nam cùng thuộc chi thực vật *Dendropanax*. Dù Hwangchil đã được nghiên cứu rõ về thành phần chống oxy hóa và độc tính tế bào trong phòng thí nghiệm, phong hà bản địa vẫn còn khoảng trống lớn về dữ liệu hóa học và dược tính, không thể tự ý coi là tương đương.
Dược liệu phong hà (*Dendropanax morbifera*) được biết đến với nhiều hoạt tính sinh học, nhưng hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh tính an toàn trên người. Phụ nữ mang thai, người dị ứng họ Nhân sâm và người sắp phẫu thuật cần tránh sử dụng để phòng ngừa nguy cơ xuất huyết, dị ứng và độc tính chưa kiểm chứng.
Lời đồn dân gian cho rằng cây phong hà giúp hạ men gan cấp tốc là chưa có căn cứ khoa học xác đáng. Mọi bằng chứng bảo vệ gan hiện nay mới dừng lại ở các thử nghiệm trên mô hình động vật gặm nhấm, hoàn toàn thiếu dữ liệu lâm sàng trên người để kết luận về hiệu quả và mức độ an toàn.
Phác tiêu (muối natri sulfat tự nhiên) là vị thuốc nhuận tràng thẩm thấu cực mạnh, hoạt động bằng cách giữ nước và làm tăng thể tích lòng ruột để tống xuất phân nhanh chóng. Tuy nhiên, việc lạm dụng khoáng chất này có thể dẫn đến mất nước cấp, tiêu chảy dữ dội và rối loạn điện giải nguy hiểm cho sức khỏe.
Nhiều lời truyền miệng cho rằng phong quỳ suối có khả năng kháng viêm và giảm đau cơ khớp vượt trội. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính ức chế viêm của các triterpenoid saponin trên tế bào và mô hình chuột, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ độc tính và tán huyết.
Nhiều lời đồn cho rằng cây niệt gió có khả năng kháng virus viêm gan B mạnh mẽ. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm ống nghiệm trên các dòng virus khác, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người khẳng định tác dụng chữa viêm gan B.
Nụ hoa và củ tam thất có sự khác biệt rõ rệt về hoạt chất sinh học. Trong khi phần củ tam thất dồi dào ginsenoside Rg1, Rb1 và notoginsenoside R1, thì nụ hoa lại chiếm ưu thế với các ginsenoside nhóm protopanaxadiol như Rb3, Rc, Rb2 cùng hàm lượng Rg1 và R1 rất thấp.
Rượu ong đất thường được đồn thổi là thần dược bổ thận tráng dương, nhưng khoa học hiện nay chưa hề có bằng chứng xác nhận tác dụng này. Thói quen sử dụng rượu ngâm ong đất không giúp cải thiện bản lĩnh phái mạnh mà còn tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nọc độc côn trùng, suy gan và suy thận cấp tính.
Mẹo dùng ong đen ngâm muối hạt chữa nhiệt miệng là phương pháp truyền miệng hoàn toàn thiếu cơ sở khoa học. Việc chấm xác côn trùng hoang dã chứa nhiều vi sinh vật cùng dung dịch muối ưu trương nồng độ cao không giúp diệt khuẩn mà còn gây bỏng rát niêm mạc và tiềm ẩn nguy cơ tăng natri có hại cho sức khỏe.
Uống tinh dầu bạc hà liều cao có thể gây ức chế enzym CYP3A4 tại gan và ruột, làm tăng nồng độ thuốc hạ huyết áp felodipine trong máu lên mức 140%. Người bệnh tim mạch cần thận trọng khi dùng viên nang tinh dầu bạc hà chung với thuốc kê đơn để tránh nguy cơ tụt huyết áp bất thường.
Nghiên cứu lâm sàng tại Nhật Bản cho thấy chiết xuất nấm khiêu vũ có khả năng kích hoạt rụng trứng ở phụ nữ buồng trứng đa nang, đặc biệt ở người kháng thuốc kích trứng. Dù hiệu quả chu kỳ thấp hơn clomiphene citrate, nấm khiêu vũ mở ra triển vọng như một liệu pháp hỗ trợ tiềm năng.
Nghiên cứu phòng thí nghiệm đã phân lập thành công 7 hoạt chất thuộc nhóm secoiridoid glycoside và triterpenoid từ thân cây nụ đinh (*Luculia pinceana*). Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng ở mức định danh hóa học thực vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa bệnh hay độ an toàn trên cơ thể người.
Lạc tiên tây (*Passiflora incarnata*) và lạc tiên mọc hoang tại Việt Nam (*Passiflora foetida*) là hai loài khác nhau. Trong khi lạc tiên tây giàu C-flavonoid và đã được chứng minh thực nghiệm có tác dụng an thần qua thụ thể GABA, lạc tiên hoang dại chủ yếu giàu polyphenol chống oxy hóa và vẫn chưa có đủ bằng chứng lâm sàng chuẩn hóa.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy peptide mastoparan trong nọc ong vò vẽ có khả năng tiêu diệt nhiều loại vi khuẩn kháng thuốc vượt trội. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay là hoạt tính phá hủy màng tế bào và gây vỡ hồng cầu người còn rất cao, chưa thể ứng dụng trực tiếp làm thuốc điều trị.
