Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.518 bài, trang 57 trên 176
Kỳ nam chứa các hoạt chất có khả năng làm dịu và ức chế hệ thần kinh trung ương. Khi dùng chung với thuốc ngủ hay thuốc an thần, dược liệu này có thể tạo tác dụng hiệp đồng làm kéo dài cơn buồn ngủ và suy giảm phản xạ, đòi hỏi người bệnh phải hết sức thận trọng.
Uống rượu ngâm kỳ nam không thể chữa khỏi bệnh viêm loét dạ dày như lời đồn. Khoa học ghi nhận chiết xuất kỳ nam chỉ có tác dụng chống co thắt cơ trơn tiêu hóa trên chuột thí nghiệm, trong khi cồn từ rượu lại trực tiếp phá hủy niêm mạc và khiến ổ loét dạ dày tổn thương nặng nề hơn.
Lá kê náp (*Hibiscus cannabinus*) được chứng minh an toàn ở cấp độ tế bào và dồi dào chất chống oxy hóa polyphenol. Tuy nhiên, dữ liệu về độc tính qua đường miệng dài hạn trên người đối với lá vẫn còn hạn chế. Người tiêu dùng chỉ nên sử dụng với lượng vừa phải như rau ăn thông thường.
Nhiều lời đồn cho rằng peptide từ kỳ nhông khổng lồ có khả năng hạ huyết áp mạnh mẽ, nhưng bằng chứng khoa học hiện nay chỉ dừng lại ở các thử nghiệm kháng khuẩn trong ống nghiệm. Hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên người tăng huyết áp, người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy lá kèo nèo chứa dồi dào chất chống oxy hóa tự nhiên và có khả năng ức chế enzym gây viêm lipoxygenase. Dù vậy, dữ liệu về khả năng kháng khuẩn trực tiếp vẫn còn hạn chế và chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, vì vậy không nên dùng thay thế thuốc điều trị.
Củ kiệu muối là món ăn giải ngấy quen thuộc nhưng tiềm ẩn lượng natri lớn từ quá trình ngâm mặn. Người tăng huyết áp nếu ăn nhiều đồ ngâm mặn có nguy cơ nạp thừa muối, gây ảnh hưởng xấu đến huyết áp; do đó cần ăn lượng rất hạn chế và áp dụng các mẹo giảm mặn.
Kỳ nam và trầm hương thông thường đều hình thành từ cây thuộc chi Dó bầu (Aquilaria), nhưng kỳ nam sở hữu giá trị dược liệu vượt trội nhờ hàm lượng các hợp chất chromone và sesquiterpene cao gấp hàng trăm lần, tạo nên sự khác biệt sinh học rõ rệt dưới góc nhìn phân tích hóa thực vật hiện đại.
Kiến kỳ nam chứa nhiều hoạt chất phenolic và flavonoid có khả năng chống oxy hóa, kháng khuẩn và hỗ trợ kiểm soát phản ứng viêm trên mô hình thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở cấp độ tế bào và động vật, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Nhiều người tin rằng kê nội kim (màng mề gà) chứa lượng lớn men tiêu hóa giúp trị chứng đầy bụng khó tiêu. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay không ghi nhận hoạt tính protease hay amylase trực tiếp trong dược liệu này, không thể thay thế men tiêu hóa hiện đại.
Củ kiến kỳ nam được đồn thổi như vị thuốc quý chữa nhiều bệnh, nhưng khoa học hiện chỉ mới dừng lại ở nghiên cứu tế bào và động vật. Do thiếu dữ liệu an toàn trên người, 5 nhóm đối tượng gồm phụ nữ mang thai, mẹ cho con bú, trẻ nhỏ, người suy gan thận và người đang dùng thuốc tuyệt đối không nên tự ý sử dụng.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy hispidulin và nhiều hoạt chất trong cây kinh giới dại có khả năng ức chế phản ứng viêm mạnh mẽ qua con đường Nrf2/HO-1 và NF-kappaB. Tuy nhiên, bằng chứng hiện nay chủ yếu dừng lại trên mô hình tế bào và động vật, đòi hỏi người dùng cần thận trọng khi áp dụng.
Kiến kỳ nam (*Hydnophytum formicarum*) và bí kỳ nam (*Myrmecodia*) cùng là cây cộng sinh kiến nhưng khác nhau về hoạt chất và hướng tác dụng. Trong khi bí kỳ nam nổi danh trong kinh nghiệm hạ đường huyết, kiến kỳ nam chứa nhiều flavonoid, phenol và stigmasterol với thế mạnh chống oxy hóa, kháng khuẩn và hỗ trợ lành mô.
Chiết xuất lá kê náp (*Hibiscus cannabinus*) thường được đồn đoán giúp hạ mỡ máu, nhưng khoa học hiện chưa có bằng chứng xác nhận điều này trên người hay động vật. Tác dụng giảm cholesterol được ghi nhận thực chất đến từ đài hoa bụp giấm, trong khi lá kê náp hiện mới chỉ dừng ở các thử nghiệm tế bào.
Cây kiến cò và bạch hạc thực chất chỉ là hai tên gọi dân gian khác nhau của cùng một loài thực vật mang tên khoa học *Rhinacanthus nasutus* (L.) Kurz, thuộc họ Ô rô (Acanthaceae). Dược liệu này chứa nhiều hoạt chất sinh học quý như naphthoquinone và flavonoid, được ứng dụng rộng rãi trong y học cổ truyền.
Kiều mạch đắng có khả năng hỗ trợ làm chậm hấp thu carbohydrate và giảm mức tăng đường huyết sau ăn nhờ chứa chất xơ hòa tan, D-chiro-inositol và các hợp chất flavonoid. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người hiện nay chủ yếu là các thử nghiệm ngắn hạn, chưa thể khẳng định tác dụng thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Nấu chín hoàn toàn là phương pháp duy nhất giúp tiêu diệt triệt để ấu trùng sán lá ruột (*Fasciolopsis buski*) bám trên rau kèo nèo. Món gỏi sống hay ngâm giấm chua không thể làm chết nang trùng ký sinh và dễ gây chát do tanin. Xử lý nhiệt đúng cách sẽ vừa loại trừ mầm bệnh, vừa giữ được độ giòn ngon.
Chiết xuất rau kèo nèo thường được truyền tai có khả năng hạ đường huyết và trị bệnh đái tháo đường. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy hoàn toàn chưa có nghiên cứu tiền lâm sàng hay thử nghiệm in vitro nào xác nhận công dụng này của cây kèo nèo.
Kiều mạch đắng chứa dồi dào chất chống oxy hóa rutin giúp hỗ trợ thư giãn thành mạch, song dữ liệu hiện nay chủ yếu dựa trên thử nghiệm động vật. Người bệnh không thể dùng loại hạt này thay thế thuốc tăng huyết áp, bởi việc tự ý bỏ thuốc tiềm ẩn nguy cơ biến chứng tim mạch nghiêm trọng.
Nhiều người truyền tai nhau dùng cây kèo nèo để bài sỏi thận và lợi tiểu. Tuy nhiên, y học hiện nay chưa có bất kỳ bằng chứng thử nghiệm nào chứng minh tác dụng tán sỏi của loài cây này. Người dân chỉ nên dùng kèo nèo như món rau ăn thông thường, không nên tự ý dùng thay thuốc chữa bệnh.
Ngâm rượu kiến kỳ nam là thói quen truyền miệng phổ biến nhằm bồi bổ sức khỏe. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy cồn và hoạt chất thảo dược có thể làm biến đổi nồng độ thuốc qua gan, dễ dẫn tới nguy cơ ngộ độc hoặc giảm hiệu quả điều trị bệnh nền.
