Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.521 bài, trang 78 trên 177
Xạ cầy hương lâu nay được đồn thổi có công dụng an thần, trị mất ngủ và chống co giật. Tuy nhiên, khoa học hiện đại chưa ghi nhận bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả này; việc lạm dụng dược liệu truyền khẩu tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe.
Cẩm địa chỉ mới thể hiện hoạt tính ức chế tế bào ung thư trong các thử nghiệm ống nghiệm và nano nhân tạo. Hoàn toàn chưa có nghiên cứu trên người chứng minh cẩm địa chữa khỏi khối u hay thay thế được các phác đồ điều trị ung thư y khoa.
Cẩm địa (*Kaempferia rotunda*) và địa liền (*Kaempferia galanga*) là hai loài thảo dược khác nhau thuộc họ Gừng, thường bị nhầm lẫn trên thị trường. Cẩm địa có thân lá cao, mặt dưới lá ánh tím, hoa nở trước lá, chuyên dùng làm thuốc mỡ trị bầm tím; trong khi địa liền mọc sát đất, chứa tới 66% ethyl p-methoxy cinnamate mang tính cay ấm, giúp kháng viêm và giảm đau nhức.
Nhiều lời đồn thổi cho rằng cẩm xà lặc có thể trị dứt điểm bệnh viêm khớp. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính kháng viêm của chi thảo dược này trên mô hình nuôi cấy tế bào và động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên cơ thể người.
Cùng thuộc họ Cam (Rutaceae), Cần Thăng và Ba Chạc có dược tính khác biệt rõ rệt. Trong khi tinh dầu lá Ba Chạc vượt trội về khả năng kháng viêm và quả chứa hệ alcaloid indole quinazoline an thần, giảm đau nhưng kèm độc tính, thì Cần Thăng lại thiên về hoạt tính ức chế tế bào lạ từ tinh dầu bay hơi.
Cần núi (*Levisticum officinale*) và cần tây (*Apium graveolens*) thuộc cùng họ Hoa tán nhưng khác biệt lớn về hương vị và cấu trúc. Lá cần núi chứa nhiều tinh dầu phthalides mang vị đắng cay thảo mộc đậm đà chuyên dùng làm gia vị hầm, trong khi cuống cần tây giòn mát, mọng nước, giàu khoáng chất thích hợp làm món xào hoặc ép nước.
Cải xoong vượt trội hơn rau bina về chỉ số chống oxy hóa tổng thể, hoạt chất kháng ung thư tiềm năng PEITC và có mức tích lũy nitrate thấp hơn an toàn hơn. Tuy nhiên, cả hai loại rau đều dễ thất thoát vitamin C nhanh chóng sau thu hoạch nếu bảo quản và chế biến không đúng cách.
Cây cải trời (Blumea lacera) là vị thuốc nam phổ biến, nhưng phụ nữ có thai, người đang cho con bú và người huyết áp thấp cần hết sức thận trọng. Các nghiên cứu cho thấy chiết xuất cây có độc tính tế bào cao, hoạt tính lợi tiểu và ức chế men thần kinh, tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Cải xoong ăn sống hoặc hấp nhẹ giúp bảo toàn enzyme myrosinase, tối ưu hóa việc giải phóng hợp chất kháng ung thư phenethyl isothiocyanate (PEITC) và chất chống oxy hóa. Trong khi đó, luộc hoặc nấu chín kỹ làm mất enzyme và thất thoát polyphenol nhưng lại giúp giải phóng nhiều carotenoid hơn.
Cải ô rô được dân gian ca ngợi là bài thuốc giải độc gan kỳ diệu, nhưng các nghiên cứu khoa học hiện nay chỉ mới chứng minh tác dụng bảo vệ tế bào gan trên mô hình động vật thí nghiệm. Việc thiếu dữ liệu lâm sàng trên người cho thấy người tiêu dùng không nên lạm dụng để thay thế điều trị y khoa.
Cải sen chứa hàm lượng glucosinolate và hợp chất phenolic dồi dào với tiềm năng chống oxy hóa tự nhiên. Tuy nhiên, các bằng chứng bảo vệ tế bào hiện nay chỉ mới dừng lại ở thử nghiệm in vitro, mô phỏng máy tính và mô hình động vật, chưa đủ dữ liệu lâm sàng để khẳng định tác dụng chữa bệnh trên người.
Nước sắc cải ma lùn thường được truyền tai giúp mát gan trị vàng da, nhưng y học hiện nay chưa có bằng chứng lâm sàng xác nhận. Các nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở việc chiết xuất hoạt chất giúp giảm tổn thương gan, hạ men gan và bilirubin trên mô hình động vật thí nghiệm.
Nhiều người e ngại axit erucic trong dầu hạt cải gây hại tim, nhưng khoa học cho thấy độc tính cơ tim chỉ xuất hiện ở động vật với liều rất cao và chưa từng được ghi nhận trên người. Hiện nay, dầu hạt cải ăn uống đều được kiểm soát hàm lượng axit erucic ở mức an toàn.
Cải xoong là loại rau bổ dưỡng nhưng việc ăn sống tiềm ẩn rủi ro nhiễm sán lá gan lớn (*Fasciola hepatica*) từ nguồn nước ô nhiễm. Nang trùng bám chặt trên thân rau có thể xâm nhập, phá hủy nhu mô gan và làm tắc nghẽn đường mật. Nấu chín kỹ là biện pháp an toàn và hiệu quả nhất để phòng bệnh.
Ăn cải xoong khoảng 2 giờ trước các bài tập kiệt sức có thể giúp tăng nồng độ chất chống oxy hóa trong máu, từ đó hỗ trợ giảm tổn thương DNA và hiện tượng peroxy hóa lipid. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng hiện mới ghi nhận trên nhóm nhỏ nam giới trẻ tuổi và không thay thế được chế độ dinh dưỡng cân bằng.
Dầu hạt cải giàu axit oleic và hỗ trợ hạ mỡ máu, nhưng nam giới có nguy cơ tim mạch cao, người dị ứng đạm hạt cải napin, hoặc người cao tuổi có nguy cơ suy giảm trí nhớ nên hạn chế sử dụng thường xuyên, tránh dùng dầu chiên đi chiên lại.
Dưa cải canh muối chua cung cấp nguồn lợi khuẩn tự nhiên tốt cho hệ tiêu hóa nếu được lên men đúng độ. Tuy nhiên, việc ăn dưa muối xổi hoặc sản phẩm ủ sai cách tiềm ẩn nguy cơ nạp lượng lớn nitrit, amin sinh học và muối natri, gây kích ứng niêm mạc dạ dày và ảnh hưởng tim mạch.
Ăn củ cải sống dễ gây đầy bụng và ợ hơi do các hợp chất lưu huỳnh tự nhiên chuyển hóa thành isothiocyanate gây kích thích niêm mạc dạ dày nhạy cảm. Đồng thời, lượng carbohydrate chuỗi ngắn chưa nấu chín bị vi khuẩn ruột lên men sinh nhiều khí dư thừa. Nấu chín củ cải giúp khắc phục hoàn toàn tình trạng này.
Củ cải ăn sống giữ trọn enzyme myrosinase để tạo ra isothiocyanate chống oxy hóa mạnh, nhưng dễ kích ứng dạ dày. Nấu chín làm giảm lượng isothiocyanate này do nhiệt phân hủy men, đổi lại giúp bảo vệ hệ tiêu hóa và cung cấp tiền chất hỗ trợ nhu động ruột êm dịu hơn.
Nước đun từ lá cơi tiềm ẩn rủi ro ngộ độc nghiêm trọng do chứa hợp chất juglone có độc tính cao. Juglone gây tổn thương tế bào lành, phá hủy DNA và gây độc cho thận, đồng thời chưa có bất kỳ bằng chứng khoa học nào xác nhận độ an toàn khi dùng đường uống trên người.
