Nhiều phụ nữ lựa chọn chế độ ăn keto (ketogenic) giàu chất béo, rất ít tinh bột để giảm cân hoặc cải thiện sức khỏe trước khi có kế hoạch sinh con. Việc bất ngờ phát hiện mang thai trong giai đoạn này thường dẫn đến băn khoăn: liệu nên dừng keto ngay lập tức hay cần giảm dần lượng chất béo và tăng tinh bột từ từ?

Hiện tại, chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng trên người so sánh trực tiếp giữa việc "dừng keto đột ngột" và "giảm từ từ" khi bắt đầu mang thai. Tuy nhiên, các khảo sát lâm sàng cho thấy đa số nhân viên y tế không khuyến nghị duy trì chế độ ăn keto trong thai kỳ do thiếu dữ liệu an toàn và lo ngại ảnh hưởng đến thai nhi [1]. Quyết định dừng hay chuyển đổi cần dựa trên việc thảo luận ngay với bác sĩ sản khoa và chuyên gia dinh dưỡng để đảm bảo cung cấp đủ năng lượng cho thai kỳ.

Nghiên cứu nói gì về chế độ ăn keto ở phụ nữ mang thai?

Chế độ ăn keto là mô hình ăn uống rất giàu chất béo, hạn chế tối đa carbohydrate và giữ lượng protein vừa phải để đưa cơ thể vào trạng thái ketosis [2, 5]. Lượng chất béo có thể chiếm tới khoảng 80% tổng năng lượng tiêu thụ [2], hoặc tỷ lệ chất béo so với carbohydrate kết hợp protein thường ở mức 4:1, 3:1 hoặc 2:1 tùy theo phác đồ điều trị bệnh lý [3].

Bằng chứng về việc áp dụng chế độ ăn này trên phụ nữ mang thai hiện rất hạn chế. Một khảo sát quốc tế công bố năm 2025 thu thập ý kiến từ 35 chuyên gia y tế từng tư vấn cho bệnh nhân động kinh hoặc mắc hội chứng thiếu hụt GLUT1 trong độ tuổi sinh sản [1]. Kết quả ghi nhận 60% chuyên gia không khuyến nghị theo keto trong thai kỳ vì chưa có đủ dữ liệu an toàn và thiếu chuyên môn quản lý dinh dưỡng đặc thù này [1]. Ở nhóm 40% chuyên gia có thể cân nhắc khuyến nghị, các biến thể được ưu tiên là chế độ điều trị chỉ số đường huyết thấp hoặc chế độ Atkins sửa đổi, đồng thời không có sự đồng thuận chung về tỷ lệ các chất dinh dưỡng tối ưu [1].

Cảnh báo từ nghiên cứu trên động vật mang thai

Do rào cản đạo đức, ảnh hưởng sinh học của keto trong thai kỳ chủ yếu được khảo sát trên động vật. Một nghiên cứu năm 2022 trên chuột mang thai và cho con bú đã theo dõi sự phát triển của thai nhi khi mẹ ăn keto so sánh với nhóm ăn bình thường [2].

Kết quả cho thấy chuột mẹ ăn keto bị thay đổi thành phần sinh hóa trong não, tăng nồng độ lipid và các nhóm phân tử chứa thể ceton [2]. Đáng chú ý, chuột con sinh ra từ mẹ ăn keto bị giảm khối lượng cơ thể đáng kể và chậm phát triển thần kinh [2]. Dù việc cho chuột mẹ chuyển lại chế độ ăn thông thường ngay sau sinh giúp chuột con hồi phục cân nặng vào ngày thứ 14 và lấy lại chức năng thần kinh bình thường, các tác giả kết luận rằng chế độ ăn keto gây ảnh hưởng tiêu cực rõ rệt đến sự phát triển soma và thần kinh của thai nhi trong nghiên cứu động vật này [2].

Dừng ngay hay chuyển đổi từ từ?

Khoa học hiện chưa có nghiên cứu so sánh hai cách tiếp cận: cắt ngay keto sang chế độ ăn cân bằng hay tăng dần lượng carbohydrate qua từng ngày.

Việc tiếp tục duy trì trạng thái ketosis sâu có thể tiềm ẩn những yếu tố chưa thể kiểm soát đối với sự hình thành các cơ quan của thai nhi [2, 6]. Mặt khác, chế độ ăn keto cũng được ghi nhận đi kèm nhiều tác dụng phụ như mất nước, rối loạn tiêu hóa, hạ đường huyết, thiếu hụt vitamin và carnitine [4]. Trong các trường hợp trẻ sơ sinh dùng keto điều trị động kinh kháng thuốc, tình trạng rối loạn điện giải natri, kali, clo và nôn ói cũng từng xuất hiện khiến một số ca phải ngưng can thiệp [5].

Vì vậy, nếu dùng keto chỉ vì mục đích ăn kiêng thông thường, các chuyên gia y tế thường khuyến cáo không nên tiếp tục duy trì chế độ này khi biết mình mang thai [1]. Bạn nên trao đổi với bác sĩ để thiết lập lại khẩu phần ăn có nguồn carbohydrate lành mạnh, tránh tình trạng hạ đường huyết đột ngột hoặc xáo trộn tiêu hóa do thay đổi thực phẩm quá vội vã.

Điều khoa học chưa biết

  • Chưa có dữ liệu thử nghiệm lâm sàng về mức độ an toàn của trạng thái ketosis trên phụ nữ mang thai khỏe mạnh.
  • Chưa có nghiên cứu xác định rõ việc bổ sung carbohydrate đột ngột hay từ từ ở người mẹ đang trong trạng thái ketosis có gây ra xáo trộn đường huyết hay tác động xấu đến thai kỳ hay không.
  • Chưa có hướng dẫn chuẩn quốc tế về phân bổ tỷ lệ đa lượng cụ thể nếu bắt buộc phải dùng keto điều trị bệnh trong thai kỳ [1].

Ai nên đặc biệt thận trọng?

  • Phụ nữ theo keto để giảm cân đơn thuần: Nên ngừng chế độ ăn kiêng khắt khe này sau khi tham khảo ý kiến bác sĩ, bởi mục tiêu hàng đầu lúc này là bổ sung đủ vi chất cho thai nhi thay vì hạn chế năng lượng [1].
  • Phụ nữ dùng keto để điều trị bệnh lý (như động kinh kháng thuốc hoặc thiếu hụt GLUT1): Không tự ý bỏ chế độ ăn hay dừng thuốc, vì cơn co giật bùng phát có thể gây nguy hiểm cho cả mẹ và bé [3, 6]. Nhóm này bắt buộc phải được theo dõi bởi bác sĩ chuyên khoa thần kinh và dinh dưỡng [4, 6].
  • Mẹ bầu có các dấu hiệu nôn nghén, rối loạn điện giải: Việc ăn quá nhiều chất béo hoặc thiếu hụt dưỡng chất có thể làm nặng thêm các triệu chứng tiêu hóa [1, 4].

Gợi ý điều chỉnh an toàn khi phát hiện mang thai

  • Đặt lịch hẹn khám sản khoa và tham vấn chuyên gia dinh dưỡng sớm nhất có thể để đánh giá lại khẩu phần ăn hàng ngày.
  • Bổ sung các nhóm thực phẩm giàu carbohydrate phức hợp như yến mạch, ngũ cốc nguyên hạt, khoai củ và trái cây tươi để rời khỏi trạng thái ketosis một cách êm dịu, hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột.
  • Đảm bảo bổ sung đầy đủ vitamin và khoáng chất cho thai kỳ theo đơn của bác sĩ, nhằm khắc phục nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng vốn có thể xảy ra trong quá trình ăn kiêng nghiêm ngặt [4, 6].

Khi bất ngờ có thai giữa lúc đang theo keto, phản ứng phù hợp là chủ động thăm khám chuyên môn thay vì tự ý áp dụng các biện pháp cực đoan. Việc từ bỏ trạng thái ketosis để chuyển sang chế độ dinh dưỡng cân đối là hướng đi được đa số chuyên gia đồng thuận nhằm đảm bảo an toàn cho sự phát triển của thai nhi [2, 6].