Nhiều sinh viên khi bắt đầu thay đổi lối sống thường gặp phải cảm giác khó chịu và thèm đồ ngọt dữ dội. Nhiều ý kiến cho rằng việc cắt giảm tinh bột tinh chế gây hạ đường huyết nhẹ tạm thời, từ đó kích hoạt phản xạ thèm đường.
Hiện tại, chưa có nghiên cứu khoa học nào đánh giá trực tiếp cơn thèm ngọt hay tình trạng hạ đường huyết tạm thời ở nhóm sinh viên mới áp dụng chế độ ăn DASH. Các bằng chứng lâm sàng hiện có chỉ tập trung vào khả năng ổn định đường huyết, giảm dao động glucose sau ăn và giảm tiêu thụ đường tự do ở các nhóm đối tượng có bệnh lý hoặc người trưởng thành [1], [2], [3].
Chế độ ăn DASH thay đổi nguồn cung cấp đường như thế nào?
Chế độ ăn DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension) tập trung vào trái cây, rau xanh, các sản phẩm từ sữa ít béo, ngũ cốc nguyên hạt, thịt gia cầm, cá và các loại hạt [1], [4]. Đồng thời, chế độ này yêu cầu giảm chất béo, thịt đỏ, đồ ngọt và các loại đồ uống chứa đường [1], [4].
Nguồn carbohydrate trong thực đơn DASH rất giàu chất xơ, đường tự nhiên (fructose từ trái cây, lactose từ sữa) [5], [2]. Các thành phần này có chỉ số đường huyết (GI) thấp hơn so với đường tinh chế, giúp làm chậm tốc độ giải phóng glucose vào máu [2]. Việc chuyển đổi này cũng dẫn đến việc cắt giảm đáng kể lượng đường đơn tiêu thụ hàng ngày [6], [5].
Bằng chứng khoa học về tác động của DASH lên đường huyết
Các thử nghiệm can thiệp trên người cho thấy chế độ ăn DASH không làm tụt đường huyết bệnh lý mà hỗ trợ kiểm soát đường huyết tốt hơn:
- Giảm chỉ số gắn đường lâu dài (HbA1c): Một thử nghiệm mù đôi có đối chứng kéo dài 8 tuần trên bệnh nhân gan nhiễm mỡ không do rượu béo phì ghi nhận nhóm ăn DASH giảm đáng kể chỉ số HbA1c (p < 0.001) so với nhóm đối chứng [7]. Mức đường huyết lúc đói giảm ở cả hai nhóm và không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm sau khi hiệu chỉnh cân nặng [7].
- Cải thiện đường huyết sau ăn: Thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên trong 12 tuần trên 66 phụ nữ mắc đái tháo đường típ 2 cho thấy chế độ DASH làm giảm đáng kể nồng độ glucose huyết tương 2 giờ sau ăn (2hPPG), HbA1c và các sản phẩm glycat hóa bền vững (AGEs) [3].
- Giảm mức độ dao động glucose: Nghiên cứu trên thanh thiếu niên mắc đái tháo đường típ 1 chỉ ra rằng các nguồn carbohydrate giàu chất xơ của DASH có tiềm năng làm giảm các đợt tăng vọt đường huyết sau ăn và giảm dao động đường huyết tổng thể [2]. Một phiên bản điều chỉnh của DASH (DASH-D) cũng ghi nhận lượng đường bổ sung giảm rõ rệt so với chế độ ăn thông thường của người tham gia [5].
Có hiện tượng hạ đường huyết gây thèm ngọt không?
Trọng tâm về "cơ chế sinh lý hạ đường huyết nhẹ tạm thời gây thèm ngọt khi cắt tinh bột tinh chế" là một giả thuyết chưa được xác nhận trong các trích đoạn nghiên cứu về DASH.
Trên thực tế, DASH không phải là chế độ ăn kiêng loại bỏ hoàn toàn carbohydrate. Chế độ này cung cấp lượng đường tự nhiên từ trái cây và chất xơ từ ngũ cốc [1], [2]. Cảm giác thèm ngọt ở người mới bắt đầu thường là phản ứng tâm lý hoặc thói quen vị giác khi đột ngột giảm lượng đường bổ sung và nước ngọt có ga vốn quen thuộc trước đó [1], [6].
Điều nghiên cứu chưa làm rõ
Các dữ liệu nghiên cứu hiện tại để lại nhiều câu hỏi chưa có lời giải đáp:
- Chưa có thử nghiệm nào đo đạc nồng độ đường huyết liên tục (CGM) ở sinh viên khỏe mạnh trong những ngày đầu chuyển sang ăn DASH.
- Chưa có nghiên cứu xác định liệu cảm giác thèm ngọt là do thay đổi chuyển hóa sinh hóa hay chỉ là sự thèm muốn tâm lý do thay đổi thói quen.
- Chưa có khảo sát về tỷ lệ bỏ cuộc của người trẻ do không kiểm soát được cảm giác thèm đường khi áp dụng DASH.
Ai nên thận trọng khi áp dụng chế độ ăn DASH?
Thanh thiếu niên hoặc người mắc đái tháo đường típ 1 cần phối hợp chặt chẽ việc tính toán lượng carbohydrate nạp vào với liều insulin để duy trì đường huyết ổn định, vì việc thay đổi thành phần bữa ăn sang thực đơn nhiều chất xơ hơn có thể thay đổi nhu cầu sử dụng thuốc [5], [2].
Những người đang dùng thuốc điều trị hạ đường huyết hoặc có bệnh lý nền mạn tính cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để điều chỉnh liều lượng thuốc phù hợp khi chuyển sang chế độ ăn giàu rau quả và giảm đường [2], [3].
Áp dụng thực tế để vượt qua cảm giác thèm ngọt
Khi mới bắt đầu chế độ ăn DASH, việc cắt giảm hoàn toàn đường ngọt có thể tạo cảm giác khó thích nghi. Thay vì nhịn hoàn toàn, người áp dụng nên tận dụng nguồn trái cây tươi để đáp ứng nhu cầu vị giác ngọt tự nhiên mà vẫn đảm bảo cung cấp thêm chất xơ và vitamin C [1], [6].
Bên cạnh đó, việc bổ sung đầy đủ ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt và sản phẩm từ sữa ít béo trong mỗi bữa ăn sẽ giúp làm chậm quá trình tiêu hóa, duy trì nguồn năng lượng ổn định và giảm các cơn thèm ăn vặt [1], [2].





