Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.651 bài, trang 1157 trên 1.483
Bụi mịn PM2.5 không chỉ gây hại cho phổi mà còn kích thích trực tiếp các thụ thể đường hô hấp, làm suy yếu hệ thần kinh phó giao cảm và kích hoạt nhánh giao cảm. Sự mất cân bằng thần kinh tự chủ này làm suy giảm biến thiên nhịp tim, khiến tim đập nhanh và dễ khởi phát các cơn loạn nhịp nguy hiểm.
Tiếp xúc thường xuyên với bụi mịn kìm hãm trực tiếp sự phát triển dung tích phổi của trẻ nhỏ, làm suy giảm vĩnh viễn lượng khí thở và gia tăng nguy cơ mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính khi trưởng thành; tuy nhiên, cải thiện chất lượng không khí kịp thời có thể giúp phục hồi tốc độ tăng trưởng này.
Axit béo omega-3 trong dầu cá được khoa học chứng minh giúp làm dịu phản ứng viêm nội mô, ức chế stress oxy hóa và ổn định các chỉ số đông máu khi cơ thể tiếp xúc với bụi mịn PM2.5, từ đó góp phần bảo vệ hệ tim mạch trước tác hại của ô nhiễm không khí.
Nước ép nhàu chứa nhiều chất chống oxy hóa và iridoid glycoside, đã được chứng minh lâm sàng giúp giảm mỡ máu, hạ chỉ số viêm hs-CRP và trung hòa một số gốc tự do ở người hút thuốc lá nặng. Tuy nhiên, thức uống này không thể loại bỏ độc tố hay thay thế việc cai thuốc lá hoàn toàn.
Uống nước sắc ngổ trâu mỗi ngày ở liều cao hoặc thay thế hoàn toàn nước lọc có thể làm tăng áp lực lọc của cầu thận và tiềm ẩn nguy cơ quá tải bài tiết. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy ngổ trâu hỗ trợ ngừa sỏi và hạ đường huyết, nhưng chỉ an toàn khi dùng liều lượng vừa phải và ngắt quãng.
Nhiều người tin rằng trời âm u, nhiều mây sẽ chặn hoàn toàn bức xạ mặt trời. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy mây dày chỉ làm suy giảm một phần bức xạ, trong khi tia UVA và UVB vẫn xuyên thấu xuống mặt đất và gây tổn thương DNA, đẩy nhanh lão hóa cùng nguy cơ ung thư da.
Ngổ trâu là loại rau quen thuộc chứa nhiều hợp chất sinh học có tiềm năng ức chế làm dịu hệ thần kinh trung ương, kháng viêm và giảm đau trên mô hình thực nghiệm. Dù vậy, bằng chứng khoa học hiện tại chưa đủ để xem ngổ trâu là thuốc chữa mất ngủ, người dùng chỉ nên sử dụng như thực phẩm hỗ trợ dinh dưỡng an toàn.
Giặt khẩu trang N95 bằng nước xà phòng hoặc xịt cồn sẽ làm tiêu biến lớp điện tích tĩnh điện – bộ phận đảm nhận tới 1/3 hiệu quả lọc của màng vải. Điều này khiến khẩu trang mất khả năng bẫy hạt bụi siêu mịn dù độ thông thoáng khi thở không hề thay đổi.
Uống men vi sinh mùa mưa giúp củng cố hàng rào niêm mạc ruột và rút ngắn thời gian tiêu chảy cấp, nhưng không thể thay thế nước sạch và các nguyên tắc an toàn thực phẩm để ngăn ngừa hoàn toàn vi khuẩn xâm lấn.
Nước cốt nhàu được các cơ quan an toàn thực phẩm công nhận là an toàn ở liều dùng thông thường. Tuy nhiên, y văn vẫn ghi nhận một số ca tổn thương gan cấp tính cá biệt và độc tính mạn tính trên động vật ở liều cao, đòi hỏi sự thận trọng ở người có bệnh gan, người đang dùng thuốc và phụ nữ mang thai.
Nhiều người tìm đến trà xanh như giải pháp thanh lọc cơ thể trong những ngày không khí ô nhiễm. Khoa học chứng minh hoạt chất EGCG trong trà xanh có khả năng trung hòa gốc tự do và ức chế phản ứng viêm ở phổi do bụi mịn, nhưng thói quen này cần được áp dụng đúng cách để tránh tác dụng ngược.
Nước ngổ trâu chứa nhiều hoạt chất sinh học hỗ trợ cải thiện độ nhạy insulin và giảm hấp thu đường trong các nghiên cứu tiền lâm sàng. Tuy nhiên, thảo dược này chỉ dừng ở mức hỗ trợ, chưa có bằng chứng lâm sàng trên người và không thể thay thế phác đồ điều trị đái tháo đường của bác sĩ.
Trái nhàu được nhiều người đồn thổi là "thần dược" chữa khỏi ung thư, nhưng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa và ức chế tế bào ác tính trong phòng thí nghiệm. Quả nhàu hoàn toàn không có khả năng điều trị khỏi khối u và không thể thay thế phác đồ y khoa chính thống.
Rửa mũi bằng nước muối sinh lý giúp loại bỏ hiệu quả bụi bẩn, chất bám đóng vảy và tăng cường cơ chế thanh thải lông chuyển tự nhiên của niêm mạc. Đây là giải pháp hỗ trợ làm sạch đường thở đơn giản, an toàn cho cả người lớn và trẻ nhỏ sau khi tiếp xúc không khí ô nhiễm.
Cả lá và quả nhàu đều chứa nhiều polyphenol cùng hoạt chất sinh học chống oxy hóa quý giá. Tuy nhiên, trà lá nhàu có độ an toàn cao hơn khi dùng dài ngày, trong khi nước ép quả chứa lượng hợp chất phong phú nhưng tiềm ẩn nguy cơ gây độc cho gan nếu lạm dụng liều lượng lớn.
Rau ngổ trâu và ngò ôm thường bị nhầm lẫn do cùng mọc ở vùng nước ẩm, nhưng ngò ôm là rau gia vị thơm lành tính, còn ngổ trâu là cây thuốc họ Cúc có vị đắng gắt và chứa nhiều hoạt chất sinh học mạnh mẽ, nếu nấu nhầm canh chua có thể gây rối loạn tiêu hóa và chóng mặt.
Người huyết áp thấp cần cẩn trọng khi uống nước nhân trần vì đặc tính lợi tiểu tự nhiên của dược liệu này có thể làm giảm thể tích tuần hoàn và hạ huyết áp. Thói quen uống nhân trần quá đặc hoặc thay nước lọc dễ dẫn đến hoa mắt, chóng mặt và mệt mỏi toàn thân.
Nước ép nhàu là thức uống giàu chất chống oxy hóa, an toàn cho sức khỏe khi dùng ở mức vừa phải. Người trưởng thành nên uống khoảng 30–60 ml mỗi ngày, tốt nhất vào buổi sáng trước bữa ăn để tối ưu hấp thu hoạt chất, tránh lạm dụng liều lượng quá cao kéo dài.
Chạy bộ ngoài trời trong giờ cao điểm làm tăng đáng kể liều lượng bụi mịn và khí độc hít vào phổi, kích hoạt phản ứng viêm toàn thân, làm tăng huyết áp và tăng nguy cơ thiếu máu cơ tim. Người tập cần chọn cung đường xa khói xe, theo dõi chỉ số không khí hoặc tập trong nhà để bảo toàn lợi ích tim mạch.
Nồng độ bụi mịn PM2.5 trong ngày không cố định mà thường tăng cao và lập đỉnh vào sáng sớm (6:00-8:00) và chiều tối đến đêm (18:00-22:00), chủ yếu do khí thải cao điểm giao thông kết hợp hiện tượng nghịch nhiệt khí quyển giữ hạt ô nhiễm sát mặt đất.
