Nên uống nước ép nhàu vào lúc nào và liều lượng bao nhiêu?

Nước ép nhàu (noni juice) ngày càng quen thuộc với người tiêu dùng như một thức uống hỗ trợ sức khỏe nhờ hàm lượng hoạt chất tự nhiên dồi dào. Tuy nhiên, không ít người vẫn băn khoăn nên uống nước ép nhàu vào lúc nào trong ngày để cơ thể hấp thu tốt nhất và liều lượng bao nhiêu là ngưỡng an toàn cho gan thận.

Trên thực tế, nước ép nhàu là loại thực phẩm bổ sung tự nhiên an toàn khi dùng ở mức độ vừa phải, tốt nhất nên chia nhỏ uống vào buổi sáng trước bữa ăn hoặc dùng đều đặn mỗi ngày, tránh lạm dụng liều lượng quá cao kéo dài.

Hoạt chất sinh học trong trái nhàu và cơ chế tác động

Trái nhàu có tên khoa học là Morinda citrifolia, thuộc họ Cà phê (Rubiaceae) ^[1]. Loại quả này từ lâu đã được y học dân gian sử dụng để hỗ trợ cải thiện nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau ^[2].

Về mặt hóa học thực vật, nước ép trái nhàu chứa rất nhiều nhóm chất chuyển hóa thứ cấp có lợi như polyphenol, các hợp chất khử, chất nhầy và terpenoid ^[2]. Nghiên cứu cũng ghi nhận sự hiện diện của iridoid, flavonoid, coumarin, lignan và anthraquinone trong các bộ phận của cây nhàu ^[1].

Các hợp chất này mang lại khả năng chống oxy hóa phụ thuộc vào liều lượng, thậm chí mức độ dập tắt gốc tự do DPPH còn được ghi nhận là cao hơn cả axit ascorbic (vitamin C) ^[2]. Ngoài ra, nước ép nhàu tươi còn có hoạt tính ức chế sự phát triển của nhiều chủng vi khuẩn phổ biến trong phòng thí nghiệm như Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa hay Enterococcus faecalis ^[2].

Bằng chứng khoa học về an toàn và liều lượng

Độ an toàn của nước ép nhàu đã được cơ quan chức năng của Liên minh Châu Âu (EU) đánh giá và phê duyệt là thực phẩm an toàn ^[3]. Hơn 80 triệu lít nước ép nhàu đã được tiêu thụ trên toàn thế giới trong nhiều năm qua ^[4].

Để tìm hiểu ngưỡng an toàn cụ thể, một nghiên cứu độc tính bán trường diễn công bố năm 2009 trên chuột Sprague-Dawley đã sử dụng bột nghiền trái nhàu đông khô ^[5]. Kết quả cho thấy mức không quan sát thấy tác dụng phụ (NOAEL) là trên 6,86 g/kg thể trọng mỗi ngày, con số này tương đương với khoảng 90 ml nước ép trái nhàu nguyên chất trên mỗi kilôgam thể trọng ^[5]. Nghiên cứu đồng thời thử nghiệm trên dòng tế bào gan người HepG2 và không thấy hiện tượng giảm khả năng sống của tế bào hay tích tụ lipid bất thường ^[5].

Trước đó, một nghiên cứu năm 2008 tiến hành thử nghiệm độc tính tiền sản trên 12 chuột mang thai ở các mức liều 1,72 g/kg, 3,43 g/kg và 6,86 g/kg bột quả nhàu đông khô mỗi ngày trong suốt 21 ngày thai kỳ ^[4]. Kết quả không ghi nhận dấu hiệu ngộ độc ở chuột mẹ, không có hiện tượng thai chết, dị tật bên ngoài hay bất thường về xương và nội tạng của thai nhi ^[4].

Bên cạnh đó, nghiên cứu năm 2007 trên mô hình chuột mắc tiểu đường cho thấy nước ép nhàu bổ sung vào nước uống với liều 100 ml/kg thể trọng trong 10 ngày đã giúp diện tích vết thương co lại 73% (so với 63% ở nhóm đối chứng) và giảm 29% chỉ số đường huyết lúc đói ^[6].

Tranh cãi về độc tính trên gan: Sự thật là gì?

Mối lo ngại lớn nhất của người dùng nước ép nhàu bắt nguồn từ một số báo cáo ca bệnh viêm gan cấp tính nghi ngờ liên quan đến sản phẩm này. Báo cáo năm 2005 ghi nhận hai trường hợp: một bệnh nhân nam 29 tuổi (từng có tiền sử viêm gan do paracetamol liều thấp) bị suy gan bán cấp sau khi uống 1,5 lít nước ép nhàu trong 3 tuần, và một phụ nữ 62 tuổi bị viêm gan cấp tự hồi phục sau khi uống 2 lít nước ép nhàu trong hơn 3 tháng ^[7].

Tuy nhiên, một tổng quan khoa học năm 2006 khẳng định nước ép nhàu không gây độc cho gan ^[3]. Các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng hàm lượng anthraquinone tự nhiên trong quả nhàu rất nhỏ, không đủ để gây độc tố ^[3]. Ngoài ra, cấu trúc hóa học của chúng không có khả năng bị khử thành các gốc tự do anthrone phản ứng – vốn là tác nhân gây tổn thương gan ở một số loại thảo dược khác ^[3]. Các thử nghiệm an toàn lâm sàng trên người và động vật với liều cao hơn nhiều lần so với lượng ghi nhận trong các ca bệnh cũng không cho thấy dấu hiệu gây hại gan ^[3], ^[5].

Mặc dù vậy, một đánh giá tổng hợp năm 2020 cảnh báo rằng việc dùng liều quá cao, tương đương 4.000 đến 5.000 mg/kg thể trọng mỗi ngày kéo dài từ 2 tháng trở lên, vẫn có thể gây áp lực và tác động tiêu cực đến chức năng gan và thận ^[1].

Dạng bào chế nào an toàn hơn?

Nghiên cứu thực nghiệm năm 2021 tiến hành so sánh phản ứng mô và độc tính toàn thân giữa chiết xuất cồn (ethanolic extract) và nước ép tươi từ quả nhàu trên 48 chuột Wistar ^[8]. Chuột được chia thành 4 nhóm theo dõi qua các mốc 7, 14 và 30 ngày ^[8].

Kết quả phân tích huyết thanh và mô bệnh học cho thấy nhóm dùng chiết xuất cồn có phản ứng viêm và tăng các chỉ số men gan như Alkaline Phosphatase (ALP) rõ rệt ở ngày thứ 7 và thứ 14 so với nước ép tươi ^[8]. Nhóm nghiên cứu kết luận dịch chiết cồn của trái nhàu có độ tương thích sinh học kém hơn và gây độc tế bào cao hơn nước ép tươi ^[8]. Vì vậy, việc sử dụng dạng nước ép tươi tự nhiên là lựa chọn an toàn và lành tính hơn cho cơ thể ^[8].

Ai cần thận trọng khi sử dụng?

Dù được xem là thực phẩm bổ sung tương đối lành tính ^[3], nước ép nhàu không phải sản phẩm phù hợp cho tất cả mọi người mà không có sự kiểm soát:

• Người có tiền sử bệnh gan hoặc tổn thương gan: Trường hợp từng có men gan tăng cao hoặc có tổn thương gan trước đó cần đặc biệt thận trọng và tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa ^[7].
• Người đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng nhiều thuốc: Không nên tự ý uống lượng lớn nước ép nhàu dồn dập nhằm tránh tương tác bất lợi ^[7].
• Phụ nữ mang thai: Mặc dù nghiên cứu trên động vật mang thai chưa thấy độc tính phát triển phôi thai ^[4], phụ nữ mang thai vẫn cần hỏi ý kiến bác sĩ sản khoa trước khi dùng bất kỳ chế phẩm thảo dược đậm đặc nào.
• Người có vấn đề về thận: Do các nghiên cứu tổng quan chỉ ra liều quá mức có thể ảnh hưởng đến thận ^[1], bệnh nhân suy giảm chức năng thận cần có sự tư vấn y khoa cụ thể.

Thời điểm và liều lượng dùng nước ép nhàu mỗi ngày

Dựa trên các nghiên cứu khoa học và tính chất sinh học của quả nhàu, người tiêu dùng có thể tham khảo cách sử dụng sau:

• Thời điểm uống: Thời điểm phù hợp là vào buổi sáng trước bữa ăn khoảng 30 phút. Uống lúc bụng rỗng giúp các polyphenol và hoạt chất chống oxy hóa được hấp thu thuận lợi qua đường tiêu hóa ^[2]. Nếu bạn có dạ dày nhạy cảm hoặc dễ cồn cào, có thể chuyển sang uống sau bữa ăn 1–2 giờ.
• Liều lượng: Đối với người trưởng thành khỏe mạnh, liều lượng thông thường của các sản phẩm nước ép nhàu thương mại là khoảng 30–60 ml mỗi ngày. Không nên uống dồn dập nhiều lít nước ép trong thời gian ngắn như các trường hợp lạm dụng quá mức đã được cảnh báo ^[7].
• Cách dùng: Nước ép nhàu có mùi nồng đặc trưng do các hợp chất tự nhiên. Bạn có thể pha loãng phần nước ép với nước lọc ấm hoặc trộn cùng một chút nước ép trái cây khác để dễ uống hơn. Ưu tiên các sản phẩm nước ép tươi hoặc lên men tự nhiên, tránh các chế phẩm chiết xuất cồn nồng độ cao ^[8].

Nước ép nhàu là nguồn cung cấp chất chống oxy hóa tự nhiên dồi dào, hỗ trợ kháng khuẩn và nâng cao thể trạng nếu sử dụng đúng mực ^[2], ^[6]. Hãy duy trì thói quen dùng liều lượng vừa phải mỗi ngày kết hợp cùng chế độ dinh dưỡng cân bằng, đồng thời tham khảo ý kiến nhân viên y tế nếu bạn đang có bệnh nền cần theo dõi.